Opinions

Wispelturig helaas. Het lange shot in het stadium, de rauwe beginbeelden; die zijn fantastisch. Andere zaken waren dan weer voorspelbaar (maar dan ook weer niet op de meest cheesy manier), zoals het punt waarop Gomez wordt uitgedaagd om uit z'n vel te springen en dat dan ook doet. Over het algemeen is het een film die zeer nadrukkelijk het sentiment opzoekt, en dat is helaas niet bijster origineel, maar het toch weet klaar te spelen daarmee niet volledig de mist in te gaan.

De fluwelen touch die Alexander Payne altijd in zijn films hanteert kan mij nooit écht bekoren. Het speelt doelbewust op het gemoed, door alles zo lichtjes en fleurig te brengen dat de kijker bijna geen andere keuze te over heeft om zijn films oersympathiek te vinden. Gelukkig val ik niet volledig ten prooi aan dit juk en kan niet anders zeggen dan dat ik het welbeschouwd slappe hap vind. Nergens zit een grap in die echt snijdt, of een tragische scene die echt raakt.

Toch kun je moeilijk zeggen dat de regisseur niet vakkundig is. Nergens laat het echte steken vallen. Geen enkele scene is tenenkrommend of brengt je op de rand van vomeren. Als het in deze film een factor is die je daarbij wel in de buurt brengt, is het de rol van Thomas Haden Church. Niet overtuigend. Zijn buddy Paul Giamatti is dat wel. Zonder ergens waarlijk karakterspel te tonen, geloven we hem als de depressieve sul die bij tijd en wijlen aardige oneliners heeft.

Al met al weet het oeuvre van de regisseur wel te bewerkstelligen dat zijn films van dat snit zijn dat je na een afgepeigerde werkdag op een van zijn werken afstemt. Een weinig controversiële keuze wel, maar je weet in ieder geval wat je te wachten staat: een oase van gemak, lichtjes behagen en goedwillendheid. Een film waar je met je vriendin of het gezin schouder aan schouder naar kijkt en weet te bewerkstelligen dat de neuzen dezelfde kant op gaan staan.

Interessante karakterstudie. Wat me vooral trof was de absurde relatie tussen Hopkins en Foster. Dat ze na al z'n gruweldaden nog steeds respect voor hem opbrengen is even macaber als intrigerend. Een ambitieus meisje met een traumatisch verleden die hoge ogen denkt te gaan gooien bij de FBI en vervolgens zo op haar plek wordt gezet door een psychopaat. Een psychopaat die het helemaal gehad heeft met de wereld en iedereen maar dom en verachtelijk vindt. Zij raakt door hem gegrepen en kan hem maar niet loslaten. Wat drijft deze man, zie je haar denken. Het veelbesproken slotakkoord sluit hier perfect bij aan en staat na al die jaren nog steeds als een huis.

Kevin Kline ('s personage) heeft een attitude waardoor je hoopt dat hem een acute vorm van terminale roodvonk ten deel valt. Of dit ook de bedoeling is, is de vraag. Ik denk het niet. Het was volgens mij meer de bedoeling om de grillen van labiel persoon neer te zetten die we aan het eind van de rit (eens we zijn tragiek kennen) toch moeten sympathiseren. Dat is niet gelukt. In de sleutelscène krijgt de kijker op het hart gedrukt dat we hier te maken hebben met een wonderkind met een persoonlijkheidsstoornis. Sowieso had die scene echt niet ingelast hoeven te worden (kom op, laat wat aan de verbeelding van de kijker over!), maar dat terzijde. Zijn pretentieuze gebral moet dan aan zijn stoornis geweten worden en zijn eruditie aan zijn uitzonderlijke begaafdheid, maar dat gaat er voor mij niet als zoete koek in. Een wonderkind heeft stuitend gedweep gewoonweg niet nodig; dat er een aantal draadjes los zitten doet daar niets aan af. Goedkoop geschreven personage dus.

Het gedeelte dat Peter MacNoil een bleu, wereldvreemd persoontje vertolkt geloof ik nog, maar zodra hij, door de magische vriendschap met het getormenteerde koppel, tot ontbolstering komt, haak ik af. MacNoil heeft nu eenmaal geen kop waar verscholen talent in zit. Zijn porem verraadt daarentegen iemand die van meet af aan veroordeeld is tot de grijze massa. Iemand die, waar die zich ook bevindt, enkel als opvulling dient. Iemand die is vastgeketend aan zijn provinciaalse residentie. Niet iemand waar de New Yorkse, Joodse intelligentsia reikhalzend op zit te wachten om hem dusdanig veel veren in de reet te steken dat hij het zelfvertrouwen krijgt om een verdienstelijk literair werk te fabriceren. Iemand die met frisse tegenzin met moeders goeddunken met zijn dommige buurmeisje dient te trouwen. Niet iemand die blikvanger is voor kosmopolitische deernes met emotionele bagage. Welnu, u begrijpt mijn punt. Ongeloofwaardige karakterontwikkeling.

Dan de Oscarrol van Meryl Streep. Ja, de transformatie mag er wezen en dit is het enige personage dat overtuigd. De ondraaglijke emotionele bagage van haar persoon weet Streep tenminste geloofwaardig over te brengen. Toch verdient ook dit personage mijn kanttekening. Behoudens de gruwelen van haar verleden is ook dit geen individu waar je gebiologeerd van bent. Ze mist iets. Wat dat is, vind ik moeilijk vast te stellen maar als ik dan toch een verwoede poging moet doen zou ik het willen omschrijven als 'diepzinnige sensualiteit'. Streep concentreert zich vooral op het meelijwekkende van haar karakter. Het was interessanter geweest als zij Sophie meer ambiguïteit had meegegeven door meer verleidelijkheid in de rol te leggen. Pakula, de regisseur, had tegen haar moeten zeggen: probeer af en toe te kijken alsof een onbereikbare, jonge Robert Redford voor je neus staat.

Deze film kun je hekelen of gewoon nemen zoals hij komt. Wat mij betreft rechtvaardigt de korte speelduur de bijna krankzinnig fragmentarische aard van de film. Hallucinaties, mozaïekvertellingen, lucide dromen, verschillende liefdes, verschillende tijden; het loopt allemaal kriskras door elkaar dat het een aard heeft, waardoor de aard van de film soms moeilijk te ontdekken valt. En dat kun je voor lief nemen of niet. Roger Ebert, waar ik het normaliter zo grondig mee eens ben, mist 'some organizing force'. Ik denk dat Allen in een film die meer een opeenstapeling van sketches en hersenscheten, grotendeels briljante weliswaar, er mee weg mag komen, puur vanwege het hoge gehalte aan cinematografische vaardigheid, komische vondsten en scherpe dialogen.

Dit is een hommage aan Fellini, en de vorige keer dat Allen een onvervalste hommage maakte - Interiors naar het voorbeeld van Bergman - pakte dat ook al goed uit. We zien de invloeden glashelder, maar doordat er af en toe een Alleneske grol aan toegevoegd wordt, is het geen plagiaat. Niet in de laatste plaats omdat Allen een gratuite wisecrack over de hommage in de film zelf debiteert.

De enige reden dat deze film de absolute top niet bereikt is dat het binnen het conventionele vaarwater blijft. Misschien hoort dat bij een film als deze ook wel zo, doch hadden enkele briljante ingevingen niet misstaan. Het einde bijvoorbeeld, waarmee de feel good sfeer nog maar eens wordt benadrukt. Want de film kende wel degelijk zijn wrange momentjes, waarbij er vakkundig werd geswitcht naar een naargeestige ondertoon. Verder hadden er wel een paar mooiere vrouwelijke exemplaren uitgekozen mogen worden.

Aantrekkingskracht van deze film is dat ze het verhaal voor zich laat spreken, en ons veel te denken geeft met wat voor een persoonlijkheid we in de persoon van Dustin Hoffman eigenlijk te maken hebben. Het blijft alleszins ambigu, want hoeveel afgrijzen we ook voor de glibberige reclasseringsambtenaar mogen voelen, wanneer bij Hoffman eenmaal het hek van de dam is, slinkt de sympathie die we eerder voor hem voelden zienderogen omdat de daden die hij begaat op een bepaald moment toch wel erg bruut worden. Dus als standaard systeemkritiek (de overheid die de misdaad helpt reproduceren) fungeert deze film toch ook niet helemaal. Tegelijkertijd verdwijnt de sympathie die we voor Max Dembo voelen toch ook nooit helemáál, omdat het deels aan Hoffmans impulsiviteit te wijten is dat hij helemaal ontspoort. Gary Busey rol in het geheel wordt naar het einde toe wat karikaturaal, en hoewel er natuurlijk een lafaard-verrader in het spel moest komen is Busey lafhartige gelaat in de voor hem fatale scene wat al te uitgestreken. Wat dat betreft is de rol van Dean Stanton die als twijfelend, maar verstandig nuancerend tegenwicht moet dienen een stuk interessanter. De bankovervalscene deed veel denken aan die in Heat van Michael Mann, en wist bij mij een soortgelijk gevoel op te roepen.

Een aantal Tarantino en Scorsese idolaten die aan het begin van hun carrière staan en op een doorbraak azen. Ze weten dat ze niet de brille van Scorsese hebben, maar ze hebben lef. Dan rolt er een alleraardigste filmpje als dit uit. Beetje experimenteren, zoals Scorsese dat deed met Mean Streets. En ze hebben nog een les van Scorseses loopbaan opgestoken: kunst maken over een onderwerp waar je echt iets over te vertellen hebt. En dat hebben ze ook: ik heb tot op heden geen film gezien die met zulke finesse alle wetten van het versierspel weet te belichten. En het is zeer herkenbaar, vrijwel iedere vriendengroep kent dergelijke verhoudingen.

Natuurlijk zou je kunnen betogen dat het allemaal niet gespeend is van machosisme en het een en ander wel wat minder had gemogen, maar haantjesgedrag en hipdoenerij is nu eenmaal bon ton in dergelijke kringen. Het low-budget gehalte haalt wel wat punten van mijn quotering af: hoe sympathiek het filmpje ook mag zijn, de cameraman had vermoedelijk nog geen Master's Degree op zak. Al met al een innemend projectje.