Opinions

Erg fijn filmpje dat er goed in slaagt twee genres met elkaar te versmelten. Enerzijds heb je een volbloed horrorfilm waarin de duiveluitdrijving van een jonge studente centraal staat en anderzijds een rasechte rechtbankfilm die de griezelige gebeurtenissen vanuit verschillende invalshoeken benadert. Zo krijg je te maken met de eeuwige tegenstelling tussen religie en wetenschap, en meer concreet in deze film, met de vraag of Emily Rose nu werkelijk door de duivel bezeten was of ze aan een psychiatrische stoornis leed.

De aparte vertelstructuur wordt best slim geïntegreerd in deze film. Zo krijg je afwisselend scènes van de bezeten studente en het proces in de rechtbank te zien. Het laat de makers toe om het ene moment de kijker de stuipen op het lijf te jagen en het andere moment tekst en uitleg te bieden over wat er aan de hand is. Het is net die afwisseling die de film gedurende de ganse speeltijd voorziet van tempo, met als gevolg dat je je geen seconde verveelt.

Een oerdegelijk filmpje dus dat een klassiek horrorthema via een knappe en aparte uitwerking aan de man weet te brengen.

Tja, wat kan je nog zeggen over deze klassieker. Als je met mensen spreekt die destijds tieners waren en deze prent in de bioscoop gingen kijken, zullen ze je steevast verzekeren dat dit toen dé sensatie, dé engste film aller tijden was. Ondertussen is er veel veranderd natuurlijk...

Vandaag heb ik The Exorcist nog eens aan een zoveelste herziening onderworpen en persoonlijk vind ik toch dat de klassiekerstatus van deze film her en der een aantal barstjes en scheurtjes begint te vertonen. Het scenario zit nog wel goed. Enerzijds heb je een jong meisje dat bezeten is door de duivel, anderzijds een jonge priester wiens geloof in God een flinke knauw krijgt na de dood van zijn moeder. Op slimme wijze worden beide verhaallijnen aan elkaar geknoopt, hetgeen resulteert in het zwaartepunt van deze film: de duiveluitdrijving.

Die duiveluitdrijving stond me altijd bij als een erg intense sequentie, maar bij een zoveelste herziening blijkt die lang niet zo intens als in mijn herinneringen. Dat geldt eveneens voor de rest van de film, die nog wel z'n sterke momenten heeft (de beruchte spidercrawl en de headspin), maar alles bij elkaar minder eng is dan wordt gezegd. Al blijf ik het wel een degelijke horrorfilm vinden.

Een echte smet op het blazoen vind ik de score. Ik kan er nog altijd niet bij hoe je met het geniale Tubular Bells van Mike Oldfield zo laconiek kan omspringen. Uiteindelijk is de track tijdens de film maar één keertje echt hoorbaar. De andere keer wordt het pas diep in de aftiteling ingezet en dat vind ik een enorme gemiste kans voor een nummer met zo'n punch. Als je dan kijkt naar pakweg een film als Halloween, dan zie je dat zo'n nummer veel meer kan (en moet) bijdragen aan een film dan hier het geval is.

Voor het overige blijft The Exorcist grotendeels overeind, al is het voor mij zeker niet dé klassieker die hij voor velen wel is.

Leuk om zoveel actie-iconen in één film gepropt te zien (al miste ik Vin Diesel), maar een goede film levert het helaas niet op. Ook wat oneliners betreft zijn de schrijvers blijkbaar niet meer zo inventief als weleer, waardoor het uiteindelijk een duffe vertoning wordt, Giselle Itié ten spijt.

Hollywood moet het momenteel hebben van twee overlevingsstrategieën wat de horrorfilm betreft: het remaken van buitenlandse toppers en het weghalen van buitenlandse topcineasten uit hun land van herkomst. En bij voorkeur beide strategieën combineren en hopen op een synergetisch effect. Met The Eye, even matig als het origineel, is dat toch niet helemaal gelukt.

Het probleem is dat deze remake net zoals het origineel gewoon niet eng genoeg is. Hierdoor komt de dramatische kant van het verhaal al snel bovendrijven, wat op zich niet verkeerd is natuurlijk, maar als horrorfanaat blijf je dan toch wat op je honger zitten. Als bovendien nog blijkt dat de enige écht enge scène reeds aan het begin van de film zit, is dat extra spijtig.

Gelukkig wordt dit opgevangen door het schrandere idee rond "cellular memory". Het gegeven is al zo oud als de straat, maar het blijft mits goed uitgewerkt tot de verbeelding spreken. Dit en enkele bescheiden schrikmomenten maken dus veel goed. En toch heb je het gevoel dat er meer in zat, al is het maar omdat de Aziatische traditie om in de slotminuten alle gebeurtenissen nadrukkelijk te verklaren je een wel erg wrange nasmaak bezorgt.

IJzersterke horrorfilm waarin een lustmoordenaar het gemunt heeft op jonge vrouwen. De film werd twee jaar later uitgebracht dan When a Stranger Calls en een jaar later dan Maniac en vertoont behoorlijk wat raakvlakken met beide films: telefoonterreur, een camera die geen bloed of bruut geweld schuwt en spannende stalkscènes waarbij seconden lang een stel mooie benen over het scherm danst. Hier krijgt de moordenaar evenwel geen diepgang mee en dat is niet eens zo'n slechte keuze omdat hierdoor een ongemakkelijk sfeertje ontstaat. Stilistisch doet Eyes of a Stranger denken aan De Palma, zonder de splitscreens weliswaar, maar mét een zenuwslopende soundtrack die naadloos bijdraagt aan de suspense.

Eigenlijk is het onbegrijpelijk waarom een pareltje als dit in de vergetelheid is geraakt. De film is beter dan De Palma's Dressed to Kill en bijna zo goed gemaakt als Maniac. En bovendien enorm spannend. De openingsmoord met zijn nagelbijtende opbouw en de scène waarin een sterk getraumatiseerd doofstom en blind meisje (moeilijke maar goed vertolkte rol van Leigh) geconfronteerd wordt met haar belager horen in feite instant klassiekers te zijn.

Na ongeveer de helft (met name de tweede helft) van Kubricks oeuvre gezien te hebben, mag ik besluiten dat hij alleszins niet mijn favoriete regisseur is. Wel vind ik hem boeiend en goed genoeg om bij gelegenheid een film van zijn hand te bekijken, zij het voor de eerste keer of voor een herziening. Eyes Wide Shut had ik al verschillende malen gezien, in stukken en brokken, maar nooit had ik de kans gekregen hem in me op te nemen zoals dat in principe hoort. En eigenlijk is het best grappig dat net deze film, die door de meeste liefhebbers als een van de zwakkere uit zijn oeuvre wordt beschouwd, op mij het meeste indruk heeft gemaakt. Zoveel indruk zelfs dat ik een gans weekend (ik heb hem op vrijdagnacht gezien) in de ban was van deze poëtisch getitelde film, inclusief slapeloze nachten met wilde dromen en het in één ruk uitlezen van een boek over Kubrick en zijn laatste film. Wat een film al niet met een mens kan doen...

De eerste keren dat ik Eyes Wide Shut zag was ik vooral geprikkeld door de met spanning doorspekte mysterieuze sfeer, die ik pas nu gevoelsmatig link aan de cinema van Lynch. Vooral het zwaartepunt van de film dan, de orgie in het landhuis, brengt die fascinerende combinatie van spanning en mysterie uitstekend aan de oppervlakte. Het is tevens de best gestileerde sequentie uit de film en ze fungeert als narratieve en audiovisuele climax van een met symboliek overgoten film die zich focust op datgene wat mensen met elkaar verbindt: liefde (of de iets minder altruïstische versie: lust).

Zo zien we een man en een vrouw die elkaar liefhebben, naar elkaar verlangen, maar toch worstelen met de gebruikelijke relationele twijfels. Wanneer zij aan hem over haar seksuele fantasie met een andere man vertelt, belandt hij in een vertrouwenscrisis die hem naar nachtelijk New York voert, alwaar hij zich vechtend met wraakgevoelens in een levensgevaarlijk avontuur stort. Hieruit valt meteen de hamvraag, het hart van de film te distilleren: Wanneer kan je spreken van ontrouw? Ligt de grens bij het fantaseren over seks met een andere partner? Of bij het daadwerkelijk verwezenlijken van die fantasie? Mijn mening is dat trouw net begint bij het feit dat iemand aan zijn/haar fantasieën kan weerstaan door ze niet om te zetten in onomkeerbare daden; maar wat ik hierover vind doet verder niet ter zake. Persoonlijk vind ik het een van de boeiendste vragen waar iedereen vroeg of laat mee te maken krijgt in een ernstige, langdurige relatie. Zeker als die vraag in een film gegoten wordt waar, naast het mysterieuze, de fusie tussen droom en werkelijkheid grotendeels sfeerbepalend is. Het mag dan al een krachttoer van alle tijden zijn die allesbehalve vernieuwend is, Kubrick weet er in dit geval wel een slimme en vooral mooie film rond te bouwen, zonder zich te vergalopperen aan de symboolwaarde van het centrale uitgangspunt.
Laten we verder niet vergeten dat Eyes Wide Shut vooral ook een erotische film is. Seks speelt een sleutelrol in dit verhaal en op dat vlak is Kubrick een vent zoals elke andere. Een vent met een adelaarsoog voor vrouwelijk schoon, want de vele naaktscènes laten zich gemakkelijk als zinnenprikkelend omschrijven, ook al zijn ze dan honderd procent functioneel en artistiek verantwoord.

Doorgaans ben ik niet zoveel bezig met symboliek, maar als ik dan toch geïnteresseerd geraak in de achtergrond van een film en in mijn zoektocht naar meer informatie stuit op allerlei theorieën over de functie van kleuren, wil ik dat wel eens van naderbij bekijken. In Eyes Wide Shut speelt Kubrick met adembenemende composities van blauw, rood, geel en groen. Dat ziet het kleinste kind en iedereen die een beetje handig is met google kan meteen opzoeken wat de achterliggende betekenis is van het gebruik van deze kleuren. Erg leuk allemaal, maar wat mij écht intrigeert is het volgende. Op een bepaald moment in de film is Bill op zoek naar een kostuum voor de bewuste avond. De knettergekke winkelbediende lijkt te suggereren dat hij een rood habijt moet nemen ('Red, black or red?'). Bill van zijn kant volhardt en kiest voor een zwart habijt. Dit lijkt een triviaal detail, maar als je achteraf merkt dat degene met het hoogste gezag op het "feest" de enige is met een rood gewaad (en Bill nota bene met de dood bedreigt), krijgt dit detail wel een erg nare invulling. Je wil je niet voorstellen wat er zou gebeurd zijn indien Bill naar de winkelbediende had geluisterd en voor de rode kleur had gekozen.
Met die gracieuze maskers hetzelfde verhaal. Ook daar kan je tal van verklaringen voor vinden op het internet en in de literatuur, zoals bijvoorbeeld dat ze vaak gebruikt worden bij allerlei rituelen en dat ze daarnaast als functie hebben iemands anonimiteit te waarborgen, of anders gezegd dat ze een façade zijn die de werkelijkheid verbergt. Ook best boeiend voor wie hier in geïnteresseerd is, maar wat mij dan weer fascineert is dat ze het ganse kader van een zowel oogstrelende elegantie als van een doeltreffend angstklimaat voorzien. Het wekt de indruk dat het hier om een uiterst gevaarlijke sekte gaat, ook al wordt dit resoluut ontkracht door scenarist Frederic Raphael.

Behalve het prachtige kleurengebruik vond ik Eyes Wide Shut ook buitengewoon mooi geschoten. Kubrick maakt gebruik van loom camerawerk en voorziet zijn prent hiermee van een gezapig tempo. Sommigen durven dat tempo wel eens als langdradig omschrijven, maar eigenlijk vraagt de mysterieuze sfeer net om die keuze en dat heeft Kubrick perfect begrepen. Het gevolg is een aaneenschakeling van beelden die als in een droom op de kijker worden losgelaten: indringend en tegelijkertijd ongrijpbaar. Die lijn trekt Kubrick door naar het muzikale aspect van de film, waarin vooral de sinistere symfonie bij het landhuis koude rillingen van onbehagen opwekt. En ga zo maar door. Uiteindelijk zou ik met plezier over elke scène schrijven wat ik er zo prachtig aan vind, maar daar is niemand bij gebaat.

Ik reken mezelf zeker niet tot de schare Kubrickfans die de regisseur een genie vinden, daarvoor heb ik te veel matig werk van de man gezien, maar na het zien en herzien van Eyes Wide Shut heb ik minder moeite om die idolatrie te plaatsen. Dit is alvast een film waar ik veel plezier aan heb beleefd en waar ik in de toekomst beslist nog meer plezier aan zal beleven.