Opinions

Leuke western over een thema dat toentertijd in de lucht hing: wat er moet gebeuren met de revolverheld (en in het verlengde daarvan de western-ster) als die op leeftijd komt – The man who shot Liberty Valance, Ride the high country, The over-the-hill gang, My name is nobody, The shootist. De grote verrassing hier is hoe naturel Johnny Cash speelt, en daar hoef ik niet eens toegeeflijk voor te zijn; z'n loopje is wat raar en gedrongen, maar zijn dialogen komen er eruit alsof hij nooit anders heeft gedaan, en zijn personage is hij wat mij betreft totaal geloofwaardig. De komische elementen zijn gelukkig beperkt gehouden en de film verlaagt zich nergens tot John-Wayne- bar-brawl-slapstick, Kirk houdt het sober, wat er op de achtergrond tussen Nora Tanneray en Alvarez speelt is een aardig maar helaas niet verder uitgewerkt zijlijntje, en voor het einde wordt er gelukkig niet naar een afgezaagde doorgestoken kaart gegrepen. Alleen van Keith Carradine had ik graag wat meer gezien, zowel in deze film als in zijn latere carrière, want zijn rol in bijvoorbeeld Southern comfort smaakte altijd naar meer, maar hoewel zijn CV inmiddels iets van 150 titels telt (inclusief diverse interessante films en TV-series) is hij nooit de ster geworden die ik altijd in hem zag. Hoe dan ook, een aparte en intrigerende western.

Ik herinner me deze film van de eerste twee keer dat ik hem zag als enorm (en zelfs té) statisch, maar bij herzien valt me op dat het risico daarop in script en montage handig wordt ondervangen door regelmatig te knippen naar het kantoor van de marshal, de kapperszaak, de kamer waar Marlowe de saloon in de gaten houdt, het schoolgebouw met Peggy, de drie broers te paard enzovoorts, zodat ik zó geboeid zit te kijken dat ik amper in de gaten heb dat er eigenlijk van actie nauwelijks sprake is (hoewel er in de eerste minuten natuurlijk toch al een dode is gevallen).
        Het resultaat is een boeiende en ook spannende film, die soms wel wordt gezien als de eerste van een trio "psychologische westerns" die het western-genre definitief artistic credibility gaven – voor zover het die nodig zou hebben natuurlijk. Veel van de kracht van deze film is volgens mij te danken aan regisseur Henry King en zijn voorliefde voor wat een filmcriticus omschreef als "characterization and feeling for time and place, which he stressed aboven action and melodrama." Daarnaast wordt er door iedereen zeer goed (en gelukkig nergens overdreven of "folksy-comic") geakteerd, met Peck natuurlijk voorop, maar ook Skip Homeier zet een overtuigende en zeer onaangename juvenile delinquent avant la lettre neer, en Millard Mitchell straalt de perfecte rust en autoriteit uit als de marshal (een jaar eerder speelde hij ook al Pecks leidinggevende in Kings prachtige Twelve o'clock high, een oorlogsfilm met weinig wapengeweld, net als The gunfighter in het westerngenre dus).
        Als ik deze film, ondanks alle kwaliteiten en ondanks de affiniteit die ik de laatste jaren met de films van Henry King heb ontwikkeld, uiteindelijk toch iets lager aansla dan High noon en Shane (de twee andere leden van die officieuze trilogie), dan komt dat denk ik omdat het gevoel van dreiging toch iets te minimaal is. De drie broers krijgen geen individuele karakterschets, de herhaalde shots van hun galopperende paarden doet iets te goedkoop aan, en Skip Homeier is zoals gezegd een fraaie creep maar zijn personage is gewoon niet "zwaar" genoeg om een serieuze bedreiging voor Pecks Ringo te kunnen vormen. Natuurlijk is dat juist de crux van Ringo's probleem (elke "squirt" wil hem onder vuur nemen), maar omdat Hunt Bromley het gewicht van Frank Miller en Jack Wilson ontbeert staat er voor mij toch minder op het spel. Of misschien laat de blijvende associatie van deze film met het beeld van een man die maar in een saloon zit te wachten de film voor mij toch gewoon niet voldoende tot leven komen.
        Conclusie: voor mij een uitstekende western, maar nèt geen klassieker.
        (Nog een grappig trivia'tje: na deze film kreeg Peck de kans om in een andere western te spelen, maar dat aanbod sloeg hij af omdat niet getypecast wilde worden. Had hij die kans maar gegrepen, dan had hij wellicht niet tot To kill a mockingbird tien jaar later hoeven wachten om zijn Osacr te winnen – want dan had niet Gary Cooper maar híj sheriff Will Kane in High noon gespeeld!)
 

Een even simpele als degelijke western inclusief een tirannieke grootgrondbezitter met sexy dochters, Bruce Cabot weer als schurk, Forrest Tucker als huurmoordenaar die z'n sigaretten in z'n handpalm uitdrukt, en Randolph Scott die zoals altijd de film net dat beetje extra's geeft. Niets bijzonders, maar als westernfan blijf je toch kijken. Ík in ieder geval wel, en met veel plezier, want Scott rules.

Een halve eeuw geleden voor het eerst gezien, in de bioscoop aan de hand van mijn vader, en 13 kijkbeurten verder ben ik hem nog steeds niet zat. Een serieuze oorlogsfilm à la All quiet on the Western front, Twelve o'clock high of Saving Private Ryan kan ik dit niet noemen, wel de absolute top in de avontuurlijke variant à la The great escape, The dirty dozen en Where eagles dare. Gregory Peck en Stanley Baker schijnen dit allebei als een anti-oorlogsfilm te beschouwen, vermoedelijk vanwege de diverse ethische dilemma's die Foreman in zijn script aansnijdt (Bakers shell-shock, Scala's redenen om verraad te plegen, Peck die Quayle gebruikt c.q. opoffert om de Duitsers te misleiden, Nivens nadruk op individuele menselijkheid), maar ik zie dat zelf toch meer als elementen om de spanning nog een beetje op te drijven dan als "boodschappen" om de kijkers thuis nog eens over te laten nadenken. Veel sterren, een goed plot, een degelijk tempo, een schipbreukscène (zonder muziek maar met een uitstekende geluidsband vol wind) die er nog steeds goed uitziet (in tegenstelling tot de evidente achtergrondprojectie bij de daaropvolgende bergbeklimming, althans op mijn DVD – en op de Blu-Ray zal dat misschien nog wel erger zijn), een perfect gecaste Peck, een uitstekende serieuze rol van David Niven die zijn twee geëmotioneerde monologen echt geweldig brengt, en als kers op de taart de prachtige twist in de scène waarin Anthony Quinn zich bij de ondervraging voor de Duitsers vernedert – ik kan me nog goed herinneren hoe uitgelaten ik als jongetje was toen zijn ware bedoelingen duidelijk werden). Geloof het of niet, maar ik krijg meteen weer zin om hem voor de vijftiende keer te gaan bekijken. Hollywood-actie-avonturen-entertainment op z'n best.