Opinions

Het all-Americanism van het narratief wordt hier voor lief genomen om eens flink uit te pakken met visuele esthetiek die een oorlog in verre landen ons te bieden heeft, en die aanpak werkt op de keper beschouwd wonderwel. Nergens tref je originele verhaalelementen aan, plotwendingen die het menselijk brein aan het werk zetten, maar dat lijkt vanaf meet af aan ook niet de bedoeling te wezen. Het verhaal is gegeven, en dat wordt nog eens gelegitimeerd door het sluitstuk waar de echte spelers van dit waargebeurde epos aan het woord komen, en daarmee mag je dan je cinematografische talent op loslaten. Wat dat betreft was het soms behoorlijk lekkerbekken. Met een touwladder en Wagneriaans gedreun omhoog klimmen om je daar te over te leveren aan de willekeur van de dood, met dat concept voorhanden overtreft deze prent van Mel Gibson de lange beginscene van Spielbergs landing in Normandië. Eenmaal op het slagveld wordt er flink uitgepakt, en zijn het enige wat nog verzekerd lijken te zijn van voortbestaan de talloze ratten (letterlijk) die aan lichamen in ontbinding knagen.

Nu is ook wat gebeurt op het slagveld niet helemaal immuun voor kritiek; zo vind ik dat de eerste akte van de strijd met de Japanners boven het vervolg staat. Het feit dat de hoofdpersoon telkens gewonde soldaten terughaalt uit vijandelijk gebied is een interessant gegeven, maar er had meer suspense in mogen zitten. Bijvoorbeeld de sniper passeert wel heel kort de revue. Als het zo is dat de regisseur zich slechts wilde houden aan ooggetuigenverslagen en verhaaltechnisch zijn eigen fantasie in toom wilde houden, dan is dat prima, maar een goede scenarioschrijver begrijpt wat er voor nodig is om verschillende filmdelen met elkaar in evenwicht te brengen. Maar, zoals ik al liet blijken, de kritiek domineert louter in deze recensie omdat wanneer er met de gegeven kritiekpunten zorgvuldiger was omgesprongen de film mogelijker vrij dicht het predicaat 'meesterwerk' was genaderd.

Een arrogante schrijfster die plechtig doet over onderwerpen waar ze niets vanaf weet, een stuurloze vrouw die even stuurloos op zoek is naar de liefde en een huisvrouw die dan weliswaar op het eerste gezicht gelukkig lijkt, maar bij god niet in de gaten heeft wat er zich daadwerkelijk onder haar neus afspeelt. Dat tezamen mag een bonte mix voor een film heten, en dan nog te bedenken dat deze vrouwen door bloed met elkaar verbonden zijn. Lardeer dat met een seksueel gefrustreerde telefoonhijger, een vader met een heimelijke voorkeur voor de pederastie en een eenzame, dikke vrouw wier onrecht van de wereld haar op een gegeven moment te veel is geworden.

Een merkwaardige semi-ensemblefilm dus, met absurde momenten om bij te watertanden in overvloed en het grote thema van alle kunsten, de zoektocht naar waarlijk geluk, als overkoepelend thema. Een soort van Magnolia, maar helaas met een minder begaafde regisseur aan het roer. Ik had gewoonweg niet het idee dat de regisseur iets heeft toegevoegd aan het van creativiteit uiteenbarstende script. Vooral op visueel vlak heeft het weinig zeggingskracht. Daardoor is de beleving, die je juist van een film verwacht, en waar een film ten opzichte van een geschreven stuk een voordeel kan hebben, ietwat karig ten opzichte van het briljante script. Enkel het liefdesnectar dat nu eens op het behang, dan weer op de balustrade belandt, was cinematografisch sterk. De eindquote van de film mag er een voor het eeuwige geheugen heten.

Onevenwichtige film, en dat is jammer. Sommige scenes en personages zijn interessant, gelaagd, uitgesponnen en ambigu, anderen lopen er voor spek en bonen bij. Huppert behoort helaas tot die laatste categorie. De film moest blijkbaar een mater familias hebben, maar deze matriarch zelf een menselijk, veelzijdig gezicht geven zat er niks in. Zij is bleu als zakenvrouw, evenzeer niet bijzonder boeiend als moeder die haar zoon op de vingers tikt.

Daar staat tegenover dat van de senior een bijzonder boeiend portret is gemaakt. Trintignant schittert hier in zijn vertolking van de nukkige, en vooral gedesillusioneerde ouderling. Bij hem zien we goedheid en venijn, boosheid en vertedering samensmelten en hem tot een waarlijk mens maken. Dezelfde interesse wist een-na jongst telg van de familie te schetsen, een bijzonder getormenteerd meisjes van twaalf jaar dat manipuleert, kil is en de meest rottige streken uithaalt, maar tegelijkertijd ontwapent met haar tranen en de misère die zijn van haar omgeving altijd voor de kiezen heeft gekregen.

Het hele verhaal van de vluchtelingen van Calais pakte mij niet zo. Ik begrijp nog dat Haneke de familie op de voorgrond zet, om zo te laten zien dat die familie in zijn geheel niet bezig is met maatschappelijke problematieken, maar enkel met zijn eigen kleinburgerlijkheden. Vond het bevreemdend om als filmische ingreep de vluchtelingen dan maar ook een keer of 3 lukraak op te voeren. Zo krijgt het een er met de haren bijgesleept gehalte, en het argument dat dit juist precies zo op de kijker had moeten inwerken, neem ik vooralsnog niet voor lief aan. Doch misschien is dit niet enkel de regisseur aan te rekenen, maar veeleer de media die van iedere film een verzinnebeelding van een contemporaine problematiek willen maken.

Deze film waardeer ik vooral vanwege zijn waarde als cultureel erfgoed. Zelden, ook niet in No Country, heb ik een zo nauwgezette inventarisatie van het Texas' cultuurlandschap mogen aanschouwen. Het is trouwens opgenomen in New Mexico, maar soit. De verschillende stadjes die de bandieten aandoen, zijn zo mistroostig, desolaat en onooglijk dat ze tot een idylle zijn verworden. De esthetiek van de troosteloosheid spat uit het scherm. Daarmee is het niet gezegd dat deze kenschets echt geheel vlekkeloos is, want om bijvoorbeeld echt zowat iedere passant een cowboyhoed te laten dragen, is op het karikaturale af.

Dan het verhaal. De haken en ogen zijn hier helaas talrijker. Kortweg is het middenstuk te lang en de epiloog (vanaf het moment dat Foster het loodje legt) is te lang uitgesponnen
en verveelt grotendeels. Want het grote schouwstuk, de finale hebben we dan al gehad: de laatste bankoverval, de achtervolging en de shoot-out van de broer versus de Texas Rangers en de plaatselijke bevolking die klaarblijkelijk geheel vrijblijvend mag participeren. Had er daarna zo ongeveer een punt achter gezet, want bekomen kun je als kijker ook na de film doen.

Aangaande de verstandhouding tussen de broers is er een scene die in het oog springt. Foster hoort een liedje op de radio en begint mee te neuriën. De broers kijken elkaar grijnzend in de ogen en Pine deinst mee in de nostalgische aanstalten van zijn broer door simpelweg 'yeah' te reppen. Dat is hoe twee broers met een hechte band met elkaar omgaan, prachtig. Andere scenes steken hier wat bleekjes bij af. Zeker de silhouetten als ze met elkaar stoeien, begeleid met een gezapig melodietje, voegt niet veel toe. We weten dan allang dat de twee goed met elkaar zijn.

De band tussen de bijna gepensioneerde Texas Ranger en zijn collega vond ik niet zo boeiend. Vooral eindeloos duidelijk proberen te maken hoe racisme, humor en vriendschap blijkbaar samen gaan. Op zich geen slecht gegeven, maar had meer gedoseerd mogen worden. Bridges' initiële reactie als zijn college-vriend onaangekondigd een kogel door het hoofd wordt gejaagd mag er dan wel weer wezen. Een kortstondig ijzingwekkend moment dat doeltreffend op het gemoed werkt.

Een film die een stuk beter had gewerkt als de regisseuse nog andermaal aan de snijtafel had plaatsgenomen. Want op zich kun je haar niet ontzeggen dat ze weet hoe ze met de intensiteit van al die penibele situaties waar de elitesoldaten voor staan, moet omspringen. Als geheel is het echter te fragmentarisch en te rommelig en weet het geen balans te vinden en het argument dat dit ook zo bedoeld was doet zeker geen opgeld.

De laatste scenes waarin Renner terug is in Amerika en ons nog gauw even de moraal door de neus geboord wordt, lijkt als compensatie te dienen voor het fragmentarische gehalte van de vele opeenvolgende bom-ontmanteling scènes en doet dan ook veel te gekunsteld aan. Sowieso, als je er dan voor kiest op een haast documentaire-achtige, handycam manier te filmen, moet je niet achteraf besluiten er toch maar een verhaal in te bouwen omdat je anders bang bent niet de Amerikaanse goegemeente te bereiken en wellicht wat prijzen mis te lopen.