Opinions

Mooi hoe Fellini hier meerdere elementen die hem na aan het hart liggen verenigt: een satire op de oppervlakkigheid van de televisie, een fraaie verzameling van dubbelgangers, lilliputters en bodybuilders, en een ontroerend portret van een oud showpaar (zíj nog altijd op haar zondagse best, híj enigszins verlopen) dat er in slaagt om nog één keer alles uit de kast te halen. Als dit een Amerikaanse film was geweest hadden Masina en Mastroianni ongetwijfeld op z'n minst nomináties voor een Oscar gescoord, wàt een prachtige rollen. Leuk overigens om de acteur die de "showmaster" speelt terug te zien: Franco Fabrizi speelde ook al Fausto, de hartenbrekende rokkenjager in Fellini's I vitelloni uit 1953, een vaste waarde in mijn persoonlijke film-top-10.

Je zou toch zeggen dat horror inmiddels zó populair is en zóveel verschillende subgenres en vertakkingen heeft gekregen dat het niet meer voorkomt dat een horrorfilm me nog kan verrassen. Maar Ginger snaps deed dat op maar liefst drie manieren: een horrorfilm met (1) vrouwelijke hoofdpersonen waarvan je niet alleen (2) niet weet waar de plot heengaat maar ook niet (3) hoe het gaat aflopen. Ik begon er nog mee met me lichtelijk te ergeren aan een paar rare plotpuntjes (waarom reageert er niemand wanneer die vrouw aan het begin schreeuwt dat haar hond in stukken is gescheurd, en hoe komt die dode hond opeens ongemerkt op het hockeyveld te liggen?), maar zodra de twee zusters de film overnemen krijgt de plot z'n eigen ritme, enorm geholpen door de twee sterke vertolkingen van de actrices en door hun uiterlijk – de één perfect sexy, de ander perfect schichtig. Als de dwangmatig opgewekte moeder zorgt Mimi Rogers voor de komische noot, de overige bijrollen passen mooi in het geheel, en de redelijk sfeervolle fotografie van de herfstige straten doet de rest. Het duidelijkste minpunt zijn echter de FX : met die van de langzame fysieke transformatie van Ginger heb ik geen moeite, maar de weerwolven (toch al niet mijn favoriete monsters) zien er knullig en heel erg plastic uit, hetgeen er voor zorgt dat het climactische gevecht toch wel een behoorlijke afknapper is. Jammer dat de film daardoor de verwachtingen van de eerste helft niet helemaal inlost, maar apart is Ginger snaps zéker.

Absoluut niet slecht, met twee sterke hoofdrollen en een lekker onaangename lokatie, maar het aparte van de eerste film (het wij-tegen-de-wereld-gevoel van twee gotische zusjes) is hier vervangen door wat je bijna een surrealistische dysfunctionele familie zou kunnen noemen (met directrice Alice als dictatoriale moeder, verpleger Tyler als oudere broer die niet vies is van een snufje misbruik, en Ghost als ongehoorzaam zusje dat over de schreef gaat), en dan krijg je eigenlijk een film die voor mijn gevoel niet zo gek veel meer met het origineel te maken heeft. Op zijn eigen merites beoordeeld is dit echter best een lekkere horrorfilm met veel gore (hoewel het monster nog steeds niet overtuigt) en een verrassende rol van Tatiana Maslany.

Sja... aparte setting, fraaie sets, mooie fotografie, en de kou is bijna voelbaar, maar hoe goed het allemaal ook is en hoe intrigerend de setting ook is, op een gegeven moment is de koek toch op en voegen de complicaties van de plot nog maar weinig toe aan het oorspronkelijke gegeven, zodat deze film eigenlijk niet veel meer met het origineel te maken heeft. Gothics zijn de zusjes hier zéker niet, zelfs geen negentiende-eeuwse, en hoezo The beginning – zijn de gezusters hier soms voorouders die helaas pindakaas met hetzelfde monster als hun nazaten geconfronteerd worden? (Overigens blíjft dat monster er slecht uitzien, net zoals de pruiken van de commandant van het fort en zijn zoontje.) Geen beste afsluiting van een trilogie die zo geweldig begon (en die het wat mij betreft ook best bij dat eerste deel had kunnen laten).

"Geen touw aan vast te knopen..." "Als je van het vrouwelijke geslacht bent zul je deze film met meer sterren belonen..." "Emily Blunt de uitstraling van een koe..." Ben ik een (a) hyperintelligente (b) vrouw met (c) een voorliefde voor Emily Blunt dat ik deze film met **** waardeer? Geen van al die dingen, maar ik vond het gewoon een spannende film met een vrij onverwachte ontknoping en een geweldige centrale rol, waarbij Blunt (geholpen door de grime) vooral de dronkenschap erg goed speelde, dat lukt lang niet iedereen. In het begin is de situatie inderdaad niet helemaal helder (zo hadden mijn medekijker en ik allebei éven de indruk dat het niet om twee maar om drie verschillende blondines ging), maar na verloop van tijd wordt het toch wel duidelijk wie wat is, en vanaf dat moment hield de plot me goed in zijn greep. Wel had ik enige moeite met het gegeven dat Rachel langzaam maar zeker en op de juiste momenten de benodigde delen van de waarheid weer "terugkrijgt", alsof zo'n black-out een puzzel betreft waarvan de stukjes alleen maar zitten te wachten tot ze het podium op mogen, daar voelde ik teveel de hand van de auteur die de dosering scherp in de gaten hield, maar los daarvan vond ik dit een spannende en uitstekende film.

Tja... het probleem waar ik bij deze film tegenaan ben gelopen heb ik wel vaker met die mooie dubbel-DVD-uitgaves. Toen ik me ging verdiepen in de achtergrondgeschiedenis en de bedoeling van deze film (via de documentaires en het audiocommentaar) werd hij meteen een stuk rijker doordat ik zo meer oog kreeg voor Leone's thematiek: de zinloosheid van revoluties omdat de armen in de praktijk toch altijd arm blijven, het contrast tussen de bevlogen revolutionair wiens idealen verloren gaan en de simpele ziel die opeens een geweten krijgt zonder precies te weten wat hij daarmee moet doen, en de vele bewuste (maar soms nogal geforceerd aandoende) parallellen die worden getrokken tussen gebeurtenissen in deze film en de historische werkelijkheid van het Nazisme en het Italiaanse fascisme tijdens de Tweede Wereldoorlog.

        Aan de andere kant is dat dus allemaal informatie achteraf, en voordat ik me aan die filmhistorische benadering overgaf was mijn waardering een stuk lager. In Leone's vier eerdere Westernklassiekers stond het trage tempo nog in dienst van de spanningsopbouw en/of de humor, maar wanneer het fundament van een echt spannend plot ontbreekt (zoals hier) komt een film als deze gevaarlijk dicht in de buurt van een parodie op zichzelf en beginnen Leone's handelsmerken (slow-motion-flashbacks die langzame onthullingen brengen, extreme close-ups, dommige hoofdpersonen, karakteristieke muziek) teveel op te vallen, en ik moet bekennen dat ik het dan niet altijd meer kan opbrengen om alle elementen van een film op waarde te schatten of om op zoek te gaan naar wat de regisseur wil zeggen.

        Een tweede minpunt voor mij is Rod Steiger, die zichzelf met bewonderenswaardige overgave in zijn rol stort (en het ook zeker niet slecht doet), maar die helaas een acteur is waar ik niet graag naar kijk, dit overigens in tegenstelling tot James Coburn die voor dit soort vrijbuitersrollen gebóren lijkt te zijn (met uitzondering van zijn tong, want zijn Ierse brogue ontglipt hem nogal eens).

        Vanaf de aankomst in Mesa Verde gaat echter zowel het tempo als de inzet van de film omhoog en wordt hij grimmiger en tragischer, zeker wanneer de derde hoofdpersoon zijn intrede doet: Dr Villega is misschien wel het interessantste personage van de drie, en hij wordt door Romolo Valli met veel subtiliteit en sluwheid gespeeld. Mijn uiteindelijk toch redelijk hoge waardering van de film steunt dan ook vooral op de laatste 90 minuten, waar ik toch wel zeer geboeid naar heb zitten kijken.

        Moeilijk om hier een definitief oordeel over te vellen. Misschien is dit wel een film die in de herinnering beter is dan op het moment van kijken.

Van de eerste keer dat ik deze film zag herinner ik me vooral dat ik hem onderging als een soort hellegang waarbij het verhaal steeds meer terrein verloor ten opzichte van de hallucinante beelden en fantasieën die Fellini op mij losliet, alsof hij op het einde elke pretentie van plot liet varen en zich overleverde aan zijn onbewuste om die een stroom Jungiaanse archetypes te laten produceren. Bij het herzien vraag ik me echter af hoe ik de film zo heb kunnen ervaren – misschien ben ik inmiddels (veel) meer gewend, misschien (zeker) ben ik beter thuis in Fellini, en misschien speelt mijn geheugen mij parten, want dit is een vrij duidelijke en lucide verbeelde film, althans voor wie bereid is niet meteen bij elk enigszins bizar beeld naar een logische verklaring te zoeken maar zich in plaats daarvan met de stroom mee te laten voeren. Een prachtige, kleurige, bizar uitgedoste en intense zoektocht naar wat Giulietta eigenlijk wil, met een hoofdrol zoals alleen Masina die kan spelen, waarbij je nog wel je vraagtekens kunt zetten bij de vorm: de film wordt verteld vanuit Masina's perspectief, maar de beelden, de fantasieën en de obsessies zijn die van Fellini, en ik vraag me soms af in hoeverre zijn vrouw zich in die supermannelijke wereld thuis zou voelen: zou haar personage eigenlijk niet over een héél andere lustbeleving fantaseren?...

Een vrij simpel verhaal dat is aangekleed met fraaie lokaties en een topcast (een geweldige Oliver Reed, maar ook Tommy Flanagan maakt indruk in zijn kleine rol als Cicero), met bovendien veel vakmanschap achter en rondom de camera plus een hoofdrolspeler die geknipt is voor zijn rol (mooie omschrijving van de VPRO-gids: "Crowe combineert een underdog uitstraling met de biomechanica van een bulldozer"). De vechtscènes (zowel in Germania als in het Colosseum) maken op mij minder indruk dan gehoopt, op de een of andere manier komen ze niet zo fysiek aan als zou moeten. Als geheel best sterk, maar niet zo indrukwekkend als grote voorgangers als Ben Hur en Spartacus, en de hoge plaats in de toplijsten van zowel MovieMeter (#14!) als IMDb (#43) verbaast me dan ook wel een beetje.

Mijn verwachtingen waren al niet hoog, en toch was het eerste deel van de film voor mij vrij teleurstellend. De plotlijn leek steeds meer een kopie van deel 1 (en van Pompeii) te worden, de karakteriseringen van de personages waren vrij vlak, de hoofdrolspeler miste het noodzakelijke charisma (zéker in vergelijking met zijn voorganger), de portretten van de twee keizers waren onvoldoende uitgewerkt (ik hoorde wel dat ze zo verdorven zijn, maar ik kreeg daar maar heel weinig van te zien) en de kleuren waren zodanig "leeggetrokken" dat het beeld gewoon lelijk werd (ik miste bijvoorbeeld realistische rode en blauwe kleuren, alles werd mat en zandkleurig weergegeven). Na verloop van tijd kwam er echter steeds meer aandacht voor de tweede plotlijn (de samenzwering en de gevolgen daarvan voor de verschillende personages), en omdat zowel de rol als de vertolking van Denzel Washington steeds meer reliëf kreeg won de film ook aan diepte, omdat het nu niet alleen maar een heldenverhaal maar ook een politieke vertelling werd. Misschien wordt deze film in mijn herinnering ook wel beter dan hoe ik hem tijdens het kijken ervaarde; een herziening over een paar jaar (en na het herzien van deel 1) doet wellicht wonderen. Dat Paul Mescal te licht is voor de rol van Lucius blijft echter een bezwaar; als acteur (dus in de "dramatische" scènes) voldoet hij wel, maar als "held" maakt hij weinig indruk.

Net als de twee andere films met Alan Ladd die ik kortgeleden heb herzien (This gun for hire en The Blue Dahlia) vind ik zowel de film als de acteur bij die herziening beter, en de film dan vooral vanwege de sterke rol van Ladd – ik heb het nooit zo in hem gezien, maar ik vind hem eigenlijk heel overtuigend als onderkoelde tough guy (ondanks de fysieke beperking waarvan recensenten het blijkbaar dikwijls nodig vinden om er de aandacht op te vestigen), en wanneer hij een pokerface opzet is zijn gezicht vaak (doelbewust) moeilijk te lezen. Veronica Lake heb ik niet zo veel mee, maar daar staat hier tegenover dat de intrigerende relatie tussen Ladd en Donlevy (soms vol affectie, soms vol ergernis) een behoorlijke compensatie vormt. De plot is zó complex dat het eigenlijk onduidelijk blijft of Ed Beaumont nou "goed" of "slecht" is (hetgeen ook wel eigen is aan noirs), maar wat mij eigenlijk het meest opviel is het evidente genot dat het personage van William Bendix ontleent aan het aftuigen van Beaumont – dat sadisme, het kapotgeslagen gelaat van Ladd en diens drastische manier van ontsnappen (in de trailer hierboven al plompverloren verklapt) moeten in 1942 behoorlijk schokkend zijn geweest en zitten voor mij eigenlijk nog steeds tegen het onaangename aan. Verrassend dat dat indertijd door de filmkeuring kon.

Warempel een Robbe-Grillet-film waaruit je met enige moeite een duidelijke plot zou kunnen extrapoleren, maar bevolkt door personages die zo onrealistisch worden neergezet dat ze eerder overkomen als veralgemeniseerde types (De Advocaat, De Magistraat, De Politieman) die het moeten afleggen tegen Het Meisje die ze allemaal om de tuin leidt met haar seksualiteit, haar raadselachtigheid en haar (al dan niet gespeelde) onschuld. Het blijft toch kijken van op een afstand, en daar ben ik niet zo van.

        De erotiek zie ik hier niet zo. Weliswaar kronkelen er regelmatig naakte vrouwenlichamen over het scherm, maar die zijn steeds zó vervlochten in een abstracte, vervreemdende en kunstmatige beeldenstroom dat ze eerder tot leven gekomen tableaux vivants zijn dan ademende en levende mensen die ik zou kunnen aanraken en begeren.

        Ook vervreemdend: in de scènes met het meisje en de moeder-overste (zal ik maar zeggen) dacht ik regelmatig dat ik niet naar Anicée Alvina en Claude Marcault maar naar Liv Tyler en Jennifer Connelly zat te kijken.

        De laatste van de zes Robbe-Grillets uit de fraaie BFI-box met zes Blu-rays. Mooi om eens meegekregen te hebben, en het zijn stuk voor stuk aparte films, maar een tweede (of in het geval van Glissements zelfs derde) keer zal ik ze niet gaan bekijken, met uitzondering wellicht van L'homme qui ment.

"It's not always a good place to go, the past." Een beetje een hybride film: de eerste helft een mooi Brideshead revisited-sfeertje, de tweede helft een soort paranoia-thriller, met als gemeenschappelijke noemer het personage van "Glorious" Anne die langzaam maar zeker beseft wat zich onder het vernis van deze British-upper-upper-class bevindt. Zelden zal er in een film zo'n indrukwekkende cast zijn verzameld, en al die acteurs houden de film tijdens de verschuiving van het ene genre naar het andere met gemak overeind, met onder anderen Bill Nighy geruststellend als altijd en Jeremy Northam ambigu zoals bijna alleen híj dat kan, plus Julie Christie ("I can usually only enjoy the countryside in very small doses") in een klein maar fijn bijrolletje. De meeste aandacht gaat natuurlijk toch uit naar Romola Garai, en met haar acteertalent èn haar schoonheid houdt zij de kijker steeds goed bij de les, hetgeen in combinatie met het fraaie camerawerk resulteert in een knappe, half warme half benauwende film met ook nog eens een sterke emotionele punch op het einde.

        Leuk detail: de jonge Walter wordt gespeeld door Sam Kubrick-Finney (1994-), de kleinzoon van de beroemde regisseur, in één van de drie films waarin hij optrad; daarna koos hij voor een carrière in de muziek, als zanger-gitarist van de metalband Shields.

Hier valt weinig slechts over te zeggen: zeer lang maar de hele speelduur spannend en boeiend, met diverse career-defining performances voor èn achter de camera, en met een muziekscore waarvan reeds de eerste noten ook na 50 jaar nog onmiddellijk de hele film weer voor mijn geestesoog brengen. Heel sluw ook hoe de sympathie van de kijker nergens gedwarsboomd wordt door mogelijk medelijden met de talloze slachtoffers, om de eenvoudige reden dat je nergens een onschuldig iemand overhoop geknald ziet worden – iedereen die aan het mes of het wurgkoord wordt geregen is lid van een concurrerende familie en heeft het dus op de één of andere manier wel verdiend, en wanneer de misdadige praktijken ter sprake komen hebben ze het alleen over "het gokken" of "de meisjes" zonder dat expliciet wordt gezegd op welke manieren de slachtoffers een poot wordt uitgedraaid.

        Het enige minpuntje is merkwaardig genoeg één van de meest geprezen kwaliteiten van deze film. Marlon Brando was jarenlang mijn grote idool, en nog altijd beschouw ik zijn Stanley Kowalski in A streetcar named desire (1951) als de beste rol die ik ooit op het witte doek heb gezien, maar hoewel de rol van Vito Corleone voor hem een enorme come-back betekende (en hem een tweede Oscar opleverde) vind ik het toch moeilijk om zijn rol niet minstens gedeeltelijk als tongue-in-cheek te beschouwen. De uitgezakte kaak, de kleine maniertjes, het Italiaanse accent, de bestudeerde lichaamshouding – de helft van de tijd vind ik het indrukwekkend en de andere helft van de tijd vraag ik me af waar hij aan zit te denken, maar hoe dan ook ben ik me er bijna constant van bewust dat hij aan het actéren is, terwijl ik met name James Caan en Al Pacino totaal met hun rol vind samenvallen. Moeilijk.

De enige sequel die beter is dan het origineel? Nog afgezien van het feit dat ik niet weet of het de énige zou zijn, weet ik ook niet of dit deel beter is dan het origineel, maar wat mij betreft zijn ze allebei zó sterk dat een vergelijking in feite zinloos is. Toch kon je je na deel 1 nog wel afvragen (zoals ook Coppola deed) wat een vervolg nog aan het mooi afgeronde verhaal zou kunnen toevoegen, maar de flashback naar Vito Corleone's beginjaren en het moderne deel waarin Michael steeds meedogenlozer wordt zonder dat dat hem gelukkiger maakt vormen een meer dan adekwaat antwoord. Helemaal Al Pacino's film, hoewel het Robert de Niro was die hiervoor een (bijrol-)Oscar in de wacht sleepte, waarbij ik moet aantekenen dat ik Lee Strasberg als de onpeilbare Hyman Roth eigenlijk indrukwekkender vond. Na dit deel te hebben gezien voelde ik de rest van de dag een lichte beklemming, alsof de gitzwarte sfeer van de film op mijn eigen stemming was overgeslagen – knap werk.

        Overigens zorgen de vele zijfiguren en hun verschillende belangen er wel voor dat ik ook na vier kijkbeurten nog steeds niet precies doorheb wie er nou verantwoordelijk was voor de aanslag en hoe Michael dat zo fijntjes heeft uitgevogeld. De IMDb-FAQ geven mij wel antwoord op die vraag, maar bij het kijken zelf is de informatie weer zo onduidelijk (of subtiel) dat ik toch weer ga twijfelen. Gelukkig staat dat het kijkplezier verder niet in de weg.

Volgens de IMDb-trivia was Al Pacino het niet eens met hoe Michael in deze film werd uitgebeeld: hij geloofde niet dat Michael ooit spijt of wroeging over zijn daden zou hebben, met name over de moord op zijn broer, en daar kan ik me wel iets bij voorstellen. Des te fideler dan dat Pacino niet alleen toezegde toch de rol een derde maal te willen spelen, maar dat hij daarbij dan ook nog eens zo'n sterke en kwetsbare vertolking afleverde. Mede daardoor is dit een mooie afronding van de cyclus, waarbij opvalt dat de drie delen ook cinematografisch een eenheid vormen, met dank aan cameraman Gordon Willis die ook bij dit derde deel aan boord was. Van het gewraakte slechte spel van Sofia Coppola heb ik eigenlijk geen last (hoogstens erger ik me wat aan die vervelende opgetrokken linker mondhoek), en er zijn lekkere bijrollen voor Talia Shire en Eli Wallach, maar verder is dit vooral ook de film waarin ik voor het eerst bewust Andy Garcia zag. Na afloop had ik goede hoop dat hij ooit in de voetsporen van mensen als Pacino en De Niro zou kunnen treden, maar die belofte heeft hij eigenlijk nooit helemaal waargemaakt, helaas.

De CGI is wel redelijk, maar de personages zijn saai, de hoofdrolspeler is (zoals Metalfist het zo treffend uitdrukt) een zemenlap, het monster ontbeert persoonlijkheid en de plot is voorspelbaar. Een B-film met de allure en het budget van een A-film, de vleesgeworden middelmatigheid.

Een redelijk standaard monsterfilm die alles echter nèt een graadje groter maakt, met een wereldwijd strijdtoneel, extreem veel death & destruction, en een paar monsters die zó belachelijk groot zijn dat ze op mij niet zozeer angstaanjagend alswel absurd overkomen – ze zijn zó gigantisch dat elke menselijke maat ontbreekt, waardoor ik niet het idee heb dat de mens er ook maar íéts tegen kan doen behalve wegrennen. Dat filtert eigenlijk elke vorm van spanning uit deze film weg, en omdat de monsters visueel oninteressant zijn (allemaal glimmend grijs) en ze bovendien in het "spannende" duister vaak moeilijk zichtbaar zijn, zat ik al ver vóór de eindcredits naar het slot te verlangen. En zouden ze voor die reuze-insecten niet wat anders hebben kunnen verzinnen dan de kop van de Alien-xenomorph?

Een flinterdun plot in een gemoedelijke film die drijft op het humoristische gekibbel van de drie oude vrienden en op het charisma van de drie hoofdrolspelers. Caine, Freeman en de heerlijk knorrige Arkin kunnen deze rollen in hun slááp nog spelen, maar ze doen het dan ook perfect (het spelen, niet het slapen). Ook leuk om Ann-Margret weer te zien; zij blijkt één van de weinige actrices te zijn bij wie een face-lift niet tot een rampzalig resultaat heeft geleid, en ze brengt hier een aanstekelijk enthousiasme in. Misschien ben ik deze film morgen al weer vergeten, maar vandáág heb ik me er in ieder geval echt uitstekend mee vermaakt.

Ik ben, om me voorzichtig uit te drukken, nooit een liefhebber van Chaplin geweest: zijn personage (The Tramp, The Little Fellow) intrigeert me hoegenaamd niet, zijn sentimentaliteit stuit me tegen de borst en zijn schaapachtige verlegenheidslachje maakt me bijna agressief. Dat gezegd hebbende is The gold rush vanwege de sfeer (zie ook het uitstekende bericht van The One Ring van 25 september 2012), de prachtige visuals en de compactheid voor mij toch één van zijn beter te verteren films, met een sympathieke second lead (Mack Swain als Big Jim) en een climax die nog steeds werkt (de blokhut op de klif). De Blu-ray-kwaliteit is spectaculair en draagt voor mij zeker bij aan het genot van deze film.
        Overigens vertelt Theatertje op 25 mei 2007 dat de "broodjesdans" werd nagedaan door Robert Downey Jr. in Chaplin en door Homer Simpson in één van de afleveringen van The Simpsons. De trivia-pagina van IMDb vermeldt verder nog dat "Roscoe 'Fatty' Arbuckle had done something similar in the film The rough house (1917)", en ook Johnny Depp doet het in Benny & Joon (1993).

Ja, de roman waarop deze film is gebaseerd stamt al van vóór de verfilmingen van The fellowship of the ring en The philosopher's stone, maar toch kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat The golden compass probeert mee te liften op het succes van LOTR, Harry Potter en Narnia. En op zich is deze film niet heel slecht, maar al vóórdat ik las over de bemoeienis met het plotverloop en de eindmontage door de studio vond ik al dat alles te gehaast ging, waardoor het verhaal-universum te snel wordt uitgelegd, de personages nauwelijks adekwaat aan de kijker worden voorgesteld en de vele bijrollen met beroemde acteurs amper iets te doen krijgen, en dan wordt alles ook nog eens dichtgemetseld met die Danny Elfman-achtige muziek van Alexandre Desplat. Belangrijkste euvel is dat naast al die randzaken de hoofdzaak (de plot) maar niet interessant of pakkend wil worden, en dan steeds al die pratende CG-diertjes erbij… Nee, dit was niet aan mij besteed – alleen de prachtige verschijning van Eva Green deed mij even rechtop zitten, en ik geef een half sterretje erbij omdat Sam Elliott gewoon z'n Texan drawl mag houden.

Eigenlijk teleurstellend : in de loop der jaren heb ik alle Bonds gezien, maar wat er van al die films is blijven hangen zijn eigenlijk maar vier momenten. Nee, niet Ursula Andress die uit de zee oprijst, en ook niet Shirley Eaton in de grondverf, dat zijn natuurlijk klassieke scènes, maar ik ken ze omdat ik er over heb gelezen en gehoord (en omdat ik Dr No en Goldfinger recent weer heb gezien), niet omdat ik me ze nog "van toen" herinner. (Dan praten we ook over films die ik omstreeks 1970 nog aan de hand van mijn vader heb gezien!) Die vier momenten zijn Sean Connery die bijna door een laserstraal doormidden wordt gezaagd (en dat zal me wel zijn bijgebleven vanwege de plek waar die straal zijn lichaam zou zijn binnengekomen...), het bizarre beeld van een clown die in het begin van een film tussen de bomen van een bos vlucht (Octopussy?), Roger Moore die de "elektronische" arm van een tegenstander uitschakelt door met een nagelschaartje de draden daarvan door te knippen (die moest ik even opzoeken, maar dat blijkt Live and let die te zijn), en Pierce Brosnan die na met een tank een halve stad in puin te hebben gelegd even achteloos zijn das rechttrekt.
        Nu dan weer eens GoldenEye herzien, en opééns herinnerde ik me weer hoeveel plezier ik twintig jaar geleden in de bioscoop had: o ja, zo geweldig bleek Pierce Brosnan na die saaie Timothy Dalton te zijn, wat een geweldige tegenstandster is Femke Janssen met die blik vol lust bij elke suggestie van geweld (zelfs als het haarzelf dreigt te treffen), wat een briljante sprong maakt Bond daar aan het begin èn aan het einde van de pre-credits-sequence, wat dendert het verhaal heerlijk door, en kijk – daar is de das! Sterker nog, na decennia te hebben geroepen dat Sean Connery de beste Bond is herzie en herroep ik nu mijn mening: Brosnan is energieker en katachtiger, als hij vecht is hij ook ècht met zijn tegenstander bezig, hij is net zo goed als (zo net beter dan) Connery als het aankomt op one-liners, en zijn screen presence is ideaal voor de rol. (Zijn enige nadeel is eigenlijk dat hij me wederom doet beseffen wat een armzalig stuk sacherijn zijn opvolger in deze rol is.)
        Ook genoeg humor: een paar geweldige grappen bij Q, de gebruikelijke one-liners van Bond, en Robbie Coltrane die een geweldige mix van dreiging en potsierlijkheid neerzet. Ook altijd leuk als de schurk niet alleen maar hautain vanuit de luie stoel zijn plans for world domination and/or destruction uitlegt maar ook zelf aan het knokken slaat – en dan heb je hier dus vechtpartijen met twéé geweldige tegenstanders! Het enige minpuntje is de casting van Izabella Scorupco : die is net geen fantastische Bondgirl, zonder dat ik precies kan verklaren waarom ze nèt de X-factor mist (maar daar staat dan weer tegenover dat Famke Janssen hier niet alleen grappig en gewelddadig is maar ook nog uit al haar poriën erotiek ademt). Voor de rest wat mij betreft de perfecte Bondfilm zonder zwakke scènes.

Volgens sommige mensen mag dit beschouwd worden als de beste Bondfilm ooit. Terecht of niet? In ieder geval met mijn favoriete Bond-acteur, een ingenieus plot (althans wat het megalomane plan betreft), een uitstekende schurk, twee zeer mooie Bondgirls, één van de beste titelnummers, een paar klassieke beelden (met name het lot van Jill Masterson en de manier waarop Bond halverwege de film geacht wordt aan zijn einde te komen) en leuke dialogen ("Do you expect me to talk?" "No, Mr Bond, I expect you to die!" – vooral geweldig door de opgewekte zorgeloosheid waarmee de titelfiguur dit zegt). Of dit de beste film van de reeks is weet ik niet, maar erg leuk is hij zéker.

Het is natuurlijk verleidelijk, maar ik zou toch niet de fout maken om het akteren van Vivien Leigh (c.q. het personage van Scarlett O'Hara) te verwarren met Leighs eigen persoonlijkheid, net zomin als de theatrale geëxalteerdheid van Blanche Dubois (overigens eveneens een Southern belle) in A streetcar named Desire (waarvoor Leigh haar tweede Oscar won) de "schuld" van de actrice is.

        Natuurlijk duurt deze film veel te lang, en wellicht is hij te zeer toegespitst op de eindeloze verhouding tussen Scarlett en Rhett, maar aan de andere kant heb ik me toch geen seconde verveeld. Misschien komt dat omdat ik zo'n liefhebber van oude films ben, maar de pure professionaliteit van de hele produktie en de soepele manier waarop het verhaal verteld wordt hebben me toch van begin tot eind (wederom) in de greep gehouden.

        Misschien geeft de criticus William Bayer de beste verklaring voor het enorme succes van deze film: "Rhett Butler is a first-class bastard, Scarlett O'Hara is a first-class scheming bitch, and both characters are fascinating. The goody-goodys on the other hand, Ashley Wilkes and Melanie Hamilton, are bores. Considering the prevailing moral standards at the time this pictures was made, this use of a couple of hustlers to give the picture life must be considered a daring stroke, and one that keeps the picture alive today." Iedereen moet zelf maar uitmaken in hoeverre hij of zij het met deze oordelen eens is, maar ik vind dit zelf wel een aardige interpretatie.

        Grappig triviaatje: toen deze film in 1976 éénmalig op televisie werd vertoond, betaalde de zender in kwestie daar maar liefst 5 miljoen dollar voor. Nou ja, het zal het geld wel waard zijn geweest, mag je hopen voor de sponsors. Niet voor niets is deze film na inflatie-correctie in financieel opzicht nog altijd de meest succesvolle film aller tijden (dankzij de talloze re-releases in de bioscoop, in een tijd waarin dat nog gebruikelijk was).

        Merkwaardig trouwens dat volgens de meeste bronnen David O. Selznick voor de rol van Rhett Butler niemand anders dan Clark Gable in gedachten had, terwijl de IMDb-trivia-pagina voor deze film vermeldt dat Gary Cooper de rol afwees: "Gone with the wind gaat de grootste flop in de geschiedenis van Hollywood worden… Ik ben blij dat het Clark Gable is die op z'n gezicht zal gaan en niet ik." En dat terwijl het nu onmogelijk is om je iemand anders dan Clark Gable als Rhett Butler voor te stellen, net zo min als dat gaat bij Humphrey Bogart als Rick Blaine of Cooper als Will Kane. (Hoewel Timothy Dalton het wel probeerde in Scarlett...…)

Ongetwijfeld met de beste bedoelingen gemaakt, maar tamelijk voorspelbaar. Alleen Jason Isaacs (tevens één van de executive producers, en ook in het echt Joods, dus de materie zal hem extra hebben aangesproken) maakt het meeste van zijn mogelijkheden als "de Joodse vriend". Viggo Mortensen zelf speelt misschien wel iets té onderkoeld.

Bovendien zitten er veel gaten in het verhaal. Zo moeten we de scheiding tussen Mortensen en zijn vrouw opeens zijdelings vernemen (als hij zijn ex-schoonvader op een receptie ontmoet), en je zou verwachten dat je iets zó belangrijks toch wel in een scène uitgebeeld krijgt, maar nu is het net of die scène gesneuveld is bij het schrijven of het monteren – en als je je gaat afvragen waarom er een gat in de plot zit word je dus duidelijk op een storende wijze afgeleid en zit je niet echt "in" de film.

Het sloteffect vind ik wel mooi : Mortensen denkt de hele film door dat mensen uit zijn omgeving aan het zingen zijn, maar dat is dan inbeelding, en in het vernietigingskamp hoort hij Joden dat lied ècht zingen, en hij beseft : "Dit is de werkelijkheid" – net zoals ook zijn hoop dat het allemaal wel mee zou vallen" niet de werkelijkheid was. Aardige metafoor, en een verrassing die ik niet zag aankomen. Maar dan eindigt de film opeens, midden in het kamp, en ik snap wel dat het drama voltooid is omdat de bewustwording van Mortensen getoond is, maar het einde is zó abrupt dat het toch ernstig afbreuk doet aan wat voorafging.

Met Engelse acteurs die Duitsers spelen maar gewoon Engels blijven spreken heb ik nooit zo'n moeite : dat is nou eenmaal de prijs die je betaalt, en als het om een "serieuze" film gaat als deze heb ik er al helemaal geen problemen mee.
 

Een fraaie poging om een neo-noir te maken, inclusief de zwart-wit-fotografie, close-ups met schaduwen, geheimen uit het verleden, melodramatische muziek, het geëigende beeldformaat en de achtergrondprojectie met historische beelden, inclusief alle puinhopen die me meteen weer terugvoerden naar A foreign affair, Germania anno zero, The third man en Witness for the prosecution. Toby Maguire maakt prachtig gebruik van zijn vriendelijke babyface voor het neerzetten van een onaangename ritselaar van wie je al na twee seconden weet dat het niet goed met hem gaat aflopen, hoewel ik niet gedacht had dat dat al zó vroeg in de film zou gebeuren, en Clooney en Blanchett spelen naar behoren. Misschien iets te lang om de spanning steeds vast te kunnen houden en daardoor achteraf minder effectief dan ik na pakweg een half uur kijken dacht.

Dit begint als een soort romantische comedy-thriller met McKellen als charmante oplichter en Mirren als de rijke weduwe die ongetwijfeld niet zo onschuldig is als ze zich voordoet (want anders zou er geen twist en dus ook geen plot zijn). Na de mooie truc met de nep-investering met de "Russen" en de "politie" neemt de film onverwachts een donkere afslag met een paar redelijk gewelddadige scènes en de gehele of gedeeltelijke onthulling van Roy's verleden, en dat zet de plot mooi op scherp, want hoewel ik dacht te weten hoe de film zou aflopen op het moment dat ze bij Vincent hun handtekeningen zetten (niet Roy maar Betty gaat de rekening plunderen... of doet Vincent dat?) was ik toch benieuwd of de film nog een èchte ultieme twist in petto had. En die kwam ook, maar verrassend genoeg trok die het geheel juist flink omlaag, want de uitleg duurde veel te lang en de dubbele coda (Vincent bij Roy, Betty bezorgd om haar kleindochter) kwam gewoon als mosterd na de maaltijd. Jammer dat de film daardoor in het zicht van de eindstreep zo struikelde, en spijtig van de uitstekende vertolkingen van de twee hoofdrolspelers.

Will Hay (1888-1949), Engelse komiek, begon als variété-artiest in music-halls, met als personage de eigenwijze maar incompetente schoolmeester die constant door zijn betweterige leerlingen op de kop wordt gezeten. Maakte in 1934 succesvol de overstap naar de cinema, en speelde tot 1943 in negentien speelfilms. In déze flm speelt Hay opnieuw de schoolmeester die niet zozeer moeite met orde houden heeft alswel constant overlopen wordt door zijn gewiekste leerlingen, en dat kan op een gegeven moment wel op de zenuwen gaan werken, maar er zit ook een mooie scène in waarin hij zijn improvisatie-vermogen moet aanspreken om voor de nieuwe schooldirecteur een overzicht van weddenschappen op paardenraces te transformeren in een uitgebreid ezelsbruggeltje om zijn leerlingen de feiten omtrent de Battle of Agincourt uit 1415 uit te leggen.

        Bovendien speelt de tweede helft van de film zich af in Parijs waar Hay zijn leerlingen uit de nachtclub "La Cuisine du Diable" moet weghouden en ondertussen geconfronteerd wordt met de diefstal van de Mona Lisa waarvan hijzelf wordt verdacht (begrijpelijk aangezien hij dat doek zelf in bezit heeft), en tot overmaat van ramp moet hij ook nog opboksen tegen een kater omdat hij de avond tevoren dronken is gevoerd door een femme fatale – maar ook dát is begrijpelijk (en zeer vergeeflijk), aangezien zij gespeeld wordt door een jonge maar al bijzonder mooie Lilli Palmer. Al met al vermakelijke kost voor wie houdt van Will Hay en/of Engelse komedies uit de jaren 30, en (zoals bij dit team van ster en regisseur gebruikelijk) in een zeer hoog tempo afgewikkeld, waarbij vooral opvalt hoe snel en foutloos Hay de dialogen uit zijn mond kan krijgen – ongetwijfeld de vruchten van die jarenlange ervaring op de podia van music-halls.

Een intrigerend uitgangspunt en een geweldige cast, maar halverwege gaat de film eigenlijk nergens meer heen, en de uiteindelijke afwikkeling is èrg voorspelbaar en de moraal tamelijk braaf. Simon Pegg is gelukkig erg leuk als eikel, en Danny DeVito is verrassend ontroerend als schijnbare charlatan met een klein hartje en een verdrietige inborst, zodat ik uiteindelijk toch gewoon redelijk geboeid bleef kijken (geen flauwe grappen over slaapverwekkend enz.).

Feitelijk niets mis mee, maar er zijn een paar dingen die tegendruk bieden aan de impact die deze film zou moeten hebben: de enorme lengte, het onderkoelde spel van Matt Damon waardoor de film een emotionele focus mist, en de dubbele structuur van de film (enerzijds de geschiedenis van de oprichting van de CIA, anderzijds het raadsel van de foto en de geluidsband). Het blijft een sterke film met een aantal zeer goede vertolkingen (John Turturro, Michael Gambon, Billy Crudup, Lee Pace), maar uiteindelijk is het gewoon te veel van het goede.

Valkuilen: je weet hoe het eindigt maar Wills "bekering" mag niet te clichématig zijn, de benadering van de psycholoog mag niet te klef worden, en je mag niet gehinderd worden door het idee dat schrijver Damon zichzelf-als-acteur een rol als genie heeft toebedeeld (wie een hekel aan hem heeft kan dan heel bot gaan denken dat hij met deze rol zijn ego wil strelen: "nou, ho even, Damon is ècht niet zo slim hoor!"). Maar dankzij het opmerkelijk evenwichtige en volwassen script, de uitstekende vertolkingen en de sterke en sobere regie omzeilt de film al die valkuilen en wordt uiteindelijk zelfs een tamelijk emotionele ervaring. Elke keer weer een prachtige film.