Opinions

Deze werkvloerkomedie doet in eerste instantie wat vreemd aan wegens de truttige kleding van Toni Colette, om nog te zwijgen van Helen Fitzgerald. Laatsgenoemde wekt de jaloezie op van de "temps" - stagiaires of tijdelijk benoemden. Deze laagste kaste in het administratieve wereldje krijgt zelden de aandacht en waardering die ze verdient. Parker Posey is grappig als degene die de kantjes ervanaf loopt en miniflesjes alcohol verbergt. Het geheel baadt in een sfeertje van zinloosheid, aanmodderen en vaag dromen van een betere toekomst.

De titel heeft een dubbele betekenis: een clockwatcher is iemand die met tegenzin gaat werken en naar het einde van de werkuren uitkijkt. Tegelijk is het iemand voor wie de klok figuurlijk aan het tikken is als die nog iets zonvols van het leven wil maken.

Alles wordt verteld vanuit het standpunt van een zieke geest. De zelfgekozen naam Alex DeLarge verwijst naar Alexander de Grote. In z'n grootheidswaan identificeert hij zich met Beethoven. Hij acht zichzelf moreel boven de gewone stervelingen verheven. Hij gebruikt geweld (ultraviolence) zoals een jongetje dat een insektenpoot uittrekt, zonder empathie voor z'n slachtoffers.

De stijl is futuristisch en onrealistisch: gekke kleren, interieurs met felle kleuren. Sommige nevenrollen worden als typetje neergezet, met name de cipier en de gehandicapte man. De psychiater met paars haar op het einde blijft altijd vriendelijk, hoe onbeschoft haar patiënt zich ook gedraagt.

Visueel is het strak vormgegeven. Een terugkerend patroon is een symmetrische vorm met hoog in het midden een lamp. Dat komt voor in de tunnel en in verschillende gebouwen. Gezagdragers worden in kikkerperspectief getoond, soms vanuit een scheve hoek, om een onstabiel wereldbeeld weer te geven. In het begin zien we een close-up van Alex gevolgd door een achterwaarts tracking shot. Hij heeft een dolle blik in z'n ogen. Later komt een buste van Beethoven in beeld met een gelijkaardige blik. Dat "boze oog" gebruikt Alex ook als manchetknoop, en dan zijn er de met haken opengesperde ogen tijdens z'n behandeling.

Symmetrie zit niet enkel in de visuele vormgeving, maar ook in de drie bedrijven. In het derde bedrijf herkent Alex de personages uit het eerste bedrijf en wordt hij herkend door het zingen van Singin' in the Rain. Gene Kelly was hier naar het schijnt niet over te spreken. In het tweede bedrijf zit de grote ommekeer. Behavioristen willen Alex omvormen tot een voorbeeldig burger. Als een hond van Pavlov willen ze hem conditioneren om een gevoel van walging te krijgen bij de gedachte aan geweld. In de jaren '60 kregen psychiaters meer invloed op rechtszaken. Er was de tegenstelling rechts-links tussen degenen die geloofden in repressie van misdadigers en degenen die hen wilden heropvoeden en reïntegreren. Twee weken is wel zéér kort om iemands karakter ingrijpend te veranderen.

Het taaltje, het Nadsat, bevat veel uit het Russisch afgeleide woorden. Droog komt van droeg (vriend); Horrorshow komt van horosjo (goed); viddy komt van videt (zien). Andere woorden zijn meer een soort kindertaaltje, zoals eggiweg voor ei. De zwerver spreekt Cockney rhyming slang. Cutter (geld) rijmt op bread and butter. De titel is afgeleid van orang, Maleis voor persoon. Het gaat over een persoon die de vrijheid verliest om morele keuzes te maken en nog slechts fungeert als een radertje in een uurwerk.

Hoge en lage cultuur gaan op een merkwaardige manier samen. Barbaarse daden worden gepleegd door een liefhebber van klassieke muziek. Muziek verzacht de zeden niet. Zelfs de deurbel van het echtpaar Alexander speelt het noodlotsmotief van de Vijfde van Beethoven. De treurmars van Purcell wordt op een synthesizer gespeeld, toen een futuristisch instrument. Land of Hope and Glory wordt ironisch gebruikt. Het taalgebruik van Alex is grof, maar als verteller is hij soms dickensiaans: "your humble narrator". Qua originaliteit in stijl, taalgebruik en inhoud is dit zelden geëvenaard.

Spielberg baseerde z'n scenario op de drie types ontmoetingen met buitenaards leven die beschreven werden door ufoloog Josef Allen Hynek, die kort voor het einde een cameo heeft. Eerst krijgen mensen een UFO te zien, dan communiceren ze via teIekinese, telepathie of ruimtesignalen, en ten slotte krijgen ze de buitenaardse wezens effectief te zien. De vliegtuigen van Flight 19 en het stoomschip Cotopaxi duiken via de zoveelste dimensie op in een woestijn, nadat ze decennia geleden verdwenen in de Bermudahoek. In 2020 werd een wrak op de bodem van de Atlantische Oceaan geïdentificeerd als de echte Cotopaxi.

Pogingen van de mens om te communiceren met buitenaards leven worden getoond vanuit drie invalshoeken. Ten eerste zijn er de wetenschappers, die codes ontcijferen en signalen uitzenden. Ten tweede zijn er enkele gewone Amerikanen die toevallig bij de zoektocht betrokken raken, met name Neary, die zich tot ergernis van z'n vrouw als een geobsedeerde excentriekeling gaat gedragen. Ten derde, zoals vaak bij Spielberg, zijn er enkele kinderen die met open verwondering kijken.

Devils Tower in Wyoming is een schitterende locatie voor de climax, voorafgespiegeld door de pogingen van Neary om een gelijkaardige vorm te maken met boetseerklei of aardappelpuree. De effecten moesten nog zonder computer gebeuren, wat heel wat creativiteit vergde. Ze maakten gebruik van lichtcontrasten, gekleurd zoutwater, miniaturen en een draaitafel om gewichtloosheid te suggereren. De buitenaardse wezens zijn zesjarige meisjes met een rubberen kop, opzettelijk overbelicht, maar ook twee poppen.

De muziek van John Williams heeft een essentiële functie. Dissonante toonclusters en impressionistische passages dienen om een buitenaardse sfeer op te roepen. Het communicatiemelodietje wordt uitgebeeld met handtekens die de Hongaar Zoltán Kodály gebruikte in muziekonderwijs voor kinderen. Aardlingen spelen het op een synthesizer; de buitenaardse wezens op een tuba, wat verrassend goed werkt. Boven een onvermijdelijk laagje sentimentaliteit en patriottisme ligt een stevige dosis fantasie maar ook voldoende wetenschap om tot nadenken aan te zetten.

In dit drama over een actrice van middelbare leeftijd is er een wisselwerking tussen fictie en realitieit. Soms word je op het verkeerde been gezet en twijfel je enkele seconden of een passage echt is of onderdeel van het toneelstuk dat ze repeteren. Maria (Binoche) is van een generatie die veel belang hecht aan realisme en het psychologisch onderzoeken van een personage. Jo-Ann (Moretz) speelt in een banale superheldenfilm, maar doet dat met overtuiging. De discussie hierover met Valentine (Stewart), waarin Maria de slappe lach krijgt, is kostelijk.

Het was lang wachten op de confrontatie tussen de oudere en de jongere actrice. Mijn sympathie ging uit naar Maria, want zij heeft toch die jarenlange ervaring die ze aan de nieuwe generatie door zou kunnen geven. Jo-Ann snoert haar echter de mond en lijkt haar als verouderd en achterhaald te beschouwen. Dit alles is geplaatst tegen de robuuste achtergrond van de Zwitserse Alpen.

Juliette Binoche bewijst weer wat een uitstekende actrice ze is. Kristen Stewart speelt een moeilijk te doorgronden personage dat slechts half bij het theatermilieu hoort. Chloé Grace Moretz heeft de beste wenkbrauwen sinds Bette Davis.

Een postmodern meesterwerk vermomd als tienerkomedie. Deze satire op de Amerikaanse jongerencultuur is geschreven door iemand die haar klassiekers kent. Het idee om Jane Austens Emma te verplaatsen naar Beverly Hills in de jaren '90 had rampzalig uit kunnen draaien, maar Amy Heckerling brengt het er met verve vanaf. Je hoeft het boek niet gelezen te hebben, maar het is wel leuk om de vele gelijkenissen in plot en personages te ontdekken. Het heeft iets wat veel Austenbewerkingen missen: speelse humor en taalvirtuositeit. Er zitten ook knipoogjes in naar Shakespeare, Dickens, 2001: A Space Odyssey, The Flintstones en Beverly Hills 90210.

Om het gedrag, de kleding en het taalgebruik van tieners te observeren ging Heckerling zelf weer op de schoolbanken zitten. Daarnaast heeft ze elementen gebruikt uit haar eigen schooltijd. Haar voormalige leraar Herb Hall speelt het schoolhoofd; Wallace Shawn speelt de op hem gebaseerde Mr. Hall.

Cher (Alicia Silverstone) is een verwende rijkeluisdochter die in een zeepbel leeft waarin alles om populariteit draait. Zij is de queen bee; Dionne (Stacey Dash) de volgeling; Amber (Elisa Donovan) de wannabe. Als dochter van een advocaat heeft Cher geleerd dat gelijk krijgen belangrijker is dan weten waarover je spreekt. Ze kent de retorische trucjes om zich uit een benarde situatie te argumenteren. Driemaal komt ze vluchtig in aanraking met de wereld buiten haar zeepbel: tijdens de straatoverval, op de autostrade en wanneer ze haar ski's wil doneren aan de slachtoffers van een natuurramp.

So nineties zijn de mobiele telefoons ter grootte van een baksteen, de reusachtige hoofddeksels à la 4 Non Blondes en de iets te korte topjes. Cher verandert van kleding naargelang de indruk die ze wil wekken ("It's my most capable looking outfit!"). We zien veel ruitjespatronen, te beginnen met de geel-zwarte combinatie die Cher en Dionne als een duo introduceert. Tijdens de tennisles daarentegen draagt iedereen opeens ongeruit zwart-wit. Wanneer Tai (Brittany Murphy) als buitenstaander aankomt, valt ze uit de toon doordat zij als enige wel ruitjes draagt. Mona May ontwierp de kostuums.

Cher en Tai zijn de twee personages die het meeste evolueren. In het begin helpt Cher mensen uitsluitend om er iets voor terug te krijgen, zoals betere rapportcijfers. Wanneer ze Tai een make-over geeft, doet ze dat als een meisje dat met haar barbie speelt. Tai laat zich eerst kneden, wordt dan populairder dan bedoeld, maar leert uiteindelijk voor zichzelf op te komen.

De jongerentaal bevat clichés en uitdrukkingen die later cliché geworden zijn: as if, way harsh, buttcrazy, keeping it real, whatever... To go postal is in razernij ontsteken, verwijzend naar een schietincident bij US Postal. Een brown-noser is een hielenlikker. Een space cadet is een verstrooide professor. Tow up is lelijk. R and R is rest and relaxation. Veel citaten blijven grappig na twintig jaar: riding the crimson waves, you're a virgin who can't drive... De betreurde Brittany Murphy beantwoordde zelf aan deze omschrijving toen ze dit zei.

Ondanks haar schijnbare oppervlakkigheid is Cher een rolmodel voor tienermeisjes. Er zitten boodschappen in: je BFF kan zwart zijn, een homo kan een goede vriend zijn, je kunt vluchtelingen en slachtoffers helpen, drugs gebruiken is niet cool, je hoeft niet ontmaagd te zijn vóór je achttiende en je kunt neen zeggen tegen een opdringerige jongen als Elton. De meisjes diëten en hechten belang aan kleding en make-up omdat ze er voor zichzelf goed uit willen zien, niet uit slaafse onderdanigheid.

Het einde heeft een conservatief trekje met het huwelijk als ideaal, maar dat valt aan Jane Austen te wijten. Leuk is dan weer het gevecht voor het bruidsboeket. Het bruidsmeisje dat het hardste vecht, is een cameo voor Amy Heckerling.

Knappe komedie met een verdrietig kantje. Bourvil speelt een Normandische koster en accordeonist, een brave sul met het hart op de tong. Het toeval brengt hem in een snobistisch Parijs milieu als begeleider van een zangeres. Hij doet er alles aan om bij haar in de gunst te vallen, maar zij ziet in hem slechts een naïeve boerenpummel.

De sterkste punten zijn het komische acteerwerk van Bourvil, de verhaalopbouw en het contrast tussen het katholieke plattelands- en het verwaande Parijse milieu.

Een brievenroman omzetten in iets visueel aantrekkelijks, is niet vanzelfsprekend, maar Spielberg slaagt er wel in. In het begin waait de wind door een vlakte met cosmos, een bloem met een purperen kleur, als uitnodiging om stil te staan bij de schoonheid van de goddelijke schepping. Sommige beelden blijven bij: de schaduw van de twee zussen op de muur, het scheermes op de keel, Mister die Nettie achternazit te paard... De meeste acteerprestaties zijn goed, vooral Desreta Jackson en Whoopi Goldberg, die allebei Celie spelen op een verschillende leeftijd. Helaas komt Oprah Winfrey zo'n beetje binnenvallen als een olifant in een porseleinwinkel. Het eerste halfuur is schitterend, met dramatische thema's als seksueel misbruik en uitbuiting. Daarna gaat het niveau toch wat naar beneden, met een wankel evenwicht tussen drama en komedie.

Chaka Khan en Tina Turner kregen allebei de rol van variétézangeres Shug Avery aangeboden, maar uiteindelijk ging die naar Margaret Avery, die goed acteert maar gedubd wordt bij het zingen. Het gebruik van ragtime en blues past goed bij de periode. Nog een leuk weetje: het gehuil tijdens de bevalling is dat van Steven Spielbergs eigen baby.

Mensen die in een veilige maar al te voorspelbare omgeving wonen, verlangen soms naar avontuur. Dan organiseren ze een survivaltocht. Dit gaat over twee jonge mensen met een drang naar opwinding. Het is een dubbele jacht: hij jaagt op haar, zij jaagt op avontuur.

Het is leuk om Adèle Haenel eens in een hoofdrol te zien. Ze speelt een heterovrouw met mannelijke hersenen. Ze bedenkt kunstmatige uitdagingen voor zichzelf: zwemmen met een zwaar gewicht op de rug, een rauwe vis in de mixer gooien en opdrinken...

De locaties van de drie bedrijven - hun gemeente, een legerkazerne en het bos - weerspiegelen hun zoektocht naar vrijheid en zelfverwezenlijking. Op hun treinrit naar de kazerne zien ze een bosbrand - een voorafspiegeling van de climax, wanneer alsnog reëel gevaar om de hoek komt kijken. De bosbranden zijn mooi in beeld gebracht, net als de diverse weertypes, variërend van stortregen tot een azuurblauwe hemel met cirruswolken.

Een groep wetenschappers slaagt erin een oude fantasie waar te maken. Door hersengolven om te zetten in visuele signalenis maken ze de dromen van enkele proefpersonen zichtbaar op een scherm. Er komen verschillende slaapstoornissen in voor: insomnia, somnambulisme en hypnagoge hallucinaties – waanbeelden in een toestand van halfslaap.

De vier bedrijven hebben jungiaanse archetypen als titel. De schaduw – het verborgen gedeelte van iemands bewustzijn – is het duidelijkst aanwezig in de dromen van Sarah. Het feit dat meerdere proefpersonen over hetzelfde dromen, wijst op het bestaan van een collectief onderbewustzijn.

Er zijn verwijzingen naar sciencefiction- en horrorklassiekers: affiches, boeken, bijnamen. Een onderzoeker draagt dezelfde bril als George A. Romero. De muziek van Electric Youth en Pilotpriest – een pseudoniem van de regisseur – gebruikt bedwelmende synthesizerklanken in een retrostijl die het gevoel versterkt van één lange droomervaring.

Eddie Murphy was een van de populairste komieken van z'n generatie. Hier is hij op z'n best als prins Akeem, de breed glimlachende Afrikaan die uit z'n gouden kooi wil ontsnappen. Het is moeilijk te geloven dat hij zo'n gaaf gebit heeft, want tijdens de uitgebreide ochtendceremonie zie je duidelijk dat enkel de voorkant van z'n snijtanden gepoetst wordt. Murphy verandert meermaals van look om zich voor te doen als een arme immigrant die zich enthousiast op slecht betaalde jobs stort. Hij speelt ook drie nevenrolletjes in vermomming. Als Saul, de joodse klant bij de barbier, is hij onherkenbaar, temeer daar z'n stem heel anders klinkt. Ook sidekick Arsenio Hall speelt vlotjes vier verschillende rollen.

Akeem en Lisa hebben met elkaar gemeen dat ze hun eigen lot willen bepalen en dus niet zomaar de wil van hun ouders volgen. Van de nevenrollen vond ik de nymfomane jongere zus de leukste (debuut voor Allison Dean). Ook Samuel L. Jackson als overvaller geeft een grappig intermezzo.

De popcultuur van de jaren '80 zit er duidelijk in, met grote oorbellen, kapsels met wijde krullen, fastfood en basketbal. Er is natuurlijk geen seconde in Afrika opgenomen, ondanks de olifanten, zebra's en nepjuwelen. Ladysmith Black Mombazo - bekend via Paul Simon - zingt een knappe versie van Mbube, een Afrikaans liedje dat bekend werd als The Lion Sleeps Tonight. De danspasjes bij de gearrangeerde verloving komen uit Michael Jacksons Thriller, de videoclip die John Landis zelf regisseerde. Een beetje bloot, enkele pikante grapjes en het F-woord leverden een R-rating op, wat de interesse bij tieners alleen maar vergrootte.

Bij momenten is het leuk, maar het wordt bedorven door valse romantiek. Het idee dat een prutsorkest dat niet gerepeteerd heeft opeens professioneel gaat klinken na het prevelen van een schietgebedje, gaat er bij mij niet in. Ze reizen illegaal naar Frankrijk zonder in de problemen te komen. De ontknoping wordt voorgelezen door een voice-over. Het is wel straf dat Guskov er met een haarstukje opeens dertig jaar jonger uitziet.

Als satire op het consumentisme is dit geslaagd. Via mooi ingerichte etalages en promoties wordt een kunstmatige behoefte geschapen aan holle en blinkende voorwerpen. Het verwerven geeft telkens een kortstondig gevoel van geluk, maar daarna is er steeds behoefte aan meer. Het idee van een zelfhulpgroep voor oniomanen is zo gek nog niet, want een koopverslaving kan mensen in financiële problemen brengen.

Passend bij het onderwerp is er volop gebruik gemaakt van felle, meisjesachtige kleuren: rood haar, een groene sjaal, veel roze. De mannequins die Rebecca lokken als sirenen, zijn een uitstapje uit de realiteit. Energieke scènes zijn het gevecht voor de laarzen en het lijf gaan van het ijsblok met de ingevroren kredietkaart.

Het tempo ligt hoog in deze komedie vol misverstanden, bedrog en gevatte dialogen. De Australische Isla Fischer, die met een Amerikaans accent spreekt, was de juiste keuze voor dit impulsieve personage. Bij de nevenrollen springt Krysten Ritter eruit als de vertrouwelinge. Een paar kleinere nevenpersonages zijn wel wat stereotiep. Destijds ben ik al zappend bij deze komedie blijven hangen en ook bij het volledig herbekijken blijft ze grappig.

Traditioneel heeft een zeeman een liefje in elke haven, maar Gaspard zit opgescheept met drie bijna-liefjes in dezelfde haven, hetgeen keuzestress geeft. Met Margot (Amanda Langlet - bekend van het even zomerse Pauline à la Plage) kan hij de beste gesprekken voeren, maar zij lijkt vooral geïnteresseerd in vriendschap. Solène is nog net iets mooier en wellicht makkelijker te krijgen. Met Lena had hij een afspraak, maar zij blijkt de minst sympathieke. De ontknoping avn dit romantische kluwen is dat hij geen van de drie krijgt, maar toch zal hij er goede vakantieherinneringen aan overhouden.

Om de wandelingen langs de Bretoense kust in beeld te brengen reed een wagentje met een camera naast de acteurs mee. Rohmer kwam op het idee om een klein microfoontje in het haar van een actrice te verstoppen. Ook de stadswallen en de duinen komen aan bod. Het zeemotief is voortdurend aanwezig. Zelfs binnen is er altijd wel een boek of een zeelandschap in de achtergrond. Het fragment met de echte zeeman had bijna uit een documentaire kunnen komen. Het zeemanslied van Gaspard is iets te ingewikkeld om volledig op het diatonische accordeon te spelen, een instrument uit de Bretoense volksmuziek. De heerlijke dialogen, de natuurlijke acteerstijl en het maritieme decor brengen de jeugdige vakantiestemming er helemaal in.

In het eerste deel van zijn Vier Seizoenen zijn de typische stijlkenmerken van Éric Rohmer aanwezig. De psychologische drijfveren van de personages worden geleidelijk aan duidelijk via de dialogen. Natasha, de tienerdochter die de werkelijkheid wil manipuleren, krijgt het deksel op de neus. Jeanne bekijkt de zaken meer passief en afstandelijk. Een grappige scène is wanneer Igor haar driemaal toestemming vraagt, maar eigenlijk te bescheiden is met z'n wensen.

Soms dreigt het wat te statisch te worden, maar visueel is het mooi verzorgd. Bloemmotieven zijn aanwezig op kleren en meubels, in potten en tuinen. Blauw en wit zijn de dominate kleuren, een paar keer aangevuld met rood om de Franse vlag te vormen. De muziek van Schumann past er uitstekend bij: geduldig opgebouwd, met veel sonoriteit en diepgang. Je ziet dat Florence Darel echt piano speelt.

Gene Hackman speelt een personage dat niet op hemzelf lijkt. Harry Caul lijdt aan sociale angst, wantrouwt mensen, is een wereldvreemde, schizoïde, slecht geklede eenzaat. In z'n eentje saxofoon spelen is de enige afleiding van de job waardoor hij geobsedeerd is. Op vlak van klanktechniek is hij ontzettend bekwaam; op vlak van veiligheid begaat hij echter blunders. Achter z'n deur met driedubbel slot en alarm treft hij een verjaardagscadeautje aan van een onderbuur. De sloerie Meredith neemt hij blindelings in vertrouwen als uitlaatklep voor z'n opgekropte frustraties. Als katholiek kan hij niet tegen vloeken en worstelt hij met een schuldgevoel na een zaak die misliep toen hij nog in New York werkte. Nu wil hij voorkomen dat zoiets opnieuw gebeurt.

In de zonderlinge openingsscène zoomt een camera langzaam in van algemeen naar specifiek. Datzelfde Union Square in San Francisco zal later in miniatuurvorm te zien zijn op de afluisterbeurs. Misleidend is het beeld van een scherpschutter aan een hoog raam, want dat blijkt een geluidstechnicus te zijn. Met drie verschillende microfoons nemen ze flarden van een gesprek op dat op het eerste zicht onschuldig lijkt. Daarna zal Harry die drie opnamen combineren en bijgeluiden wegfilteren, totdat er een verstaanbare conversatie overblijft. Na zevenendertig minuten klinkt voor het eerst het zinnetje "He'd kill us if he had the chance." Tijdens de ontknoping klinkt datzelfde zinnetje met de klemtoon op de derde lettergreep, waardoor het van betekenis verandert. Slachtoffer en moordenaar zijn plots van rol gewisseld. Het een karakterstudie van een eenzaat bij wie de stoppen stilaan doorslaan, en tegelijk een paranoiathriller waarin niemand te vertrouwen is en iedereen z'n medemens bespioneert.

Deze allegorie toont wat er gebeurt wanneer een walgelijke vetzak de macht grijpt. THE COOK heult ogenschijnlijk mee met het nieuwe regime, maar steunt stiekem de overspelige relatie. THE THIEF heeft een vulgair taalgebruik en een plat accent dat je niet in een deftig restaurant verwacht. Hij verwijt een tafelgenoot dat diens nagels niet proper zijn, maar gedraagt zich zelf als een zwijn. HIS WIFE laat zich niet intimideren, verandert vaak van kapsel en knabbelt liever op een groente dan deel te nemen aan zijn zwelgpartijen. HER LOVER staat voor de oude cultuur, welgemanierd, schuchter en intellectueel. Hij laat zich liever omringen door boeken dan door copieuze maaltijden en geboefte.

De camera lijkt doorheen de muren te rijden van de ene naar de andere kamer. Elke locatie heeft haar eigen dominante kleur. Het restaurant is rood in combinatie met zwart en wit, ook in de achtergrond op het schilderij van Frans Hals. In de keuken komt daar groen bij. Zelfs de gerechten zijn rood en groen: groene asperges, groene- en rodekool, een opengesneden watermeloen. Wanneer Helen Mirren van het restaurant naar de badkamer gaat, veranderen haar kleren van rood naar wit, om te symboliseren dat ze aan de invloedssfeer van haar echtgenoot ontsnapt. De kostuums zijn ontworpen door Jean-Paul Gaultier. Michael Nyman schreef muziek met welluidende akkoorden en een knapenstem - die eenmaal geplaybackt wordt door een bejaarde vrouw.

De ontknoping vertoont gelijkenissen met Titus Andronicus van Shakespeare. Een voorafschaduwing is wanneer Michael Gambon zegt dat hij haar minnaar op zal eten. Hij bedoelde het metaforisch. Het is een verfijnd portret van een cultuur die ten onder gaat aan perversiteit en zedeloosheid.

Het relaas van een overspelige verhouding wordt weergegeven in een sobere, realistische stijl. Alle fases komen aan bod: het eerste geflirt, de geheime afspraakjes, het schuldgevoel en de confrontaties achteraf. Alba Rohrwacher steekt wat boven de rest van de cast uit, met contrasterende en genuanceerde emoties.

Anna's partner is een couch potato die al ziende blind is. Tegen z'n wil in blijft ze de pil nemen. Domenico is niet van plan z'n vrouw en kind in de steek te laten, en vindt die geheimdoenerij dus best. Z'n duikerspak zou hij beter nat maken in het hotel in plaats van thuis. Tijdens de vrijscènes wordt er rood licht gebruikt. Op een moment van zelfreflectie bekijkt Anna zichzelf in de spiegel. De overgang naar het laatste kwartier is bruusk, maar dan komen er wel mooie beelden van het zonovergoten Tunis. Op het einde huilt de hemel met Anna mee.

In de jaren '90 was er een opleving van spiritualiteit als tegenhanger van het materialisme: new age, winkeltjes met paranormale artikelen, occulte bewegingen... Fairuza Balk, die als de antagonist Nancy de show steelt, was echt lid van Wicca, de sekte met moderne heksen. Met haar grote tanden en uitpuilende ogen heeft zij het beste horrorgezicht sinds Boris Karloff. Haar gothic outfit, met zwarte kleren en bleke make-up, draagt daartoe bij. Het gaat uit van de fantasie van tienermeisjes met problemen: hun uiterlijk, respectloze vriendjes, gepest worden op school... Wat zouden ze doen als ze konden toveren?

Het idee dat "Manon" overal en in alles zit, is pantheïsme. Dat alles in drievoud terugkomt, is een vorm van karma. Elk van de vier heksen is verbonden met een van de vier de vier elementen en in de scène aan zee worden ze vergezeld door een dier. De duikster is water en heeft een clownvis; het meisje met de brandwonden is vuur en heeft een vlinder (schoenlapper?) die op een vlam lijkt; Sarah is lucht en heeft een grasparkiet; Nancy is aarde en heeft een slang. In de finale zit een scène met heel veel slangen als symbool van het kwaad. Het draait erop uit dat alleen Sarah een gave had, dat de andere drie slechts van haar kracht konden "lenen". Badend in dat adolescente nineties-sfeertje blijft dit een begeesterende confrontatie tussen witte en zwarte magie.

God ziet u, was de tekst die vroeger in veel huiskamers hing, onder een oog in een driehoek. Het idee van ogen die wel of niet zien, is hier een centraal motief. De twee hoofdpersonages, Judah en Cliff, hebben allebei een visueel beroep: oogarts en documentairemaker. De rabbi wordt blind, zoals de ziener Tiresias. Het lijk van Dolores heeft open ogen - die niets meer zien. Judah en Lester zijn succesvol in de ogen van de maatschappij. De existentialistische filosoof Levy beweert dat er geen alziende God is, maar een onverschillig universum waaraan de mensen betekenis proberen te geven.

De titel is een knipoog naar Dostojevski's Misdaad en Straf. Ook hier draait het om de filosofie van het geweten, maar Woody Allen trekt een andere conclusie. Als er geen alziende God is, kun je met een misdaad wegkomen. Wanneer Judah te horen krijgt dat Dolores vermoord is, wast hij z'n handen letterlijk in onschuld.

Twee verhaallijnen lopen langs elkaar. Het verhaal van Judah begint als een tragedie, is ernstig en donker van toon. Het verhaal van Cliff begint als een komedie. Z'n lichaamstaal maakt duidelijk dat hij geen bewonderaar is van de alom geprezen Lester. Zijn montage met de beelden van Mussolini suggereert dat Lester fascistische trekjes heeft. Woody Allen reserveerde de beste oneliner voor zichzelf: "The last time I was inside a woman was when I visited the Statue of Liberty." Op het einde komen de twee verhaallijnen samen. Ironisch genoeg loopt het voor de tragische held goed af, terwijl de komische held gedesillusioneerd achterblijft." Het zware filosofische thema wordt licht verteerbaar dankzij de humor en natuurlijke dialogen.

Dit is een samenspel van de oude gotische stijl en moderne CGI-technieken. Het Casa Loma in Toronto, een voorbeeld van gothic revival in de architectuur van de twintigste eeuw, wordt wel vaker gebruikt als vervallen kasteel. Misschien moeten ze het dak eens herstellen, want het sneeuwt er binnen. Geluid draagt bij tot de mysterieuze sfeer: wind, onweer, fluisteren en hijgen.

Het draait rond tegenstellingen: wit en zwart, licht en donker, vlinders en motten, leven en dood. Crimson betekent bloedrood. Die kleur is aanwezig in de roos, de robijn, de klei en het bloed. Leuk is de aanwezigheid van technologie van rond de vorige eeuwwisseling: de graafmachine, platenfotografie, een grammofoon. Toch is er geen elektrische verlichting in het kasteel.

Mia Wasikowska ziet er fragiel en spookachtig uit met die bleke huid en dat witte kleed, maar toch straalt ze zelfzekerheid uit. Jessica Chastain kan zich uitleven als slechterik. Allebei dragen ze weelderige jurken en een grote pruik. Ook Tom Hiddleston mag er wezen als de gentleman met de donkere kant. Goede horror hoeft niet angstaanjagend te zijn; wel sfeervol en stijlrijk.