Opinions

De scheidslijn tussen appetijtelijke pulp en saaie rommel, Rodriguez balanceert erop. En valt helaas net wat te vaak de verkeerde kant op. Terwijl het bij momenten toont dat het ook de goede kant op kan. Zonde. Dieptepunt was toch wel de massale shoot-out op het einde. Erg pover in beeld gebracht. Vreselijke saai eigenlijk, als je op dat moment al moordpartijen hebt gezien die van veel meer origine getuigen.

Dan het verhaal. Vond het aanvankelijk een erg interessante thematiek, maar toen iedereen elkaar beurtelings ging bedriegen, werd het een pak minder. Had het verhaal simpel gehouden, met good en bad guys die elkaar blijven steunen. Geen Gordiaanse knoop van intriges, overlopertjes en dergelijke. De dames mochten er dan wel weer wezen, en dan doel ik niet alleen op het blote-tieten-werk. De met pony's uitgeruste lead ladies vormen hier interessante karakters, chapeau. Robert de Niro overtuigt helaas niet als corrupte senator. De laatste jaren zie ik hem alleen nog maar op de automatische piloot acteren, en de laatste keer dat hij een echte method rol op zich nam, was in Jackie Brown, als ik me niet vergis.

Soms heb je van die films waar je vanwege de banaliteit inhoudelijk weinig over te melden hebt, maar je toch graag van leer wilt trekken. Een weloverwogen anatomie waarin puntsgewijs de delen der som gevorst en aan retrospectie onderworpen worden, wordt het doorgaans dan niet. Het enige wat dan overblijft is gal. Je schrijft de recensie op je meest prikkelbare momenten, wanneer je je graag van wat drek wilt ontdoen. Op dat moment besluit je een wangedrocht van een film erbij te slepen en stante pede tot zondebok te maken. Achteraf had het allemaal wel wat minder gemogen, maar en momente voelt het bevrijdend en klop je je verlekkerd op je schouder. Zie hieronder het resultaat.

In bepaalde kringen mag ie dan misschien een naam hebben, maar iemand had Fuqua moeten vertellen dat ie met zijn tengels van dit genre af moet blijven. Hij verkracht, nee, hij doet de western teniet. Ondanks dat alle aspecten van de aloude western keurig afgevinkt zijn, ademt het au fond niente van dat genre. Het is eerder een waardeloos westernequivalent van een wegwerp actiethrillertje a la Street Kings. En nee, hij geeft het verloren genre geen frisse, moderne twist.

Al bij de eerste aanblik van dit addergebroed worden de tenen zo krachtdadig gekromd, dat het uitblijven van een fractuur een wonder mag heten. Een boerenberaad in een kerk dat abrupt wordt onderbroken door het onderwerp van gesprek, de grote boosdoener, die wel even statement maakt door het heiligenhuis af te laten fikken! Nu weet je tenminste dat je niet met zomaar iemand te maken hebt. Voortijds is er trouwens nog een kind bij de haren gesleept, om het gemoed onder de goegemeente te doen sudderen. Want als een weledele zakenman je plannen uit de doeken doen, zonder dat daarbij de tol van mensenlevens worden geëist, nee, daar kan een geanimeerd cowboyverhaal natuurlijk niet op voortborduren.

Een bont gezelschap van zeven moraalridders (maar uiteraard met hun persoonlijke gebreken!) komt vervolgens wel even orde op zaken stellen om de boeman grootmoeders wijsheid 'wie een kuil graaft voor een ander, valt er zelf in' bij te brengen. Maar wat dan op het einde blijkt, de grote voorman van de zeventallige verbond, heeft ook nog een persoonlijke rekening te vereffen! Zo blijkt op het eind dat en passant niet 1 maar 2 vliegen geplet worden! Wat is het toch goed om te weten dat boontje altijd om zijn loontje komt en dat het tragische lijden van de goeierik niet voor niks is geweest.

Bah, wat een non-existent misbaksel is dit.

PTA neemt heel wat hooi op de vork, en heel wat regisseurs zouden zich er bekaaid vanaf maken en hun gewrocht overstelpen met pretenties, maar hij is de klasbak zelve om het in goede banen te leiden. Een ensemblefilm waar de eindjes niet aan elkaar geknoopt zijn onder een zogenaamd overkoepelende thematiek, maar waarbij het echt voelt alsof de talrijke personages links- dan wel rechtsom met elkaar van doen hebben.

Wordt het dan nergens te karikaturaal? Je zou kunnen zeggen dat H Macy de verloren ziel verpakt in de ultieme schlemiel wel erg pregnant vertolkt. Zeker als je zijn rol in Fargo en Boogie Nights in je achterhoofd neemt, lijkt het soms iets wat nogal voor de hand ligt en krijgt het daarom iets al te voorspelbaars. Zijn rol had dan ook niet per se door hem vertolkt hoeven te worden, het zijn nochtans PTA's filmische kwaliteiten die de scenes an sich toch iets idiosyncratisch geven. De camera die de lucide blik van Macy op de barman volgt is even duizelingwekkend als beklijvend. Ook Macy's gesprekspartner aan de bar is treffend en niet zonder betekenis gekozen; hij belichaamt de onverschilligheid en vlakheid van de wereld waarin Macy zich zo unheimisch voelt; hij vormt de antagonist op Macy's geïdealiseerde droomwereld waarin vervoering en de meeslependheid van de liefde centraal staan in plaats van het understatement en nuchterheid van Macy's disgenoot.

Verder speelt Cruise de rol van zijn leven als geflipte mafketel die maniakaal zijn heimelijke haat jegens zijn vader op hordes vrouwen botviert. Een personage om je in eerste instantie te bescheuren, maar waar je in zijn laatste scenes toch ineens compassie voor gaat voelen. Het psychologische steekspel met zijn interviewster, waarvan aannames die je er in eerste instantie van maakt -namelijk dat ook zij op den duur gaat zwichten voor zijn charmes- behoorlijk misleidend zijn, behoort tot een van de meest imposante tweegesprekken in de filmhistorie.

Enige echte minpuntje is dat de score in de eerste twee uur van de film bij vlagen nogal drammerig is. Dit is jammer want de schwung, die het sowieso al bezat en dat is een compliment, krijgt hierdoor op momenten een ietwat gekunsteld karakter. Hierdoor krijgt het niet de holistische fluïditeit van bijvoorbeeld Scorsese's Goodfellas of Inarittu's Birdman.

Een Stoneske (Oliver red.) film dit: geen middel wordt onbenut gelaten om de waanzin te benadrukken en het schaamt zich niet voor het overambitieuze thema van deze film. De cinematografische uitwerking van een luguber onderwerp komt dusdanig naar de voorgrond dat je er de griezels van krijgt. De belichting, het inzoomen op gezichten en megalomane vertolkingen van even megalomane personages (dit betreft natuurlijk vooral Streep) liegen er niet om. Als je dat op de koop toe neemt, of gewoon een aanhanger bent van deze stijl, ligt er een prima prent voor je klaar.

Bovendien weet Demme met het plot telkens te shockeren: denk je dat het nu wel goed zit met de haast hypnotische plotwendingen, brengt de kandidaats vice-president even zijn politieke tegenstander om het leven door een kajak om te kieperen (met zijn dochter die hier getuige van was en waar Schreiber een verleden mee had, op de koop toe). Beschouw dit als papzakkerige fictie of vermakelijke spielerei - en trek zeker geen parallellen daags voor de Amerikaanse verkiezingen- en je amuseert je kostelijk.

Het monstrum van Reagan. Deze film laat doeltreffend zien dat de gevaren van het ongebreidelde neoliberalisme zien. De mens zou gebaat zijn bij zo veel mogelijk vrijheid, geconditioneerd door de vrije markt die zo min mogelijk wordt belemmerd door interrupties van overheidswege. Dat is in de kern een mooi principe, maar werkt de natuurtoestand van Hobbes natuurlijk in de hand. Niet de eerlijke, hard werkende en kwaliteit leverende lobbes, maar de zelfingenomen sociopaat zwaait de scepter.

Tot zover mijn filosofische bespiegelingen. Ik heb eerst het boekwerkje van Luijendijk gelezen en het lijkt alsof hij een uittreksel van deze film heeft gegeven. De verschillende persoonlijkheden en standpunten die in het boekje werden gecategoriseerd, van tandenknarsers en neutralen tot de Masters of the Universe, komen aan bod in de film. De conclusie is verbluffend: het houdt niet op. Het systeem laat dat niet toe. Het neoliberalisme, laatkapitalisme of welke term je er aan wilt hangen, dat door Ronald Reagan de ether in is geslingerd, biedt alleen ruimte voor amoraliteit (niet te verwarren met immoraliteit- Jeremy Irons is geen seriemoordenaar- het boeit hem simpelweg niet). De leviathan heeft zich teruggetrokken en wordt gehinderd door de exponenten van de natuurtoestand. Ben ik toch weer vervallen in quasifilosofisch mijmeringen, maar soit.

In ieder geval komt deze film een stuk treffender over dan The Wolf of Wall Street. Laatstgenoemde laat nog enige ruimte over voor satire en relativering. Natuurlijk is Wolf een aanklacht, maar door haar amuserende aard krijgen leken het idee dat het allemaal zo erg nog niet is. Mocht je in je eentje deze film aanzetten, krijg je een waarlijk beeld van de materie. Verder is de film cinematografisch gewoon uitstekend en stileert perfect de thematiek van deze prent: wanhoop.

Oei.

Bij bekende namen en klassiekers doe je altijd je best de vermeende virtuositeit te ontwaren. Waarschijnlijk uit psychologische angst dat jij de genialiteit niet begrijpt of een essentiële gelaagde boodschap zal missen. Wanneer echter gaandeweg blijkt dat er naar je gevoel weinig te genieten valt, ontspant zich een heus tweegevecht tussen je conformistische inslag om dat gevoel weg te drukken en voor een illusie te houden en je geestelijke onafhankelijkheid om puntje bij paaltje te houden en zonder blikken of blozen af te gaan op je intuïtieve oordeel. Zo verging het mij met deze film ook een beetje. Een naam als Altman schept verwachtingen. Om na zo'n 10 minuten al de inclinatie te hebben dat je naar een wanproduct zit te turen, is vanzelfsprekend van een koude kermis thuiskomen. Dit is zo niet mijn kopje thee, dat mijn persoonlijke oordeel het won van autoriteitsvrees.

Het ergste aan deze prent vind ik nog dat hufterig gedrag onder de noemer van pranks gedoogt wordt. Want wat is het toch leuk om een te ernstige, bijbelgezinde majoor (Duvall) weg te pesten en overste Hot Lips (hilarische naam!) in haar nakie te exposeren. Een toeschouwer sympathiseert altijd met een rebel vis-a-vis de starre autoriteit dus hem een vrijbrief geven om maar ongemanierd zijn gang te gaan, wordt maar al te graag vergoelijkt in deze smakeloze film. Niet dat ik mezelf nou met Duvall en Hot Lips associeer, maar Sutherland en Gould hebben gewoonweg geen humor.

Rommelig en stuurloos, en dat terwijl de ingrediënten ruimschoots voorradig waren. Absurdisme en het leger is altijd een goede combinatie, evenals de namen Clooney, Bridges, Spacey en McGregor in van de pot gerukte films. Dat het verhaal om die laatste gecentreerd wordt, is dan ook niet goed te verklaren. Zoals blijkt, moet hij na het verscheiden van de oprichters de hele handel en de geest van de organisatie in leven houden, maar waarom dan van hem enkel een kunstmatige proloog is ingelast (er wordt in een aantal vluchtige beelden getoond dat zijn vrouw hem belazerd heeft, en hij altijd verstoken is gebleven van elk maatschappelijk succes en aanzien), terwijl de organisatie zelf via flashbacks uitvoerig besproken wordt, is ook niet goed te rijmen.


Dat zou allemaal nog getolereerd kunnen worden, als de humor maar scherp was. Geenszins het geval; Clooney die gekke bekken trekt valt in een Coen-productie absoluut niet te versmaden, maar hier heeft het allemaal geen aard. Ik ga de misstappen niet eens opsommen, omdat ze zo (niet met opzet bedoeld zoals in een Coen-productie) oenig zijn. Enkel de apotheose met het massale lsdinfuus via het leidingwater was nog wel een aardige vondst. Verder doodt de regisseur de toch al summiere tijd door het tweetal Clooney-McGregor met de auto tegen een steen aan te laten butsen, doordat eerste een wolk paranormaal uiteen probeert te drijven om zijn ego ten overstaan van de onbeholpen laatste te bevestigen. Bovendien had de achtergrond van de Amerikaanse invasie in Irak geheel achterwege mogen blijven, want het dient hier louter als obligaat decor voor een op zichzelf kale film.

De degelijkheid wordt hier op formaat bediend. Van deze prent mag je geen rare bokkensprongen verwachten, als ook geen ondermaatse uitwerkingen. Gewoon een standaard thriller. Vooral bedoeld voor mensen die van het concept houden. Dat concept bestaat uit strijdende partijen die zich aan de uitersten van het morele spectrum bevinden. Precies daartussenin bevindt zich natuurlijk de hoofdpersoon en boven alles prijkt natuurlijk de hamvraag welke kant hij zal uitwaaien. Vanzelf spreekt dat hij in eerste instantie, althans feitelijk niet geestelijk, verbonden is aan de roofdieren van het laatkapitalisme die hem inzetten voor de uitwassen waaraan ze zelf niet hun handen willen besmeuren. Van lieverlee raakt hij echter vervreemd van de amorele kapitaalkrachtigen en is het een kwestie van tijd vooraleer hij zich bij het kamp van de waarlijke vertegenwoordigers van het recht voegt. Iemand die zijn pragmatiek voor principes inwisselt. Dat is natuurlijk een beproefd recept, zij het dusdanig vakkundig uitgewerkt dat de clichés niet agiteren.

Dat het verhaal de titel van de hoofdpersoon draagt, mag niet van grote creativiteit spreken. Naast Michael Clayton volgen we immers de geestestoestand van twee mensen aan weerszijden van het morele spectrum. Beiden worden uitgediept op een redelijk boeiende wijze. Vooral wordt getoond welke prijs zij moeten betalen voor hun goed- en kwaadwillig. Enigszins tendentieus om de titel dan

aan de hoofdpersoon op te dragen.

De manische openingsrede beoogt natuurlijk de blikvanger van de film te zijn, maar weet toch niet te overdonderen, hoogstens lichtjes te intrigeren. In ieder geval een hoop gewauwel om de slotconclusie - warempel, het is toch niet helemaal kuis wat we met zijn allen doen! - mee in te leiden. Had je van mij

niet per se een doorgedraaide bipolair voor aan het woord hoeven te laten. Niet dat de stoornis van Wilkinson volledig geschrapt had moeten worden, maar zijn geestdrijverij wordt er wel heel erg bij de haren bijgesleept om de film per se met een bombastisch spektakelstuk van start te laten gaan.

Tja, zo'n sobere, kalme vertelling biedt natuurlijk een aardig tegenwicht voor de extravagante spektakelstukken van deze wereld, zoals Any Given Sunday in dit genre. Toch kun je er te ver in doorschieten naar mijn mening. Zelfs wanneer Brad Pitt een prullenbak door de kleedkamer heen banjert, staat zijn gezicht nog steeds op een soort van geënsceneerde kalmte, zelfvertouwen. Het spel van Pitt deed me dan ook niet veel, Jonah Hill was wat dat betreft beter in zijn element. Nee, vrij matig al zakt ie nergens echt door het ijs.

Kijk, dit is een film waarvoor je na het bezichtigen ervan eigenlijk eerst research moest doen voordat je je mag mengen in de discussies rondom de film. Dat dat niet of nauwelijks gebeurt, is de reden dat 0,5*-stemmers de 4,5*-stemmers ervan beschuldigen pseudo-intellectueel te zijn, en de 4,5*-stemmers de 0,5*-stemmers op hun beurt minachten omdat ze niet verder komen dan de popcornepossen van Michael Bay. Beide is kinderachtig, en hoewel het aardig vermakelijke taferelen hier op MM oplevert, is het te gênant om aan te zien.

Ikzelf ben allerminst een kenner van Bijbelse verhalen, dus ik moet natuurlijk eerst hier wat lezen en het interview met Aronovsky kijken voordat ik begreep dat Ed Harris en Michelle Pfeiffer Adam en Eva zijn en hun ruziënde zoons Abel en Kaïn.. Mijn eigen, initiële interpretatie zat in de buurt van een recycling van de wereld met de moeder als basis van alles etc., maar dat dit Bijbelse dimensies had, had ik voor mijn research niet kunnen bevroeden.

Hierna heb ik me dunkt het recht om te zeggen dat de cinematografie mij niet zo kon bekoren, en dat ik de film ook niet bol vond staan van ingenieuze oneliners. Dat verklaart mijn magere score, en niet omdat ik het maar 'vage shit' vond.

Het zou wat te bout zijn om te stellen dat de formidabele stilistiek in deze film wordt overschaduwd door de obligate Hollywood-algoritmes, maar van compromitteren zou ik toch wel willen spreken. Waarschijnlijk had Spielberg verantwoording af te leggen aan geldschietende studiobonzen, want anders kan ik me gewoonweg niet voorstel dat een regisseur die zoveel talent en souplesse in bepaalde scenes weet te leggen, blind is voor het onkruid dat erom heen woekert. Jammer. Had er een flinke hap afgehaald, laten we zeggen gereduceerd tot zo'n 100 minuten van de beste scenes, en er had een modern meesterwerk panklaar gelegen.

De morele dimensie is zeker niet oninteressant, integendeel, maar hier had dosering niet misstaan. Om de groteske morele vertwijfeling zo bruusk in de hoofdpersoon eigene te rammen, is overdaad die schaadt. Er wordt Hollywoodesque een persoonlijke Shakespeare van gemaakt, en lijkt zich niet te beseffen waar het ware talent in deze film ligt. De hoofdpersonen hadden heus geen dramaturgisch jasje aan gehoeven, als ware het een stel ontspoorde padvinders met lieve bedoelingen. Mensen die heinde en verre bezoeken om 7 terroristen laten sneven, hebben geen week sentiment dat er aan de buitenkant afspat. Hun innerlijke belevingswereld laat zich slecht in zeer subtiele fracties aan de buitenwereld tonen. Had Spielberg, waren niet alleen kop, maar ook nekwervels boven maaiveld gekomen.