Opinions

Bijna niet voor te stellen wat een wervelwind van kleuren, bewegingen, licht en schaduwen deze film is. De polychrome kostuums, de violette uitspansels, de marcherende legers op modderige landschappen met zwarte aarde, de rode en oranje leidsels van de paarden, de beschaduwde ruggen bij het avondlijke overleg van de generaals, de muurdecoraties, de regendruppels en de mist op het water van het meer bij de "begrafenis" van de dode krijgsheer, de gebouwen met die karakteristieke Oosterse architectuur, de soldaten met musketten tegen een vuurrode hemel, de bewegingen op de achtergrond met op de voorgrond figuren in rust (voorbijtrekkende legers achter uitrustende soldaten), de ruiters die elkaar bij de branding ontmoeten, de droomsekwens waarin de schaduwkrijger probeert te vluchten voor zijn verantwoordelijkheid als substituut-krijgsheer, en natuurlijk de grootste (en zeer kunstmatige) regenboog ooit aan het celluloid toevertrouwd.

        Toch is dit geen holle esthetiek, want al die schoonheid heeft een functie in dit verhaal over een rijke dynastie die moet verhullen dat er geen kern meer is, geen centrum. Alles zeer traditioneel verteld, inclusief een traag tempo en theatraal acteren om het formele karakter van de cultuur van die periode weer te geven, en daarbinnen kan het dan ook gebeuren dat een personage plotseling in zingen en ritueel dansen uitbarst wanneer hij de dood van zijn grote vijand Shingen heeft vernomen. Daarnaast wordt het grotere drama verlicht en verluchtigd door kleine momentjes van humor, zoals "de dikke en de dunne" die het opgeworpen zand en de paardevijgen op de oprit moeten wegbezemen en de manier waarop de kagemusha het wantrouwen van zijn echtgenotes wegneemt. Zeer sterke hoofdrol van Tatsuya Nakadai die soms met niets meer dan z'n oogopslag lijkt te acteren, maar ik was ook onder de indruk van de kop van Daisuke Ryu als Nobunaga. Een tegelijkertijd wijds en intiem meesterwerk.

Veel mensen hier hebben moeite met het boertige gedrag van Tahei en Matashichi, en ik kan me daar wel iets bij voorstellen, maar zelf heb ik daar gelukkig absoluut geen last van – de twee acteurs spelen het bepaald niet realistisch of naturel, maar dat is wat mij betreft geen enkel probleem omdat de rest van de film eveneens zo'n sprookjesachtig avontuur of avontuurlijk sprookje is, en bovendien zat ik dan misschien niet te schudden van het lachen maar heb ik toch wel veel plezier beleefd aan het proberen te voorspellen op welke kortzichtige manier ze nu weer zouden reageren op de diverse voetangels en klemmen die Kurosawa ze voorschotelt. En ook mooi dat ze op het einde elkaar zodanig vertrouwen dat de één de ander het bewaren van het goudstuk wel toevertrouwt – hoewel het eigenlijk nog leuker was geweest als ze daar óók weer over waren gaan kibbelen: "Bewaar jíj het nou maar!" – "Nee, jij!" – "Waarom ìk? Jíj!"
        En verder: mooie plotverwikkelingen, prachtige zwart-wit-fotografie, Toshiro Mifune gezaghebbend als altijd, Minoru Chiaki prachtig als de prinses, en van a tot z genoten. En wat die fotografie betreft, het is eigenlijk een wonder dat de film er zo goed uitziet, want zoals Kurosawa in zijn Something like an autobiography vertelt: "during the Mount Fuji location shooting [..] we were hit by three typhoons in succession. The forests in which we had planned to film were leveled one by one, and what was to have been a ten-day location shoot ended up taking a hundred days." Benieuwd of bijvoorbeeld het desolate landschap waar de film mee begint oorspronkelijk ook een bosrijker omgeving had moeten zijn.

Wanneer ik even alle 81 berichten die in de loop der (17½) jaren bij deze film zijn geschreven langs loop, valt me vooral op hoe Meg Ryan hier wordt afgekraakt. Toch bizar : volgens IMDb kreeg ze voor haar deelname aan deze film maar liefst 15 miljoen dollar uitbetaald, dus de studio had er wel vertrouwen in dat ze de kijkers naar de bioscoop zou lokken, maar dat is er niet helemaal uitgekomen, aangezien de film met een budget van $48m slechts $76m binnenhaalde. Absoluut niet genoeg, dus kennelijk hebben MovieMeter-gebruikers en Amerikaanse bioscoopbezoekers in sommige opzichten heel aardig dezelfde smaak. En wat die 81 postings betreft, de treffendste passage daaruit vond ik al in het zevende bericht, van Jordy op 19-6-2002 over Hugh Jackman : "Vond sowieso zijn personage erg leuk, verwachtte een wereldvreemde gast maar hij had al snel beter door hoe de 21e eeuw in elkaar zit dan de mensen die gewoon in deze tijd opgegroeid zijn". Met de aantekening dat ik nooit veel in Jackman heb gezien, noch als Wolverine (slechts twee X-men-films gezien) noch in The prestige noch in Prisoners (om alleen maar de films te noemen die ik me van hem nog het beste herinner), maar in déze film vond ik hem werkelijk perfect : hoffelijk en charmant, maar nergens "over-acterend" of de dommerik uithangend, gewoon Leopold spelend als een slimme man die zich snel aanpast zonder dat de acteur daarmee meteen het karakter (of het vocabulaire!) van zijn personage hoeft te verloochenen, mooi een menselijke dimensie aan een tijdreizende fantasiefiguur gevend. Ook prima werk van de anderen (Ryan, de grappige en zeer veelzijdige Schreiber, Bradley Whitford als Ryans baas en Breckin Meyer als Ryans aandoenlijke broer), en de chemie tussen Ryan en Jackman voelde ik zelf ook wel degelijk, maar vooral was dit toch Jackmans film. Chapeau.

Aangrijpende film waarvan de somberheid me af en toe behoorlijk beklemde, vooral vanwege de constante dreiging van de vader (superbe rol van Loek Peters, hij is het gewoon met die blik vol frustratie en onmacht). Ook ik moest vaak denken aan Kes, maar Kauwboy kan toch prima op eigen benen staan. De onthulling dat de moeder dood is zag ik persoonlijk totaal niet aankomen en gaf het voorafgaande een knappe extra lading, en het einde was ontroerend. Voornaamste minpuntje was dat ik af en toe moeite had om de mono- en dialogen te verstaan.

Leuk en soms ook wel warm, met een prima Rowan Atkinson die hier gelukkig geen Reverend Bean van maakt, Kristin Scott Thomas uitstekend zoals altijd, Maggie Smith die de plot een stevig duwtje geeft, en Patrick Swayze die de show steelt in zijn geile stringding (hoewel het mannelijke deel van het publiek vermoedelijk meer oog zal hebben voor de prachtige Tamsin Egerton als dochter Holly). Echo's van Arsenic and old lace, een aardige dubbelzinnige titel, en fraaie plaatjes; zeer vermakelijke Britse zwarte humor, alles keurig op z'n plek.

Meeslepende en indrukwekkende film waarbij ik me nergens heb gestoord aan wat veel mensen hier "verschrikkelijk" vonden (de Gooise r, het bloot en de seks, Barry Atsma...). Monic Hendrickx maakt het niet gemakkelijk om met haar mee te leven, maar ik zie dat vooral als een eigenschap van haar personage, en uiteindelijk vind ik haar toch zeer overtuigend. Het enige echt hinderlijke vond ik de manier waarop de Spanjaarden zich (letterlijk) uit de tent lieten lokken door een paar naakte vrouwen op de stadsmuren, waarna Kenau ongemerkt (geen wachtposten?!?) het Spaanse kamp kan binnenglippen om daar een voorraad munitie in de lucht te laten vliegen – misschien is dat historisch verantwoord, maar dan nog komt het uiterst knullig over, zeker omdat het joelende en op de stadsmuren afrennende Spaanse leger daar uit niet meer dan een klein zootje ongeregeld lijkt te bestaan. Los daarvan vond ik dit een sterke en vrij strakke film, na De Heineken ontvoering (inclusief misplaatste spatie) de tweede (en de tweede geslaagde) film die ik van deze regisseur heb gezien.

Eigenlijk had ik hier meer een backwoods adventure story verwacht, een soort familiefilm-versie van Jeremiah Johnson, maar uiteindelijk speelt het leeuwendeel van het verhaal zich af in een kleine nederzetting, en hoewel het thema (de benepen maatschappij die het vrije individu probeert in te tomen) interessant is wordt de film nergens groots of pakkend. Gelukkig zijn er diverse bijrollen die de film sjeu geven: Walter Matthau als luidruchtige patser, John McIntire als Lancasters zelfingenomen broer, John Carradine zoals altijd geweldig als snake doctor met een gevoel voor humor (onbetrouwbaar zoals wel vaker maar toch niet onsympathiek) en de prachtige Dianne Foster als de vrijgekochte dienstbode. Fraaie cinematografie (maar hoe kan het ook anders in die omgeving).

Jaaaaren geleden voor het eerst gezien, daarna voor mij in de schaduw geraakt van Bogarts andere klassiekers uit de jaren 40 (The Maltese falcon, Casablanca en The big sleep). Nu ergens opgepikt en weer eens bekeken, met lage verwachtingen ondanks z'n grote reputatie, maar ik werd toch wel redelijk weggeblazen door de intensiteit en de spanning. De plot zit goed in elkaar, het sfeertje is al vanaf het begin onaangenaam broeierig met de onbeschofte "gasten" in het hotel terwijl Bogart niet hapt en heel lakoniek z'n "cool" bewaart, iedereen speelt meer dan uitstekend, en de climax op zee ziet er goed uit (ook al blijken die scènes dan in een studio-bassin te zijn opgenomen, hetgeen ik absoluut niet doorhad – ik vond het juist zo leuk dat ze daarvoor echt de zee waren opgegaan).
        Wat op mij echter de meeste indruk maakte waren de kleine details, de "gestolen momenten": het rouwen van vader Temple, de steelse blikken van Nora op Frank, de oude Indiaanse vrouw, de subtropische hitte gevolgd door de orkaan, de mysterieuze woorden die Rocco in Nora's oor fluistert, het duel op pistool tussen Frank en Rocco, de aardige twist van wat George in zijn laatste brief schreef over Frank, de onsentimentele behandeling van de Osceola's, de prachtige scène in de donkere kamer tussen Frank, Nora, Gaye en Mr Temple, de shots met iemand op de voorgrond terwijl een personage achterin het beeld praat, en de mist die de actieclimax ondanks de diverse gewelddadige sterfgevallen een heel aparte droomachtige sfeer geeft.
        Paar minpuntjes: het soms erg theatrale acteren van (Oscar of niet) Claire Trevor, bijvoorbeeld haar huilbui na haar liedje, en het feit dat Frank McCloud soms een neefje van Rick Blaine lijkt te zijn: "I only care about me. Me and mine. [...] I fight nobody's battles but my own." Maar dat zijn slechts kleine schoonheidsfoutjes in een verder zeer strakke thriller die spanning en psychologie knap in één pakketje verenigt. Mooie transfer trouwens, ook al op mijn vroege DVD uit 2000 (in zo'n doosje met een kartonnen flap).

De vergelijking met het vier jaar eerder verschenen Lawrence of Arabia is misschien onvermijdelijk, en wellicht wilden de makers van Khartoum ook wel op het succes daarvan inspelen, maar voor mijn gevoel is dit eerder een politieke film (of beter gezegd een film over een politiek steekspel) dan een epos over de woestijn en wat die met een mens kan doen zoals die eerdere film. In het centrum van die politieke arena staat premier Gladstone, een rol waarin Ralph Richardson kan excelleren als de gewiekste en zeer pragmatische minister-president die zich in al het gekonkel weliswaar goed staande kan houden, maar wiens door hem in gang gezette en politiek gemotiveerde getreuzel niet zonder consequenties blijft.
        Ik leerde General Gordon kennen via het portret dat Lytton Strachey van hem schetst in The end of General Gordon in de niet onomstreden bundel Eminent Victorians (1918). Strachey schrijft zó goed dat zelfs het meest saaie onderwerp onder zijn handen interessant en intrigerend wordt, hetgeen het gevaar in zich bergt dat mijn waardering van Khartoum mede wordt gestuurd door het genot dat ik aan Strachey's superbe proza ontleen. Uit zijn portret komt Gordon naar voren als een bizarre combinatie van competentie, ijdelheid, charisma, hubris en religiositeit; Charlton Heston is nooit bang om zijn personage arrogant en onsympathiek over te laten komen, maar Gordons enorme religiositeit is moeilijk te verbeelden zonder van hem een zeloot of een farizeeër te maken, dus dat wordt in deze film heel verstandig enigszins getemperd, maar de complexiteit van zijn karakter blijft echter goed naar voren komen. Misschien is het allemaal te weinig episch voor de één en te weinig politiek voor de ander, en dat zou mede de teleurstellende recettes kunnen verklaren,.
        De keuze om Laurence Olivier de Mahdi te laten spelen is in onze ogen misschien een rare (die in deze politiek correcte tijden ook niet meer zou worden getolereerd), maar was in die tijd niet zo heel bijzonder. Daar moet ik bij zeggen dat ik Olivier totaal niet had herkend, noch aan zijn gezicht noch aan zijn normaliter toch zo karakteristieke stem; toen ik hem halverwege de film nog niet had gezien dacht ik "nou, hij zal wel een klein rolletje op het einde van de film hebben als hoogwaardigheidsbekleder die aandringt op hulp voor Gordon of iets dergelijks", en tóén pas keek ik achterop de hoes van de DVD en zag ik dat hij de Mahdi speelde. Minstens zo raar vind ik het overigens om de Engelse hoofdpersoon door een Amerikaanse acteur te laten spelen, maar goed.
        Wat het epische element betreft, de film ziet er prachtig uit (de sets, de woestijn, de bootreis over de Nijl), en de film waagt het gelukkig ook niet om de hopeloosheid van de missie en het desastreuze einde te verbloemen, hetgeen natuurlijk ook wel een extreme travestie van de historische werkelijkheid zou zijn. Minpunten vind ik zelf de erg gekunstelde aanhef van de toespraak van de Mahdi aan het begin ("O beloveds! O men of the desert!") en de evidente achtergrondprojectie, eerst tijdens de rit in de koets met Gordon, Stewart en Baring op de terugweg van hun ontmoeting met Zobeir, en later halverwege de film wanneer Gordon zijn officieren instrueert vlak vóór de grote slag tussen Gordons bataljon en het leger van de Mahdi. In die tijd was het mischien technisch moeilijk of onmogelijk om dat er beter uit te laten zien, maar het haalde me wel even úít de film. Jammer, want voor de rest heb ik hier twee keer in korte tijd geboeid naar gekeken en behoorlijk van genoten.
        "That's the essence of it, I suppose. Every man has a final weapon – his life. And if he's afraid of losing it, he throws that weapon away. That's what they can't quite grasp – that I'm not really afraid."

Kort na de release heb ik Kill Bill 1 op video gezien met een geheel verkeerde insteek: alsof het hier een serieuze actiefilm zou betreffen, terwijl het in feite een soort visuele liefdesbetuiging is aan de talloze martial-arts- en grindhouse-films die (een groot deel van) Tarantino's cinematografische opvoeding uitmaakten. Roger Ebert: "The movie is not about anything at all except the skill and humor of its making." Feitelijk style over substance dus, zodat ik me ook niet hoef af te vragen waarom het dochtertje van Copperhead niet in huilen uitbarst wanneer ze haar moeder dood in de keuken aantreft, of waarom in deel 2 Beatrix' dochtertje zich niet afvraagt waarom ze nu ineens moet vertrekken met de moeder die ze pas een paar uur kent en wat er eigenlijk van haar vader is geworden. Technisch perfect en vaak uitermate grappig, bijvoorbeeld wanneer –en wie niet van gestileerd geweld houdt moet hier niet verder lezen– er bloedgeisers uit hoofdloze nekken omhoogspuiten. En ondanks de style over substance wordt er toch ook uitstekend en (no pun intended) "full-blooded" in geacteerd.

Het perfecte vervolg op deel 1, met Michael Madsen op z'n creepiest, Daryl Hannah tegelijk hilarisch en intimiderend, en David Carradine werkelijk subliem acterend – als je niet zou weten hoe deze film heet zou je werkelijk even kunnen denken dat hij de Bruid zou kunnen vloeren (jammer dat zijn eigenlijke sterfscène weinig indruk maakt en ook teleurstellend-onderkoeld is gefilmd). De Ennio Morriconeske score maakt het áf, en ondanks de redelijk lange speelduur verveelt de film geen moment. Vier uur lang Kill Bill compleet zou in de bioscoop wellicht iets te veel van het goede zijn geweest, maar zo in twee delen opgesplitst is dit een geweldige achtbaanrit waarin de personages achteraf toch meer diepte hebben dan ik tijdens het kijken vermoedde (of misschien ben ik zodanig door Tarantino meegesleept dat ik alleen maar dènk dat ze meer diepte hebben, dat kan natuurlijk ook).

Beide hoofdrolspelers hebben een goed komisch talent en vormen prima eye candy voor het andere (of misschien ook wel hetzelfde) geslacht, de (schoon)ouders zouden zó elke scène kunnen stelen maar laten dat nèt subtiel achterwege, de bijrollen zijn grappig, er zitten veel twists in, de dialogen zijn aardig en het tempo ligt hoog, dus ik heb me hier wel mee vermaakt, de tweede keer zelfs nog meer dan de eerste. En "Let's just say that I work for the blah blah blah and they gave me a licence to blah" – de eerste keer dat ik Kutcher dat hoorde zeggen stond mijn stoel echt te schudden van mijn lachen, ik kan er ook niets aan doen.

Bijna een parodie op film-noir, zoveel elementen komen hier samen: de femme fatale, de hoofdpersoon die het niet overleeft, de cross-and-double-cross, de schaduwen, de flashbacks etc. Gelukkig houden de serieuze toon en de sterke vertolkingen het allemaal strak. Prima film die het zeer begrijpelijk maakt waarom Burt Lancaster op basis hiervan een ster werd, maar ik moet toch bekennen dat ik op de een of andere manier niet erg betrokken raakte bij zijn ellende (ik vind hem wel vaker afstandelijk en soms zelfs wat bedacht acteren).

        Zelf was ik erg geïntrigeerd door twee bijrollen. Dum Dum wordt gespeeld door Jack Lambert, die later (toen hij aanzienlijk kaler was geworden) een onaangename schurk werd in diverse westerns, en één van de twee huurmoordenaars uit het begin van de film (die gezette met dat snorretje, gespeeld door William Conrad, hierboven al genoemd door Dogie_Hogan) heb ik in de jaren 70 nog vaak op TV gezien als de titelfiguur uit Cannon, een serie over een privédetective met eten als grote hobby, kan iemand zich die nog herinneren? (Nóg later speelde hij kennelijk in Jake and the Fatman, maar dat was een serie van "ná mijn tijd".)

Best grappig, hoewel ik niet zo vaak moest lachen als scriptschrijver / regisseur / producer / hoofdrolspeler / duizendpoot Taran Killam vermoedelijk hoopte. Waar dat precies aan ligt weet ik niet, want de mix van mockumentary, zwarte humor en over-the-top-geweld is leuk gevonden, de personages zijn uitbundig getekend en de acteurs doen hun best, maar misschien is het toch te voorspelbaar wanneer je weet dat de acteur die Gunther gaat spelen zeker niet zo een-twee-drie uit de film zal worden geschreven. Toch een ruime voldoende vanwege de lef, de inspiratie, de vrij hilarische Arnie (leuk toch dat hij eens wat anders probeert?) en de sekwens waarin Gunthers auto wel even zal worden opgeblazen – daarbij heb ik wel even hard gelachen.

Het uitgangspunt is zó, tja, je kunt het bizar noemen maar ook ideeënrijk... in ieder geval is het zó apart dat ik me haast schuldig voel wanneer ik moet bekennen dat deze mix van Deliverance-achtige actiethriller en ideeënfilm gewoon tekortschiet omdat de actie niet erg spannend is en de ideeën onderontwikkeld blijven, en ik denk dat dat in beide gevallen komt omdat de personages voor mij absoluut niet tot leven komen. Daar komt nog bij dat Travolta echt wel z'n best doet maar door zijn geforceerde accent en buitenissige uiterlijk toch nergens kan doen vergeten dat hier een Amerikaanse acteur probeert om een Serviër te spelen, en dat De Niro nooit akkoord had moeten gaan met een script waarin zijn personage zó moe is van alle geweld dat hij weigert om een hert neer te schieten – dat doet echt teveel denken aan een véél betere film uit onvergelijkbaar veel betere tijden. Een interessante mislukking (hoewel ik betwijfel of het met Nicolas Cage in plaats van De Niro –zoals oorspronkelijk de bedoeling was– veel beter zou zijn geworden).

Wellicht de beroemdste titel uit de hele uitgebreide Ealing-catalogus. Anno nu wordt Kind hearts and coronets vermoedelijk vooral herinnerd vanwege de gimmick van acht verschillende rollen van Alec Guinness, maar wat mij bij herziening vooral opvalt is de literaire en bloemrijke voice-over van de hoofdpersoon Louis Mazzini, één van de weinige keren waarin die kunstgreep niet alleen nuttig is maar zelfs ook wezenlijk wat toevoegt. In de reclamecampagne zal de meeste aandacht uitgegaan zijn naar de achtvoudige verkleedpartij van Guinness, maar centraal in de film staat toch Dennis Price wiens enigszins hooghartige mimiek perfect past bij deze rol. "I am a second-rate feature actor. I am not a star and never was. I lack the essential spark," schijnt hij ooit over zichzelf gezegd te hebben, en in de rest van zijn 151 titels tellende filmografie staan ook maar weinig aansprekende films, maar in ieder geval vanwege déze film zal hij toch herinnerd worden – ik neem aan dat de necrologieën bij zijn dood in 1973 Kind hearts and coronets als eerste (en misschien zelf énige) noemden, en terecht. Een film die door sociale lagen, lokaties en personages zweeft en daarbij z'n tijd neemt, maar al die tijd wordt uitstekend besteed – dit is geen film om er even doorheen te draaien. Voor de fijnproever.

De weelderige aankleding van de sets en de kostuums is even voorspelbaar als indrukwekkend, de onverstoorbaarheid van de prachtige Deborah Kerr is net zo voorspelbaar maar daarom nog niet minder imponerend, en Yul Brynner balanceert in zijn spel steeds keurig op het slappe koord tussen karikaturaal en sympathiek, naïef en met gevoel voor humor, star en met het vermogen tot relativering (hoewel ik me afvraag of zijn Oscar niet vooral een huldebetoon aan zijn ikonische Broadway-vertolking is, net zoals die voor Rex Harrisons Henry Higgins in de verfilming van My fair lady acht jaar later bijvoorbeeld). Al met al genoeg redenen om de film te bekijken, maar aan de debetzijde van de balans staan de niet erg memorabele liedjes (ondanks de namen van Rodgers en Hammerstein), het bizarre slot (terwijl ik verwacht dat de twee titelpersonages elkaar in de armen vallen gaat de koning om onduidelijke redenen opeens dood – niet zozeer positief-verrassend alswel negatief-bevreemdend) en een algemeen gevoel van verwondering waarom deze film eigenlijk vaak gezien wordt als een klassieker. De rijkdom aan kleuren van de superbe sets die mij toch het onbewuste gevoel geven dat ik me op een extreem exotische lokatie bevind (hoewel de bewúste kijker in mij natuurlijk dondersgoed weet dat het hier niet om Siam, Azië gaat maar om Siam, Hollywood) wint het van de aarzeling en de twijfel, maar het is een dubbeltje op z'n kant. (Maar o o o, wat is Deborah Kerr mooi...)

Tjonge jonge, dit heeft wel héél erg weinig met de canon te maken. Het ziet er allemaal best goed uit, Owen en Gruffudd zijn prima en Knightley is zelfs uitstekend, maar de "eeuwige driehoek" van hun drie personages, de magie van waar de Ronde Tafel voor staat en de majestueuze figuur van Merlijn worden slechts zijdelings aangestipt in plaats van essentiële elementen in de plot te zijn. Ook best om een nieuwe invalshoek te kiezen, maar aan mij is dit allemaal niet besteed. Overigens leuk om bij herziening acteurs op te merken die toentertijd niet opvielen maar nú bekend zijn via latere films: Marius Honorius (de Romein die ontzet moet worden) wordt gespeeld door Ken Stott, Balin in de Hobbit-trilogie.

Arthur Askey, de Engelse komiek met karakteristieke ronde bril, klein lijf en elastieken gezicht, in zijn gebruikelijke rol van snel denkende, sneller pratende en nóg sneller beledigende wijsneus. Of hij leuk is moet ieder voor zich maar uitmaken, maar persoonlijk vind ik hem uiterst weerstaanbaar – van alle filmkomieken die regisseur Marcel Varnel in de jaren 30 en 40 onder zijn hoede kreeg (Will Hay, George Formby, The Crazy Gang) vind ik Askey met afstand de minste. Hier figureert hij als Arthur King in een routineuze militaire-dienst-komedie waar hij een rupsvoertuig leert te besturen, met voorspelbare catastrofale (of misschien kan ik beter zeggen ruïneuze) gevolgen. Een paar matige liedjes, Evelyn Dall als niet erg inspirerende "love interest", de leuke aanwezigheid van Jack Train met zijn grappige parodieën en fraaie stemimitaties, een aardig visueel grapje (op de muur van een huis is door de bezettende Nazi-soldaten boter-kaas-en-eieren gespeeld met cirkels en – geen kruisjes maar hakenkruisen), en dan heb je het al weer zo'n beetje gehad. Het laatste halfuur belooft heel wat wanneer Arthur King het zwaard Excalibur in handen meent te krijgen en dan opeens denkt dat hij net zo onoverwinnelijk is als King Arthur, maar de fantasy-sekwenties waarop ik gehoopt had bleven uit, en de "gewone" scènes die ik in plaats daarvan kreeg bevatten absoluut geen climax. Taai.

Als de naam van Guy Ritchie op de titelrol van een film verschijnt moet je natuurlijk je verwachtingen enigszins bijstellen, en dus verbaasde het me niets dat dat deze film vol zat met hektische montage, narratieve trucjes (scènes die door elkaar worden gehusseld, een stukje film dat even wordt teruggespoeld), enorme knokpartijen, experts in Oosterse vechtkunsten, CG-monsters, bullet time-achtige beeldmanipulatie wanneer Excalibur wordt gehanteerd, en een hoofdpersoon met de attitude van, wel, een 21ste-eeuwse actiefilmheld. En al met al heb ik me hier toch redelijk mee vermaakt, vooral dankzij de geweldige Jude Law die hier een uitstekende en werkelijk onaangename schurk neerzet (Arthur op het einde: "You make sense of the Devil.").
        Maar ja, die Charlie Hunnam… ik weet nog steeds niet wat ik van hem moet vinden. Ik heb wel een paar films van hem gezien waarin hij heel effectief was (bijvoorbeeld The lost city of Z en The gentlemen), maar als aanstormende legendarische koning maakt hij op mij totaal geen indruk, en als koninklijke verschijning voldoet Eric Bana (hier dus Arthurs vader Uther Pendragon) aanzienlijk beter wat mij betreft, dus ècht enthousiast kan ik hier toch niet over worden. En ik begrijp de aantrekkingskracht van de actie-insteek van dit soort Middeleeuwse spektakels wel, maar ik vraag me toch af waar de film is die recht doet aan de poëzie van de Arthur-mythologie (zoals bijvoorbeeld de vijf delen van T.H. White's The once and future king-romancyclus).
        Wat die CGI overigens betreft, ik moet bekennen dat die reusachtige adder zelfs op mijn televisiescherm wel een bijzonder indrukwekkende verschijning was – dat was een mooie compensatie voor de bepaald underwhelming rol van Astrid Bergès-Frisbey als duistere tovenares (nee, met een paar rode oogjes wanneer je je magie aan het arbeiden bent krijg je bij mij niet de handen op elkaar).

Feitelijk een Shakespeariaans koningsdrama, compleet met klassiek taalgebruik, spookverschijningen (van de Queen en Diana) en monologen tegen het publiek – alles zeer theatraal, maar wie daar bij Hamlet geen probleem mee heeft zal het hier ook kunnen smaken, en bovendien wordt zo duidelijk dat binnen koningshuizen sommige dingen van alle tijden zijn. Knap gebracht door een cast die soms verbazingwekkend veel gelijkenis vertoont met de originelen, en dat de acteurs wel raad weten met de formele en toch vileine dialogen mag binnen dit acteergilde geen wonder heten. Ook leuk voor wie niets met het Engelse koningshuis heeft en/of niet van de saillante ontwikkelingen aldaar op de hoogte is.

Kennelijk gebaseerd op een èchte enorme kraak, en die is ófwel indertijd geheel langs mij heen gegaan ófwel uit mijn geheugen verdwenen zonder een al dan niet actieve herinnering achter te laten, en omdat ik meende dat dit een verzonnen plot was zat ik steeds te wachten op een twist waardoor Charlie Cox de oude mannen de loef afsteekt, of is Tom Courtenay toch minder dom dan hij voorwendt? In plaats daarvan werden de fatale wrijvingen toch vrij duidelijk in beeld gebracht en ging de film daarna rechttoe-rechtaan naar het einde. Uiteindelijk heb ik me tevreden kunnen stellen met het genieten van het spel van het neusje van de zalm van de oudere (om niet te zeggen bejaarde) leden van het Britse acteursgilde (alleen Bill Nighy ontbreekt nog), en Jim Broadbent laat zien wel iets meer te kunnen dan de sullige vader van Bridget Jones en aanverwante rollen spelen – zijn vertolking was voor mij het hoogtepunt van de film, die verder niet heel baanbrekend of onderhoudend is.

De juiste mix van avontuur, romantiek, mysterie, travelogue, actie en humor. Patrick Swayze is adekwaat en dus beter dan gevreesd, Alison Doody is appetijtelijk, en Gavin Hood (Swayze's ex-collega-tracker) een acceptabele schurk, maar elk personage vervaagt wanneer Lesedi Mogoathle als de "tovenares" Gagool op het toneel verschijnt – met haar witgeverfde gezicht en sprekende ogen is ze veruit de indrukwekkendste verschijning van allemaal. Wat de film zelf verder betreft, "zaterdagmiddagvermaak voor kleine en grote jongens die hun voorliefde voor onschuldig vermaak nog niet zijn verloren" zoals ik schreef bij The riddle of the sands; simpel en niet heel erg goed, maar wel zeer vermakelijk en met prachtige opnames van het alomtegenwoordige natuurschoon. (Maar ja, dat is ook niet zo moeilijk – zet je camera in deze omgeving maar open en het ziet er al mooi uit.)

Aanzienlijk serieuzer dan de twee eerder gefilmde maar zich later afspelende delen, met z'n historische achtergrond van de Eerste Wereldoorlog, de grauwe scènes in de loopgraven bij de Somme (inclusief een zenuwslopend nachtelijk gevecht in niemandsland) en Conrads onverwachte dood, maar op z'n tijd toch ook stripachtig met dat zwaardgevecht-annex-ballet met Raspoetin en dat gestuntel van Ralph Fiennes om op de berg te geraken. Op zich een aardige en vermakelijke mix waarin de altijd betrouwbare Fiennes capabel terzijde wordt gestaan door Gemma Arterton en de stoere Djimoun Hounsou plus een dozijn bekende koppen in grote en kleine rolletjes, waarbij ik eigenijk alleen Rhys Ifans' groteske Raspoetin uit de toon vind vallen.
        Terzijde: wat is dat toch met Aaron Taylor-Johnson? Ik heb hem hier niet herkend als één van de hoofdrolspelers in Bullet train terwijl ik die gisteren nog heb gezien, en dan blijk ik hem ook nog te hebben gezien in Kick-ass, Tenet en Avengers: age of Ultron – op de één of andere manier heeft hij een gezicht dat (of is hij een acteur die) maar niet in mijn geheugen wil blijven hangen, maar dat kan toch ook weer een voordeel voor hem zijn omdat hij hiermee knap in verschillende rollen kan "verdwijnen". Ik schort mijn oordeel over hem nog even op.

Actie, intrige, politiek, geschiedenis, romantiek, prachtig set-design en camerawerk, lyrische muziek, intelligente dialogen, bravoure-acteerwerk van talloze bekende gezichten, en bovenal een sympathieke boodschap die relevanter is dan ooit maar die je niet door de strot geduwd wordt. In de bioscoop was ik al onder de indruk, maar de director's cut (die niet alleen 35% extra speelduur toevoegt maar ook nog eens 50% extra diepte) maakt hiervan een film die me een compleet ander tijdvak inzuigt en me na afloop totaal bevredigd achterlaat.

Op structuurniveau ook leuk om te letten op de "echo's", de teksten of gebeurtenissen die later terugkeren in een andere context of met een gekanteld perspectief, zoals "Jerusalem is easy to find", de tekst van de ridderslag, de dienaar die door Balian in leven wordt gelaten, Almarics oordeel over Ibelin als "a poor and dusty place", en Balians "Which is more holy? The wall? The mosque? The sepulchre? Who has claim? No-one has claim. All have claim!" dat later een pendant krijgt in Saladins "What is Jerusalem worth? Nothing. Everything." Allemaal elementen die de film een extra laag verlenen, een soort kringloop van terugkerende thema's die deze wereld een extra "densiteit" geven.

Bijna precies 3 jaar na deel 1 gezien. Is er verder nog veel veranderd? In essentie niet veel, maar wel is er een enorm blik sterren open- en de speelduur immens ópgetrokken. Nog steeds grappig, stijlvol en energiek, maar 2 uur en 20 minuten is toch net wat te veel van het goede, too much of a good thing en zo. Die Britse onverstoorbaarheid blijft toch de voornaamste troef, maar het contrast met de Amerikaanse good ol' boys is dan weer helaas niet zo geestig als gehoopt, hoewel Firth en Bridges elke film waarin ze verschijnen automatisch wat extra klasse geven en iedereen verder méér dan voldoende z'n best doet.

Een niet onaardige kruising tussen film-noir en komedie, maar het totaalpakketje is zo overduidelijk zelfbewust en clever dat mij dat op een gegeven moment gaat tegenstaan, en van Robert Downey's gebruikelijke mix van arrogantie en charmante (zogenaamde) onhandigheid heb ik al enige tijd genoeg. Val Kilmer houdt het schip recht met een onverwacht sterke rol, en Michelle Monaghan is altijd een feest om naar te kijken, hoewel het mij totaal ontgaat waarom ze van de regisseur even topless moet, maar ach, dat is wel emblematisch voor de geforceerdheid van het hele concept van deze film. Wel nog een verrassend mooi verstild moment onder de bank.

Nu vier keer gezien, met steeds lange tussenpozen, en nog altijd is het meer een film waarvoor ik bewondering heb dan dat ik erdoor word gegrepen, misschien wel omdat ik Jane Fonda hier zo duidelijk vind actéren. En goed ook, daar niet van, maar het is ook wel een beetje bedácht, zodat ik me niet aan de film kan overgeven maar me eigenlijk zit af te vragen hoe het komt dat Fonda hiervoor haar eerste Oscar won terwijl Donald Sutherland in de eerste helft van de jaren zeventig M*A*S*H, Klute, Don't look now, The day of the locust, 1900 en Fellini's Casanova maakte zonder daarvoor ooit zelfs ook maar een nominátie te hebben ontvangen. (Pluim overigens voor camerawerk en muziek.)

         Misschien een beetje een heikele vraag, maar toch ook wel een redelijke: is Jane Fonda hier sexy genoeg om haar populariteit als call-girl aannemelijk te maken? En zo nee, doet dat iets af aan haar geloofwaardigheid?

Ik sluit me helemaal aan bij Martinello hierboven. Superbe rol van Atsma, die alle mogelijke struikelpunten (dronkenschap, ouder worden, sterven) goed omzeilt en steeds zeer geloofwaardig blijft. En het probleem dat hij (Atsma) niet duidelijk kan maken waarom hij (Sievez) zo enorm gelovig wordt, tja, is dat ooit wèl begrijpelijk voor de buitenstaander? Ik ben al lang blij dat de filmmakers niet verder bouwden op die korte scène aan het begin van de film en daardoor alles gingen verklaren vanuit een 'traumatische belevenis in de jeugd" (hoewel er natuurlijk nog wel flitsen van de vader in het graf terugkomen). Nee, ik vond het een degelijke bewerking en een zeer sterke film, gelukkig zonder echte horror en ook zonder dat Atsma een freak wordt, keurig conform het boek dus.

        Voor alle duidelijkheid: ik kom zelf niet uit enig gelovig nest, heb er later ook nooit naar verlangd en zal het hopelijk ook nooit worden; het boek vond ik even verschrikkelijk als indrukwekkend, en de film gelukkig iets minder wanhopig stemmend dan het boek zonder dat de sfeer daarvan verloren ging.

Bijna een soort voorloper van Dr Zhivago, met een liefdespaar op de vlucht voor de Russische Revolutie. Dietrich zie ik heel graag en Donat is een idool, maar belangrijker dan die twee sterren is de voor 1937 bijzonder realistische setting: veel massascènes, een enorm canvas qua landschappen en lokaties, en bovenal opmerkelijk veel scènes waarin onschuldige burgers door partij-commissarissen zonder met de ogen te knipperen voor het vuurpeloton worden gezet. Toen ongetwijfeld schokkend, en nu, met alle kennis die we inmiddels hebben over die periode, eigenlijk nog steeds. Prachtige, extreem ambitieuze en indrukwekkende film.