Opinions

Boyle trekt hier alle registers open, helaas een aantal te veel. De cinematografie is over het algemeen superb , maar een aantal shots vraag ik me oprecht af waar ze vandaan komen en wat ze in de naam van vrede te betekenen hebben. Ja, 'Boyle wil het doen overkomen als een trip', maar dat lijkt me hier toch niet op z'n plaats, daar het drugsgebruik een veel minder grote speelt dan in het eerste deel. Hetzelfde geldt voor het grote thema, de weemoed naar vervlogen tijden en het daarmee gepaard gaande beletsel om verder te komen in het leven. Volstrekt logisch dat Boyle, of Irvine Welsh, zich, twintig jaar na dato op dit thema focust, maar van lieverlede vervalt het in een weinig geïnspireerde herhalingsoefening. Zeker in die scene waarin ze het graf van die vriend die op z'n 23ste is gestorven, bezoeken en ze alweer terugblikken op de lugubere wederwaardigheden van twintig jaar terug en daarmee natuurlijk proberen 'hun trauma's een plaatsje te geven'.

Enfin, ik kan nog wel even doorgaan met het uitlichten van de negatieve aspecten, maar daarmee zou ik de film tekort doen. Over het algemeen is Boyle erin geslaagd er een enorm powerful, en ik gebruik dit woord niet om met Engelse krachttermen strooien maar omdat er bij mijn weten geen geschikt Nederlands woord voor handen om de regiestijl van Boyle accuraat uit te drukken, geheel van te maken. In tegenstelling tot de verhaallijn, de gesprekken en de thematiek is de stijl zienderogen gemoderniseerd en verfrist. Boyle weet ook wel dat ie die sfeer van de nineties niet meer kan terughalen, maar dat betekent in dit geval allerminst dat de stijl blasé aandoet. Sterker nog, deze stijl zou van mij trendsettend voor ons nieuwe tijdperk mogen zijn.

Ook aan iconische scenes geen gebrek. Hoogtepunt: alle introducties van de (vier) hoofdpersonages. Op een verdienstelijke tweede plaats: Renton en Begbie die naast elkaar op de pot zitten, na twintig jaar elkander niet gezien te hebben. Derde plaats: hoewel voorspelbaar, en uiteraard teruggegrepen op het eerste deel, de I choose 9/11 never happened, and if it did, it was the Jews-monoloog. Staat ongetwijfeld in de top 10 Weltschmerz-tirades - op nummer 1 staat Edward Nortons spiegelmonoloog in 25th Hour.

Als het maar snel genoeg is, dan is het geniaal, want dan begrijpt de gemiddelde kijker er niets van en moet het wel aan de kijker zelf liggen, en niet aan de vertelkracht van de regisseur. Het hele punt is dat wanneer je niet dolgedraaid bent door de sequentie van de scenes, en gewoon even de tijd neemt om te reflecteren op wat nu de essentie van dit verhaal is, er een betrekkelijk stompzinnig actiespektakel over blijft. Husselen met tijden en revisies van het verleden totdat alles geoorloofd blijkt te zijn: ''nee kijker, je denkt nog te lineair''. Deze kijker blijft echter op de schaal van 0 tot 5, en zet daar ergens een streepje die geen turnstile ongedaan kan maken.

Zomaar een even een filmpje aangezwengeld op Netflix, verkeerde ik in de waan dat dit een standaard en degelijk jaren '90 thriller was. Het bleek echter een neo-noir achtige film te zijn die je tijdens de film verschillende gevoelens gaf. Zo was enerzijds het begin met het mislopen van de klus een standaard en voorspelbaar scenario, anderzijds gaven de conversaties tussen Walken en Garcia in het optrekje van The Man with a plan een heerlijk grimmige sfeer. En zo barstte de film uiteen van eigenaardigheden, rare plotwendingen en dergelijke.

Garcia in een rol waarvoor hij gemaakt is, Walken in prima doen en natuurlijk die angstaanjagende Buscemi. De andere personages van Garcia's groepje van 5 waren helaas wel een beetje flauw. Dat de film werkelijk waar een bloedmooi meisje voor het liefdesverhaal had, is natuurlijk ook een pluspunt.

7,5*

Een film die al zijn spektakel en visuele geweld (Russell mag met recht wedijveren met Oliver Stone, ik wist niet dat het mogelijk was!) dusdanig op je afvuurt dat ie je tijdens het kijken ervan van al je capaciteiten van kritische beschouwer ontdoet. Achteraf valt er natuurlijk genoeg te analyseren, maar dat is in ieder geval een verdienste. Je weet niet wat je meemaakt, maar de regisseur heeft je bij de kladden.

Evident is in ieder geval dat de prent in ieder aspect bovengemiddeld is. De vraag is alleen of het niet te veel aspecten herbergt. In de aanloop naar het eigenlijke verhaal - waarin we de besognes van vier opportunistische soldaten in hun clandestiene queeste naar Saddam Hoessein's gestolen goud op de voet volgen- krijgen we een korte cultuurstudie van het Amerikaanse leger te zien. De Amerikaanse krijgsmacht heeft Saddam uit Koeweit verdreven dus krijgen de aanwezige soldaten nog even tijd om van hun vrije tijd te genieten en allerlei popi-jopi fratsen uit te halen. De personages worden een voor een geïntroduceerd met het populairste jongetje van de klas, Mark Wahlberg, het meest in het oog springend.

Je denkt dat je door deze cultuurschets de bedoeling van regisseur als gauw te pakken hebt, maar niets is minder waar. Als de vier hoofdpersonen op pad gaan ]neemt de film een wende waarin de regisseur het verhaal een Natural Born Killers jasje aandoet. Wederom denk je dat je begrijpt welke boodschap Russell wil uitdragen: 'oh, vier opportunisten in een milieu (de oorlogssituatie) waarin hun amoraliteit gedijt'. Niets is minder waar, want al spoedig komen de vier musketiers in situaties waarin hun scrupules op de proef worden gesteld. Een stadium later krijgt het morele vraagstuk een meer dan individueel gehalte, als er over zingeving geredetwist wordt in termen van het optreden van naties.

Zo krijgt dit merkwaardig pareltje meer thema's en dimensies dan ik ooit in een film heb gezien: character arc's, subcultuurtjes in het Amerikaanse leger, morele vraagstukken omtrent oorlogen, de politieke constellatie in het Midden-Oosten, absurditeiten die op de lachspieren werken, bombastische actie die normaliter niet gelijk met oorlog geassocieerd wordt, de lijdzame plaatselijke bevolking etc. Over de vraag of dit surplus een verrijking is of dat een selectere keuze de film nog beter had gemaakt, moet ik nog in beraad.

Enerzijds noopt het mij te zeggen dat de film wel wat heeft (doelend op de sfeer die het uitademend met zijn decoratieve aankleding), anderzijds maakt het zich er karig vanaf, en dan met name betreffende het narratieve element. De voice-over van Robert Mitchum kan daar weinig aan veranderen. Vooral het romantische subplot is bijzonder matig uitgewerkt, en bevat merkwaardige bokkensprongen die gekunsteld aandoen. Uithangbord is zonder meer het smeulende hoofd van Val Kilmer en zijn subversieve, onverzettelijke houding. Ook de dikbegrensde mustache van Sam Elliiot mag aansprak maken op bestaansrecht.