Opinions

Een inkijk in film via film. (Ah, verrukking!)

Waar vorm en inhoud elkaar raken: laat cinema zijn zoals jazz – vindingrijk, tragisch, komisch, verrassend, in het moment, in het hier en het nu. (Ah, ah, verrukking!)

‘La La Land’ als frisse wind, als de keerzijde van Hollywood – dat oord waar zovele jonge meisjes het nooit maken, dat oord waarover gezegd wordt “they worship everything and they value nothing”, dat oord waar het echter ook anders kan, want ja hoor, ook dit is Hollywood, net zoals Baz Luhrmann in Hollywood rondloopt. (Ah, ah, ah...en de rest kent u inmiddels.)

Via film over film allesbehalve film: het magisch-realisme van de musical, een alternatieve levensloop uit de pen van een scenarist, jazz die geen jazz meer is en uiteindelijk de vraag of een kunstenaar een publiek nodig heeft of vooral trouw moet blijven aan zichzelf, hetgeen het brein achter deze creatie ook probeert te zijn door iets genre-overstijgend in elkaar te flansen. (Of anders gezegd: het is hoe het medium zichzelf overstijgt. Of niet soms?)

Echter botst Damien Chazelle op de idyllische verheerlijking van de bohemien en van de succesvolle actrice. Zijn Emma Stone en Ryan Gosling – verdorie, wat een duo! – niet op hun best en mooist en gelukkigst wanneer ze verzaken aan het leven, helemaal niets zijn, nog dromen hebben die ze niet verwezenlijken omdat de werkelijkheid in de weg zit? Is dàt niet het leven om te omarmen – het incorporeren van de onmogelijkheid van de droom en desondanks blijven dromen, het koesteren van ambities zonder nog te geloven in de potentie van hun verwezenlijking, het kunstenaarschap enkel en alleen voor het ‘ik’? (Ja hoor, het galmt weer eens ‘Paterson’ door mijn hoofd.)

Kijk, wat ik bedoel is: heeft het einde niet iets vreselijk? De relativering van hun amoureuze affaire, het “ah ja, we zijn tevreden geweest met elkaar, maar uiteindelijk bleken we inwisselbaar”, terwijl de film net het tegendeel lijkt te illustreren: dat sommige verstandhoudingen te uniek zijn om zomaar weg te gooien, dat geen zinnebeeld van succes of bekendheid of talent zoiets in de weg zou mogen zitten? (Dat idee wringt toch met de laatste glimlach die Stone en Gosling elkaar cadeau doen, “nou ja, wat we gehad hebben hebben we gehad” – dit menen ze toch niet?)

En verder: soms slepen de liedjes wat lang aan, zeker aan het slot. Niettemin zijn het enthousiasme, de virtuositeit, de sfeer, de humor, de creativiteit en nog zoveel meer gewoonweg hartverwarmend. Tot de ijskoude douche die het einde is. (Ik moest er bijna van huilen – om de verkeerde redenen welteverstaan.)

3,5*

Vraag me niet bij welke film precies, maar ergens op het forum noemde Onderhond ‘La Vie Nouvelle’ één van de meest confronterende films ooit. Zo kwamen de films van Philippe Grandrieux op mijn verlanglijstje te staan en nu de hoogdagen voor alle Vlaamse cinefielen zijn ingetreden hoopte ik op een explosieve start van de feestelijke tiendaagse. En ja hoor, wie dacht dat de camera van de gebroeders Dardenne al behoorlijk aan het schudden was, die moet vooral ‘Un Lac’ eens proberen uit te zitten.

Toegegeven, wat Grandrieux doet met het medium film is behoorlijk straf. Slechts drie films over een periode van tien jaar lijkt een magere oogst, maar des te sterker heeft de cineast een taal ontwikkelt die hij consequent hanteert. Grandrieux vervalt nergens in voor de hand liggende cinematografie en juist dat vernieuwende, kunstzinnige aspect overlaadt de film met een geheimzinnige sfeer. De shots lijken er niet zozeer op gericht om een verhalende boodschap over te brengen, als wel om sferen te delen met het individu in de zaal.

Dat streven naar een soort transcendente communicatie met de kijker, die veel verder gaat dan alleen maar de actie, is bijzonder nobel. Alleen maakt Grandrieux het zichzelf (en ons) extra moeilijk door zijn film ook verhaaltechnisch heel gesloten te laten - in plaats van complexe beelden te doorluchten met een simpele plot. Aanvankelijk verhoogt het hermetisch karakter de onheilspellende kracht van de film (de eerste 15 minuten waren voor mij de beste ), maar na een tijdje gaat het gebrek aan verhaal gewoon op de zenuwen werken.

Uiteindelijk kom je haast niets te weten over de personages, laat staan over hun drijfveren of hun twijfels. Grandrieux mag dan wel existentiële taferelen op het doek schilderen, de wrange smaak die hij nastreeft komt niet over omdat de personages slechts poppen zijn in een uit de hand gelopen intellectualistische tragedie.

Waar ‘Un Lac’ nog de potentie leek te hebben van een pure, sobere mijmering over eenzaamheid en verlangen (want dat zijn verdorie mooie thema’s), blijkt langzaam maar zeker dat de plot te simpel is en dat de personages geen diepte hebben. Des te complexer de beeldtaal, des te meer de karakters aan diggelen vallen – dat is het droevige relaas van ‘Un Lac’.

Dat Grandrieux een begaafd cineast is wil ik desalniettemin graag geloven, maar dit is gewoon dodelijk saaie cinema waarvan je aandacht volledig afdwaalt. Ware het niet dat ik achteraf de publieksprijs-formulieren moest ophalen (Friac heeft me dus in levende lijve gezien, en ik hem!?), dan had ik de zaal wellicht ook vroeger verlaten…

1,75*

In trek is ‘ie, de coming of age-film. Voorbeelden genoeg. En ja hoor, ook ‘Lady Bird’ is als een warme herinnering aan een niet-geleefd verleden. Een jeugd waarin kleine problemen groot leken. Waarin ten allen koste verzet moest aangetekend worden tegen een gevestigde orde die het nochtans allemaal goed bedoelt. Waarin eerst wordt afgezworen, om later terug te keren. Waarnaar? Naar de roots. De oorspronkelijkheid van een eerste boezemvriendin, van de eigen familie, van de religie – niet omdat de kerk als instituut troost biedt, maar om de gemeenschapsvorming die binnen het instituut gestalte krijgt…het is het instituut van de jeugd, van de verbinding, van de wijsheid, van de normen en waarden die uiteindelijk van tel zullen blijken…

- u leest: gedachten, gedachten! -

‘Lady Bird’ is een reis doorheen een ontwakende identiteit. Seksueel – van de wat sullige maar toch knappe jongen naar de stoere bink. (Prachtig: het moment waarop Danny en Lady Bird het overbodige toch in woorden gieten, en er zo verdomd dankbaar voor zijn…dat ze van elkaar houden, en dat zelfs de sterren het zullen geweten hebben!) Sociaal – van de onbekommerde kindsheid met Julie naar de coolness van Jenna en weer terug, het is een trip van het innerlijk naar het uiterlijk, waarna rechtsomkeer. Ook Kyle hoort bij deze wereld van uiterlijkheden, met zijn ostentatieve anarchie als ultieme daad van profilering. En hoe treffend ook het conflict dat hem en Lady Bird uit elkaar drijft: zij aangedaan door zijn leugen, hij geïrriteerd door haar buitenproportionele reactie, waarna echt praten onmogelijk wordt. Zij verliezen elkaar in de woorden die ze niet uitspreken, net zoals met moeder Marion het geval is. Er gaapt een afstand – een andere jeugd, andere ideeën, andere opvattingen over wat ‘goed’ en ‘juist’ is, een andere smaak, enzovoort – maar over die afstand vormt zich een brug: die van het onvoorwaardelijke gevoel van een moeder voor een dochter en vice versa, een brug die pas via taal (de verfrommelde brieven) werkelijk tot Lady Bird doordringt. Hoe belangrijk deze gestamelde, gestuntelde, onvolledige epistels, die veel meer zeggen dan ze zeggen? Ook dat is aandacht. En dus liefde.

En heus, zo kan ik nog even doorgaan. Weliswaar zonder al te veel structuur, kortom: tijd om af te ronden. Alleen nog dit: voor mij is ‘Lady Bird’ een zeldzaam treffende film. Een film die treft hoe de onzekerheid, de klamme handen en de onervarenheid van de jeugd zich dankzij een eigenzinnig karakter, familiale warmte (hoe particulier en verwrongen ook) en doorzettingsvermogen kunnen transformeren in een prille vorm van maturiteit – het voorbij gaan aan de leugen, het afleggen van de schijn, kortom terug Christine worden, een kind van haar ouders, in de schoot van een zingende gemeenschap die terugvoert naar de bakermat van het geluk – lees: het ongecompliceerde, ongetemperde, misschien zelfs onverantwoorde genot jong te zijn. Van de eerste joint tot het gaan bezichtigen van veel te dure huizen met moederlief en het nuttigen van fast food met vaderlief.

Echtheid, waarheid, integriteit: voorbij het Amerikaanse cliché zag ik in ‘Lady Bird’ een hartverwarmende, universele kwetsbaarheid.

- u leest: ontroering, vervoering! -


3,75*

Op date. Ze heeft zwart haar, ondeugende ogen, een schattige nonchalance. Een wat vormeloze t-shirt probeert haar prikkelende vormen te maskeren - zonder succes. We zijn bijna te laat voor de vertoning – mijn schuld. Ademloos kijken we. Om daarna, tussen twee glazen wijn door, terug adem te happen - samen. Echter, plots vertelt ze dat ze al een vriend heeft. Het kan me, na de verpletterende vertoning, nauwelijks nog dieper doen zinken.

Ah, de vrije val van lelijkheid in schoonheid – het slechte van de mens in al het moois dat cinema te bieden heeft – de afgrond van verderf netjes esthetisch omkaderd. Het is die paradoxale frictie die 'Lady Macbeth' tot een mokerslag maakt.

Film zonder landschap. Kille kamers. In een kaal huis. In een leeg land. Vlaktes zonder reliëf. Mist lost de einder op. Een ruimte zonder einde, zonder zuurstof. Een wereld waar niet aan valt te ontkomen. Nooit.

De vernedering aller vernederingen: de ontkenning van iemands zijn via de negatie van diens seksualiteit. Katherine, vol verwachtingen voor haar huwelijksnacht...en wat dan? De zuiverste brutaliteit. Een bevel, een laatdunkende blik, een lijf dat zich afwendt. Zelfs verkrachting (en dus penetratie door de man en dus receptie door de vrouw) zou minder krenkend zijn geweest.

Vervolgens: een bestaan waarin Katherine kapot wordt gezwegen. Het is het einde van haar identiteit - bijna. De mens is dood, het dier nog niet. Haar laatste blijk van leven is een schreeuw om seks. Sebastian hoort hem, die schreeuw…en hij geeft er gehoor aan. Vanaf dan is eros het enige waar de dame des huizes nog oog, oor, smaak, kortom gevoel voor heeft.

De omstandigheden doen Katherine voorbij goed en kwaad gaan. Ze bevindt zich achter elke moraliteit. Ze is niet onethisch of amoreel, ze is niet-ethisch. Niet-moreel. U leest: ze is beest geworden. Voor Sebastian, mens in hart en nieren en onderbroek, gaat dat evenwel niet zo gemakkelijk. Hij kan het niet, dat blind gehoorzamen aan zijn genitaliën. Overigens, cruciaal moment in de film: Katherine vraagt hem of hij zonder haar kan. Hij antwoordt niet. Omdat hij weet dat wat hij met Katherine heeft niet exclusief hoeft te zijn. Ze spreken de universele taal van lichamen. Heerlijk? O ja! En toch: niets uniek.

De komst van Teddy luidt hoop in. Misschien kan ze terug een empathiserende rol opnemen. Misschien kan ze terug houden van. Misschien leert dat kind haar de dingen opnieuw te zien. De vogels. Of: de horizon. Een horizon van menselijkheid, bijvoorbeeld. Maar helaas, de lust is sterker. Hij krauwt opnieuw. En opnieuw. Want hoe weinig exclusief ook, de lust eist een monopolie. Wie in de weg staat, gaat eraan.

En ondertussen? Ondertussen zwijgt de engel. Anna's pekzwarte onschuld is maagdelijk wit. Haar voorlaatste beeld maakt dat manifest: een macabere, donkere, doofstomme schreeuw tegen een kraakheldere achtergrond. Terwijl Katherine ook nu weer manipuleert. Aan een geluidloos gebaar heeft ze genoeg om te zeggen: "ga je behalve mij ook dit onschuldige leven in mijn buik vermoorden?"

En ondertussen dwarrelt het stof. Ondertussen kijkt de kat. Ondertussen sluit het wolkendek, steeds claustrofobischer. Ondertussen hult Katherine zich in een gewaad met de kleur van lapis lazuli - het blauw van de Vlaamse Primitieven - blauw dat pijn doet aan de ogen. Ah. En ademnood. Ademnood!

Een film die pijn doet aan de ogen. En aan de longen. En aan het hart. Aan de maag, de tenen, de oren.
Muisstil de aftiteling – daar klinkt de schreeuw die als een brok in de keel van het publiek blijft steken.
Kortom: meesterlijk.

We leven in de verhalen die we verzinnen.
We leven voor de verhalen die we verzinnen.
We leven dankzij de verhalen die we verzinnen.

Wat nu als er wat met deze verhalen mankeert? Wat als ze niet vol te houden zijn? Pragmatisch: dan schrijf je een ander verhaal om van, voor, naar, vanuit te leven. Niet?

Vraag is echter: kan dat zomaar? Of hangt aan dat ene verhaal veel meer vast? Het idee van iemand te zijn, een lijn verder te zetten, iets in stand te houden. Een verleden te hebben dat bestaat uit meer dan verlatenheid, afwijzing, verlies, een naam in de kantlijn van de samenleving. Geen moeder, geen echte vader, doch wel een voorvader, een bloedverwant die een merkteken heeft achtergelaten in de stad, een fysiek spoor van een volslagen ongewisse oorsprong. Wie is Jimmie Fails nog zonder deze fundering, zonder deze spreekwoordelijke “eerste steen”, zonder dit begin dat niet-inwisselbaar is?

Toch leven we ook naast alle verhalen die we bedenken. Naast de tekeningen die we maken, het toneel waarin we figureren, de films waar we ons deel van voelen worden. We bestaan buiten de kunst, in de nabijheid van de ander. Montgomery construeert verbondenheid rondom kunst en haar inherente verbeeldingskracht – dankzij zijn zoon ervaart een blinde vader Hollywood uit de oude doos – en hij grijpt het artistieke aan om allen wakker te schudden, niet in het minst Jimmie. Kofi is, zoals ieder mens, meer dan één ding, één moment, één ervaring. En Jimmie is, eveneens zoals ieder mens, meer dan het verhaal waar hij zich als een spin in een web in beweegt.

Heeft de spin echter weet van haar web? Begrijpt zij dat ze zelf de grenzen van haar wereld fabriceert? Een bestaan buiten die geometrie betekent dat ze haar construct moet verlaten, het verloochenen als het epicentrum van haar dagen. Ze moet alles achterlaten (haten waar ze eens van hield?) om als zichzelf herboren te kunnen worden – eerst het tabula rasa, dan de wedergeboorte via een ander verhaal.

Doch hoe vertrekken? Via het water dat metaforisch is voor een verziekte en verziekende samenleving – water dat zou moeten reinigen maar in feite opdroogt, muteert, wegebt en vooral als idee overblijft onder de vorm van een opgedroogde bedding. Wat ooit belofte was, is verworden tot kerker. (Een nevenwerking van gentrificatie?)

Een man verkondigt het luidkeels, maar wordt verketterd. Ook hij heeft er een ander leven opzitten, aan gene zijde van de schone schijn van een zogenaamd geciviliseerde maatschappij. Talbot portretteert met veel liefde diegenen die uit de boot gevallen zijn, uitschot dat puur in het leven staat, gebroken doch rechtop. Net als de meanderende muziek van Emile Mosseri is de cinematografie gewaagd, baldadig, zoekend, maar steeds wondermooi. Het is hoe de stad zich vertaalt naar het witte doek: als een decor dat nooit stil staat, een mythische plek waar verhalen eindigen en andere beginnen.

Tegelijk is 'The Last Black Man in San Francisco’ het enige verhaal, het enig mogelijke: dat van twee mensen die elkaar graag zien, ondanks rariteiten, ondanks de verleden tijd die nooit voltooid is, ondanks wie en wat ze nog met zich meedragen. Het is liefde, misschien platonisch, misschien ook niet, maar liefde. Liefde! Wie dat thema zo virtuoos, zo eigenzinnig, zo elegant kan brengen, in een context die heel andere vragen doet rijzen (wat is een mens? wat maakt dat ongelijkheid nooit ophoudt? hoe kan kunst onmondigheid en onrechtvaardigheid trachten te doorbreken?), dat moet een groot regisseur zijn – niet?

3,75*

Hoe een mens lijden kan.

Hoe een strijkkwartet lijden uitdrukken kan.

Aangrijpend hoe Yaron Zilberman het existentiële uit Beethovens opus 131 verbindt met de crisissen die een 25-jaar durende samenwerking onder druk zetten.

Ziekte, afgunst, ambitie, liefde en lust: het zijn de krachten die de levens beheersen van vier mensen in het culturele epicentrum overzees: New York. Van besloten achterkamers over Central Park naar Carnegie Hall: als 'A Late Quartet' een zoveelste hoofdrolspeler nodig had - naast de op zich al schitterende cast - dan zou het de stad zijn, als stille getuige van de keerzijde van het succes.

Een laat kwartet - doch niet het laatste, zo heeft de geschiedenis ons geleerd. Ook na deze verwikkelingen volgt immers een nieuwe horizon, een perspectief, een toekomst. Goddank dat Zilberman dat allemaal niet expliciteert, maar het laatste woord uiteindelijk aan Beethoven laat.

Ludwig...hij die het allemaal gezegd heeft, in een woordeloze taal die iedereen spreekt.

3,5*

De premisse is op zich niet oninteressant: wat als recht en rechtspraak niet meer samenvallen, omdat die laatste ten prooi is gevallen aan het compromis, aan de meritocratische principes die in het bedrijfsleven en de academische wereld welig tieren, aan het marchanderen van normen, waarden en principes voor ocharme een goed rapport?

Na spannende en eigenlijk oerdegelijke films als ‘The Negotiator’ en ‘The Italian Job’ is ‘Law Abiding Citizen’ een feest van gruwel en geweld, waarin het dramatisch potentieel van het verhaal uiteindelijk moet uitmonden in de allures van een thrillervehikel. Oppervlakkige psychologie, de ene onwaarschijnlijke “vondst” na de andere, pompeuze finale en ga zo maar door: de film vangt de toeschouwer in het klassieke web van bloedstollende stereotypen.

Niet compleet verwerpelijk, maar ook niets waardoor de middelmaat overstegen wordt, kortom.

2,5*

Het soort misdaadfilm waar Guy Ritchie de hand in zou gehad kunnen hebben. Hoewel. Daarvoor is de plot een net iets te opzichtig vlechtwerk. Daarvoor is de humor een tikje te opdringerig. En daarvoor is de cinematografische stijl iets te conventioneel. Hoewel, anderzijds, eerlijk gezegd: ‘Layer cake’ is best genietbaar in zijn genre.

En het onderliggende motief, samengevat? Foute vrienden maken een foute boel. Of nog: ‘La damnation de Faust’! Verkoop je ziel aan de duivel, en je krijgt ‘m niet meer terug. Meer nog, je wordt langs alle kanten geduveld...

3*

Waar begint armoede? Bij onveilige hechting, bij een bedevaart van goedkope naar goedkopere woning, bij een kortverblijf in een handvol scholen. Met bijvoorbeeld: een afwezige moeder. En: een vader die mislukt als vader, een vader die vooral vrouwen najaagt, een vader aan de drank, een vader die zijn zoon aanmaant om vroeg centen te gaan verdienen, een vader die zijn nageslacht opvoedt vanuit de idee “dat wij er zelf wel zullen komen, zonder de hulp van anderen”.

Hoe houdt armoede stand? Door hechting aan wat geen blijvend karakter heeft, door weg te lopen van alle hulpverlening, door een hardnekkige trots die op zijn beurt tot kleine criminaliteit aanleiding geeft. Bijvoorbeeld: een adolescent zoekt aansluiting bij frauduleuze types die zich een weg ploeteren door het leven en de grenzen van de legaliteit daarvoor al dan niet overschrijden, een jongen die houdt van iets waarvan hij eindelijk terugkrijgt – een dier dat zich onvoorwaardelijk in een afhankelijke positie schikt – een paard dat nota bene slechts een speelbal is van onbeheersbare wetten die van hogerhand worden uitgevaardigd – is dat niet exemplarisch voor hoe het er met de white trash in de States aan toe gaat?, een kind wordt angstig en bestendigt die angst door consequent het verkeerde gedrag te stellen – op de vlucht, als een dief in de nacht…


Hoe eindigt armoede? Met nachtmerries, een gevoel van schuld, een onleefbare verhouding tot de werkelijkheid – of niet? Bijvoorbeeld: wie weet komt een andere onvoorwaardelijk liefhebbende partij aandraven - deze keer geen dier, maar familie.


Een aandoenlijk portret van armoede, maar als sociaal drama faalt ‘Lean on Pete’ waar films in dat genre wel vaker tekort schieten: in ritme, in het uitbuiten van wat cinema vermag, in magie. Is de weerspiegeling van de werkelijkheid niet des indringender vanuit het wonder van de fictie? Lezer, ik weet het niet - ik vraag het je!

3*

Leave no trace. Laat geen spoor na. Loop weg uit je bestaan. Loop weg van je bestaan. Vlucht. Voor? De anderen? Nee, vooral voor jezelf. Voor herinneringen. Herinneringen die aan de oppervlakte geen spoor achterlaten, maar diep vanbinnen een puinhoop hebben gemaakt.

Leave no trace. Laat geen spoor na. Leef als een voortvluchtige, leef als een indringer in andermans grondgebied. Leef als een veteraan die zich in het epicentrum van een oorlog bevindt, leef alsof je elk moment kunt gevonden worden, en vernietigd.

Leave no trace. Laat geen spoor na. Kom terug uit een gewapend conflict, kom terug als held en bevrijder van de eigen natie, maar trek je nadien vooral terug in de kantlijn van de samenleving, verstop je in de marge van de maatschappij. Slik je pillen, zeur niet. Doe je best. Doe zoals de rest. Laat geen spoor na in het ‘hier’ van wat ‘ginder’ heeft plaatsgevonden. Alstublieft, dankuwel.

Leave no trace. Laat geen spoor na. Kerf je eigen wonden niet in de ziel van je dochter. “The same thing that's wrong with you isn't wrong with me.” Verwacht niet dat zij in jouw voetsporen treedt, ook al is zij jouw enige, jouw belangrijkste bezit. Snijd ook je laatste band met de wereld door, de navelstreng die jou aan de realiteit bindt. Wis dat laatste spoor uit. Bevrijd jezelf met de moeilijkste aller spreekwoordelijke moorden. Kill your darling, laat haar los.

Geen spektakel, geen grote gebaren, geen moraliserende vinger, geen hang naar diepzinnigheid. Wel het leven zoals het is: ingetogen vastgelegd door Debra Granik, intens vertolkt door Ben Foster en Thomasin McKenzie. Weinig om vrolijk van te worden in deze 'Leave no trace', maar de compassie spat van het scherm af. Erg aandoenlijk, en laat ons eerlijk zijn: verre van irrelevant, dit verhaal.

3,5*

Oorlog? Een handvol jonge jongens in een tinnen blik – tank genaamd. Niet meer, niet minder.

Waarom oorlog? Ze weten het zelf nauwelijks – tegen wie waren ze ook alweer aan het vechten? Syriërs, christenen, moslims…zeg, waren we niet Libanon binnen gevallen?

Juist, de toeschouwer krijgt even weinig introductie als de personages. Een oorlog, een tank, een missie – ontdaan van elk nut, elke zin, elke morele staving. Gewoon doen, jongens!

Nou...

Het levert claustrofobische cinema op, door regisseur Samuel Maoz overigens met oog voor esthetiek in beeld gebracht. De metafoor van een tank middenin een veld vol zonnebloemen - contradicties zijn zelden tegelijk zó mooi en zó pijnlijk. Alleen jammer dat hij zijn cinematografische trucjes oeverloos herhaalt: portretten in close-up, de onoverzichtelijkheid van de handeling accentueren, het druipende sopje langs de wanden van de tank, … Ook plotmatig herhaalt hij zichzelf: een zoveelste schietpartij, de onvolwassenheid van de personages aan de hand van hun verhalen, hun vragen, hun gekibbel…je hebt het na een uurtje wel gezien.

Al bij al verdienstelijk, maar te lang, te eenzijdig, en misschien ook te conceptueel. Doe mij maar cinema die de wortels en het verloop van de Israëlisch-Libanese Oorlog uitvoerig documenteert – genre (om even elders in het Midden-Oosten onder te duiken) ‘Syriana’. Kortom liever de macroscopische blik aangereikt met wat individuele psychologie, dan de claustrofobische microscoop van een tinnen blik. De gustibus et coloribus, zeker?

2,75*

Complete kritiek: klik.

God zij geprezen dat er in het Belgische filmlandschap nog zoiets bestaat als de Brico Film Days, wijlen de Fortis Film Days (die om tot voor kort dubieuze redenen de financiering stopzette ). Dat betekent dat iedereen gedurende een tijdspanne van 3 dagen voor slechts 3 euro naar de cinema kan, en dat is het soort dagen waarop men zich aan ‘La León’ waagt. Ik verwachtte immers een trage, vooral fotografisch ontroerende film; en die heb ik ook gekregen.

Santiago Otheguy, een begaafd cineast? Zeer zeker: de panoramische shots zijn overdonderend, maar voelen tevens claustrofobisch aan. Ook de gezichten worden met grove tinten geschilderd, zodat ze met des te meer naturel uit de verf komen. De zwevende, esoterische muziek van Vincent Artaud versterkt nog dat nijpende karakter. Best wel verbluffend, op een heel spontane manier.

Het probleem schuilt hem echter in de plot. Alle ogen zijn gericht op Alvaro, een zwijgzame homoseksueel die erg op zichzelf leeft. Alle actie (voor zover die er al is) grijpt echter plaats rond deze figuur, en uiteindelijk zijn ze voor hem van gener betekenis.

Het is heel duidelijk dat Santiago Otheguy onverdraagzaamheid aan de kaak wil stellen, maar dat hij het hoofdpersonage daartoe niet eens nodig heeft doet vragen rijzen. Bovendien wreekt de plotse stroomversnelling van het laatste kwartier zich op het contemplatieve tempo van de rest van de film, waardoor ‘La León’ haast uiteen valt in 2 helften - om het nogal overdreven te stellen.

Interessant cineast, slecht auteur. Benieuwd wat de toekomst brengen zal…

2,75*

Omdat ik over ‘We Feed the World’ bijna uitsluitend lovende reacties had gehoord, beschouwde ik het gisteren als een voorrecht om bij de avant-première van ‘Let’s Make Money’ aanwezig te mogen zijn. Terwijl ik van Wagenhofers debuut juist gehoord had dat de film alles behalve een pamflet wilde zijn, maar eerder de scandaleuze praktijken gewoon in beeld bracht en de conclusies aan de kijker overliet (of verwar ik ‘We Feed the World’ met ‘Unser Täglich Brot’?), is ’s mans nieuwste een lesje in “wat loopt er allemaal fout in het bankwezen tegenwoordig”.

Met die moraliserende ingesteldheid is echter niets mis. Michael Moore heeft bij al zijn films evenzeer een welomlijnde doelstelling waarvan hij zijn kijker zal proberen te overtuigen, maar daar mag er tenminste nog eens wat afgelachen worden, of liever, zijn documentaires gaan tenminste aan een zeker tempo vooruit.

Wagenhofer daarentegen lijkt echter niet over de bagage te beschikken om een lange film over een min of meer complex onderwerp interessant te houden. De saaie interviews worden met de minuut talrijker, en ‘Let’s Make Money’ is in plaats van een consistente trip doorheen het bankwezen een lukrake verzameling van sketches, elk met een afzonderlijke boodschap.

En alsof het ontbreken van een bepaalde lijn nog niet erg genoeg is, lijkt Wagenhofer uitsluitend te mikken op een publiek van intimi. Waarom niet eens duidelijk uitleggen waarom de bouwcomplexen aan de Spaanse kust (wat hallucinante beelden oplevert) precies leegstaan?

‘Let’s Make Money’ geeft geen antwoorden, maar stelt evenmin de juiste vragen. Waarom dan in Godsnaam een documentaire draaien zonder esthetische inslag? Wagenhofer mag het weten…

2,25*

Eens te meer: wat eRCee zegt! Wie de voorgaande kritieken doorneemt, kan er niet omheen: het sfeerbeeld van de jaren ’70, de speelse coming of age-romantiek (alsof een adolescent het verhaal van aantrekken en afstoten bij elkaar gehaspeld heeft, zo wispelturig steekt de plot in elkaar), de saillante details in de cinematografie, …

Toch kan er wat mij betreft niet voldoende accent gelegd worden op wat mrklm reeds aanhaalde: de in de tijdsgeest gebeitelde rolpatronen die Paul Thomas Anderson schijnbaar luchtig op het publiek loslaat. Hoe slaafs de vrouwen zich te onderwerpen hebben aan het verlangen van de man – van een klopje op de kont tot een heuse versierpartij in een vrachtwagen, in bijzijn van de vermeende minnaar! – maar ook: hoe Alana gevangen zit in de doctrine van haar gezin, hoe de staat een minderjarige zomaar achter tralies kan zetten zonder ook maar enige verantwoording te moeten afleggen, en hoe Gary op zijn beurt naar de pijpen danst van een kapitalistische succeslogica (willen uitblinken, menen een beroemd gezicht te moeten zijn om iets te betekenen, financiële opportuniteiten als hoogste doel in het leven cultiveren)...niet bepaald wat je noemt "vrijheid", terwijl de film zich in de "vrije seventies" situeert. Nou.

Tegenover dat onwrikbare en verstikkende ideologische kader, plaatst Paul Thomas Anderson enerzijds de vrijheid van ontluikende verliefdheid, en het onvermogen van jongeren om taal en teken te geven aan wat ze voelen voor elkaar. De wereld raast door, onderwijl denken ze te weten wat ze willen, maar eigenlijk is de ander het enige dat ze nodig hebben. Een prachtig, universeel register! Daarnaast integreert de regisseur Hollywood (bij de gratie van enkele extravagante verschijningen) als droomfabriek die toelaat om uit de wurggreep van de ideële verhaaltjes van die tijd te ontsnappen. Deze figuren scheppen niet alleen op het witte doek een alternatieve werkelijkheid waar er zich heus geen oliecrisis voordoet (een relevant referaat naar de wereld vandaag trouwens), maar ook ernaast: in hun eigenlijke leven komt de grens tussen feit en fictie, tussen goed en kwaad, tussen wet en wetteloosheid te vervallen. Wat naadloos terugvoert naar de zedenschets van de zeventiger jaren, waar tallozen de latente sociale repressie ondergingen, en enkelingen er zich met een waanzinnige attitude tegen afzetten. Cinema als poort naar het vrije denken?

Zo is ‘Licorice Pizza’ alleszins meer dan een vlot behapbare romcom. Daarom nog geen meesterwerk, maar wel een film die ondanks de nonchalante en geïmproviseerde schijn doelbewust prikken uitdeelt naar de toeschouwer vandaag. En dat terwijl er onderweg voortdurend hilariteit sluimert...genieten, kortom!

3,25*

Ik blijf het een moeilijke zaak vinden om films die ik in mijn prille jongensjaren werkelijk verpletterend vond, opnieuw met dezelfde ogen te bekijken. ‘The Green Mile’, ‘Un Long Dimanche de Fiançailles’ en vele anderen staan ongeduldig in de kast te wachten. Alleen ontbreekt elke aantrekkingskracht – de vrees om ontgoocheld te worden is te groot.

Toch slaagde ‘Lilja 4-Ever’ er afgelopen week in om z’n weg naar de dvd-speler te vinden. Immers, "als er één film is die zijn verpletterende uitwerking van weleer haast niet kan missen, dan is het wel Moodyssons bekendste", dacht ik zo.

Moodysson vind ik al lang een bijzonder cineast. In ‘Tilsammans’ creëerde hij een eigen, warme wereld die overliep van de menselijkheid. Tragikomisch, en bijzonder intelligent, dat staat me tegenwoordig nog voor de geest. In ‘Lilja 4-Ever’ is er echter geen greintje hoop, en toch laat de film zich verteren. De reden is dat er - ondanks het triestige onderwerp – toch echt mooie momenten inzitten, meer bepaald de ontmoetingen tussen Volodja en Lilja. Deze zijn zo puur en ontdaan van alle franjes, zodat hun kinderlijke warmte haast ondragelijk van het scherm af spat.

Moodysson maakt gelukkig niet de fouten die andere cineasten zouden maken. Zijn boodschap is des te krachtiger omdat hij de georganiseerde prostitutie niet "openlijk" aanklaagt. Hij vertelt een verhaal, en het is de kijker die in de kantlijn verontwaardigd mag reageren. Bovendien zet Moodysson het medium volledig naar zijn hand: de regie zit vreselijk dicht op de huid van Lilja, en de 'gevulgariseerde' soundtrack maakt het geheel nog rauwer. De catharsis bij de zachte tinten van Vivaldi’s ‘Al Santo Sepolcro’ komt over de kijker als een weemoedige slaapmutsje voor het totale débacle. Moodysson zou zichzelf echter verloochenen mocht hij het daar bij laten: het oorverdovende ‘Mein Herz brennt’ mag het verschrikkelijke leven uitgeleide doen. De brok in de keel zwelt nog wat aan…en wij slikken het lijden weg.

Desondanks heeft ‘Lilja 4-Ever’ een beetje moeten inboeten aan kracht. Waar ik mezelf op 15-jarige leeftijd met een existentiële crisis en een rilling over de rug bij de aftiteling bijeen mocht rapen (poëtische overdrijving ), heb ik nu “gewoon” een goed vertelde en geniaal geënsceneerde film gezien. Of kreeg ik het maar niet koud omdat mijn vriendin en ik steeds dichter tegen elkaar aan kropen?

4*

Wat je noemt: tranen trekken. En hoe een regisseur er mee weg kan komen. Onder meer dankzij een uitgelezen cinematografie, die het plotmatige sentiment als hartroerende esthetiek verkoopt. En dankzij een cast waarin eigenlijk iedereen schittert, met Rooney Mara voorop – hoe zij eens te meer (juist ja, precies zoals in ‘Song to song’) uitdrukking geeft aan een menselijke diepte die niet in woorden te vangen is. Het onuitspreekbare, zomaar, op de gevoelige plaat vastgelegd.

Toch is ‘Lion’ niet zo sterk als velen beweren. De zoektocht naar identiteit, de altijd terugkerende doorwerking van het verleden in het heden (met resonantie in de toekomst), de onvoorwaardelijkheid van familiale banden, het onvermogen genoeg met elkaar te communiceren om tot een wezenlijk begrip van de ander te komen, enzovoort: weliswaar zijn het universele thema’s. Ze worden echter ingebed in een zeer particulier verhaal, dat een wat weeë smaak krijgt door de Hollywoodiaanse saus – tot en met het moment van regurgitatie bij de aftiteling…moet het “based on a true story” echt met authentieke beelden worden onderstreept? Bah!

Echter, al bij al genietbaar en – ik val in herhaling, maar het moet gezegd! – sterk op het niveau van cinematografie en spel. Een film is evenwel een optelsom van meerdere gehelen. Gehelen die bij ‘Lion’ niet geheel in evenwicht zijn.

3,25*

Wat een grote en een kleine leeuw al niet vertellen kunnen. Dat ‘thuis’ geen plek hoeft te zijn, maar veeleer een gemeenschap van soortgenoten is. Bijvoorbeeld. Of dat de natuur te divers is om zomaar te plunderen. En dat macht die op leugens en terreur berust nooit kan blijven duren. Ja, zelfs dat de grootste pleitbezorgers van een hedonistisch nihilisme niet immuun zijn voor het engagement dat vriendschap met zich meebrengt. Enzovoort.

Nou, geen grote inzichten, zeg je? Zeer zeker niet, maar de film legt wel een morele basis. Misschien voelt het opgepompte actiegehalte daarom overbodig (of misschien zelfs ongepast?) aan? In een film die vooral gaat over wat er toe doet in een leven (trouw, rechtvaardigheid, gerichtheid op de ander) voelt dat erg kunstmatig.

Maar afgezien daarvan: genoten van deze brok jeugdsentiment. Zijn er in de jaren ‘90 überhaupt kinderen opgegroeid zonder Hakuna Matata? Juist, leve Hans Zimmer, ook dat nog!

3*

Toen 'Little Children' in de Belgische zalen kwam uitten critici hun beklag over het feit dat deze film in feite 2 grote, afzonderlijke verhalen vertelt. En inderdaad, de raaklijnen tussen het thrillergegeven van de pedofiel en het romantische van de relatie tussen Sarah en Brad zijn eerder schaars - de climax waarin ze elkaar via bizar toeval kruisen voelt al helemaal onwerkelijk aan. En toch...

In wezen draait het natuurlijk om Brad en Sarah: de film gaat aardig van start, 'Little Children' lijkt af te stevenen op een genuanceerde feelgood-komedie. De sfeervolle regie van Todd Field, een goeie Kate Winslet en een Patrick Wilson die als een Griekse god doorheen het beeld flaneert - dit kan gewoon niet meer fout gaan. Langzamerhand verandert de toon van de film echter: Larry is een geobsedeerde creep, en in het laatste half uur voel je dat er iets verschrikkelijks op til is.

Dat het geheel dan uitmondt in een even onrealistische als spannende finale, beschouw ik niet echt als een minpunt. Todd Field had een aangrijpende emotionele film kunnen maken, maar evenzeer een meeslepende thriller. Dat 'Little Children' beide combineert valt verrassend goed uit, want het resultaat is duidelijk: een stijlvolle film die me van A tot Z wist te boeien.
3,5*

Little women. Kleine vrouwen. Groots in hun kleinheid.

Jo – vader der kleine vrouwen. In het vaderloze gezin waar ze opgroeit is zij de verbindende kracht, de creativiteit, de scheppende energie. Toch is ze ook de oudste onder de dochters, en dus diegene die de weg voor anarchie moet plaveien, voor de strijd tegen het verwachtingspatroon, kortom diegene die Freuds spreekwoordelijke vadermoord moet plegen – weg met de gehoorzaamheid!

Meg – het uithangbord der kleine vrouwen. Een aardig snoetje, geen onaardige maniertjes, kortom alles om het in binnen de society te maken, als ze maar lang genoeg kan wachten en zich niet te snel laat verleiden. Toch is zij ook een telg van het geslacht March, een ziel die goedheid herkent, die geven met geven beloond wil zien, die voorbij de schone schijn naar de warmte van een inborst zoekt – en dus voor de berooide doch goedmoedige leraar overstag gaat.

Amy – de hoop der kleine vrouwen. Althans dat wordt haar van jongs af aan ingefluisterd door Tante March, die meteen alles belichaamt wat de kleine grote vrouwen niet zijn: kleinburgerlijk, bekrompen, navelstaarders die vooral hun maatschappelijke positie belangrijk vinden. Amy worstelt: haar cultuur en haar genetica komen in botsing met haar ego, een ‘ik’ dat in opstand komt tegen haar rol als ‘minder begaafd’ ten opzichte van Jo en ‘minder knap’ ten opzichte van Meg. Ze heeft van alles een beetje, doch ook een beetje te weinig. Is het haar redding dat Laurie, die laveert tussen woelwater en oerdegelijk societyfiguur, voor haar zwicht?

Beth – de beste der kleine vrouwen. Best in de zin van goed, goed in de zin van genereus, delend, positief. Zij is wat elke nazaat van Marmee March probeert te zijn: puur, oprecht, eerlijk, deugdzaam. Voor haar kan en zal er nooit een vijandige society zijn – van meet af aan is ze te zuiver om daarin een plaats te hebben.

Ah, wat een prachtige karakters! Ah, wat een pracht van een vertelling!

Hoewel. Er werden wenkbrauwen gefronst tijdens de afwikkeling. Laurie en Amy, is dat niet vloeken in de kerk – want behoort hij als zachtzinnige schenenschopper niet voor eens en voor altijd Jo toe? En zij, Jo: kan zij zich schikken naar de romantische liefde zoals Friedrich die begrijpt? Het wordt in de finale allemaal wel erg klef, wel erg politiek correct (in Hollywoodiaanse termen), wel erg Oscar-minded. Toch?

Dat neemt evenwel niet weg dat ‘Little women’ harten breekt, doet smelten, en tegelijk: verwarmt. Mensen, wanneer is het nog eens Kerstmis?

3,5*

Muß es sein? – Beethovens existentiële leidmotief als rode draad.
Es muß sein! – een samenleving die op een ziekelijke (of op zijn minst ziekmakende) manier denkt in termen van relaties. Relevant? Euhm…hier en daar werd Tinder een paar maanden geleden tot “product van het jaar 2015” verkozen – zou dat een symptoom kunnen zijn van een tendentieus denken dat zich ook bij ons voltrekt, maar waar wij ons niet of te weinig van bewust zijn? Stof tot nadenken, dat in ieder geval.

In al zijn parameters is ‘The Lobster’ een wonderlijke film. Hoe er inhoudelijk voortdurend wordt gebalanceerd tussen humor en afgrijzen, in een volmaakt absurd kader...ongezien, of niet soms? De vanzelfsprekende manier waarop een ironische dissectie van het menselijke zijn raakt aan een schets van eenzaamheid, onzekerheid en verlangen: het is tegelijk hilarisch en hartroerend. Dat dergelijke affecten kunnen samenkomen, is op zich al geweldig. Yorgos Lanthimos kiest er bovendien voor om ook cinematografisch tegengestelde werelden te laten samenvloeien – denk maar aan het natuurschoon waar dit artificiële kuuroord door wordt omgeven, aan het kleurrijke beestenbos, aan de heerlijke slow motion, …! Muzikaal realiseert hij trouwens hetzelfde in passages waar de soundtrack het niemandsland tussen tonaal en dissonant opzoekt – avontuur is er in deze film op alle fronten te beleven.

Over de hele lijn prikkelend dus, en dat nog het meest inhoudelijk. Onverwacht is immers dat Lanthimos als alternatief voor het zogezegde strafkamp de krijtlijnen voor een ongeveer even tergend strafkamp uittekent. Ook daar is het verbod tegenwoordiger dan het gebod – en het aanbod al helemaal dichtgesnoerd. Dat zich juist in die verstikkende context op een prachtige manier een romantische relatie ontspint – met een aandoenlijke uitvergroting van de neurotische trekjes die onherroepelijk bij de vlinders in de buik horen! – is verrassend. En gewoonweg subliem. Ook hier weer: vertederend, onbetaalbaar grappig, onwerkelijk creatief, noem maar op…

Dus…om een veel langer, ingewikkelder, genuanceerder verhaal kort te maken: verplichte kost.

4,25*

Bij de release van 'Loft' in de Vlaamse zalen zwoer ik te wachten tot de dvd-uitgave om de film te gaan kijken. 'De Zaak Alzheimer' was de zoveelste sterrenparade van het stel provinciale acteurs dat iedereen inmiddels kent, en de hype rond 'Loft' deed niet vermoeden dat dit patroon doorbroken zou worden. Na maanden het geweeklaag van mijn vriendin te hebben aanhoord, trokken we vorige week alsnog naar de zalen...en het resultaat liegt er niet om.

Eerlijk is eerlijk: De Pauw en Van Looy slaan me hier met verstomming. Van de plot hoorde ik reeds dat die vergezocht was en op den duur ging vervelen, maar dat gaat wat mij betreft niet op. Toegegeven, de laatste twist is overbodig, maar wat zich daarvoor voltrekt aan spannende, onverwachte, doch geloofwaardige kronkels in het verhaal, is niet min. Zeker niet voor iemand als De Pauw, die voordien nog geen ervaring had in het genre.

Van Looy heeft een tijdje in Hollywood doorgebracht na 'De Zaak Alzheimer', en heeft de stijl van een beklemmende dure thriller genadeloos onder de knie. Het probleem van vele Vlaamse films, namelijk dat ze zich duidelijk voltrekken in de microkosmos "Vlaanderen", wordt hier probleemloos omzeild. Zowel esthetisch als sfeervol, zo valt de regie nog het best te omschrijven.

Geen thriller zonder verhaal natuurlijk, en daarvoor tekende Bart de Pauw. Begonnen als absurde komiek werd de man beroemd aan de zijde van Tom Lenaerts; hun grappen en grollen uit 'Schalkse Ruiters' staan zonder twijfel in het collectief geheugen van televisiekijkend Vlaanderen gegrift. Onlangs sloeg Lenaerts echter het pad in van de "serieuze cinema", met de meesterlijke miniserie 'De Parelvissers' als gevolg. Misschien was De Pauw afgunstig op het succes van zijn collega, want niet lang daarna begon hij aan 'Loft' te schrijven.
Waarom vermeld ik dit? Omdat de gelijkenis tussen beide op meerdere punten frappant is. Om een voorbeeld te geven, en meteen de hand te leggen op de meest cruciale overeenkomst: de afwikkeling. Plots blijkt namelijk dat iemand alles heeft gefilmd, en aan dat gegeven is de hele finale opgehangen. Een blaam op de verdienste van Bart de Pauw?

Dat neemt echter niet weg dat 'Loft' een heel geslaagde film is. De inmiddels bekende cast overstijgt zichzelf (dat Filip Peters werkelijk kan acteren, heeft iemand dat ooit kunnen vermoeden?) moeiteloos. Met een prachtige crescendo werkt Van Looy toe naar een onheilspellende finale, waarin de puzzelstukjes uiteraard stuk voor stuk blijken te passen. En ondanks het vervelende herhalen van bepaalde handelingen of woorden, om ook de minder begaafde kijker de kans te geven alles te begrijpen, maakt Van Looy bijzonder weinig schoonheidsfoutjes.

In de overdreven slot-minuten wringt De Pauw de meesterlijke thriller gedeeltelijk de nek om, maar de pret is dan al niet meer te drukken. Ronduit indrukwekkend.
3,75*

Prachtige landschappen. Sfeervolle muziek. En een resem interessante moreel-existentialistische dilemma's…aan welke wet moet een mens gehoorzamen?...de schakel zijn in een onrechtvaardig bestel?...of toch proberen leven volgens een eigen ethisch systeem, waarin het leven zelf het hoogste goed is?...kan men zich echter onttrekken aan zoiets overheersend onrechtvaardig als een oorlog tussen rebellen en kolonialen, tussen vrijheidsstrijders en onderdrukkers?...wat echter als die op hun beurt de nobele volksverheffing van een leraar in een verlaten oord subsidiëren?...en wat als er ondertussen, tijdens de hele queeste, nog slachtoffers vallen, wat betekenen goed en kwaad dan nog?...en en en, kan een mens “loin des hommes” leven, zich terugtrekken uit het bestaan, of moet er vroeg of laat toch gekozen worden…?

Dus interessant. Hoewel ook te traag. Op het ritme van het leven ginder, stap per stap, voet voor voet…en net daar kon ik niet in meegaan. De losse eindjes, de weinige psychologisch-anekdotische achtergrond van de personages, het uitgepuurde waar de hele film naar op zoek gaat…mij deed het op den duur eerder stram aan. Dus 2,5*.

Viva Italia.
Italië leeft. Italië zal leven.
Welk megalomaan narcist er ook de plak zwaait, de natie zal altijd de natie blijven. Bij de gratie van de mensen. Is dat wat het slot van de film ons vertelt?

Een Christus wordt meticuleus uit een bouwval gered, door brandweerlieden die het gewone volk representeren. Is dit nu het Italië dat de tol betaalt voor Berlusconi’s excessen, zijn willekeur, zijn grillen, zijn humeur, zijn rugpijn? Ja, dit is het Italië dat hetzelfde lot ondergaat als het blèrende schaap waarmee de film opent, want van zodra het Silvio’s bastion ook maar dreigt te bezoedelen, gaat het eraan. Berlusconi hoedt helemaal geen schapen, en toch hoort hij dat in de hoedanigheid van president te doen. Geen haan die er echter naar kraait, toch? Juist, een verdwaald schaap genaamd Paolo Sorrentino kon het niet laten erom te mekkeren. Goddank!

Tutto non è abbastanza.
Wat als alles hebben niet voldoende is?
Wat rest er dan nog?
Macht, natuurlijk. Financiële macht. Politieke macht. Masculiene macht.
Als geld geen issue meer is en eenmaal allerhande wetten met een handomdraai herschreven kunnen worden, dan blijft een ander machtsspel over, namelijk dat tussen de seksen. Laat een leger escortes aandraven, en op wie heeft Berlusconi een oogje? Op net dat meisje voor wie het allemaal niet hoeft. Op die pion die nog veroverd kan worden, niet op sloeries wier geilheid cash betaald kan worden. Mogelijks ligt daar ook de sleutel tot zijn huwelijk met Veronica: omdat zij hem blijft weerstaan en hij haar telkens met zijn charmes moet overtuigen en dus heroveren, blijft hun relatie duren. Tot zij er een punt achter zet, en hij zijn ware gezicht opzet: dat van een casanova die niemand graag kan zien. Behalve zichzelf.

Io non mi offendo mai. Niets raakt hem, want altijd heeft hij overwicht. Hoewel. Het raakt hem dat een voetballer niet zwicht voor wat hij kan bieden. Het raakt hem dat een meisje zijn gebitsreiniger onaangenaam vindt. Heel even brengt het hem uit balans. Tot een volgende verovering zich aandient. Vergeet dus Javier Marías en zijn theorietje over een minderwaardigheidscomplex: Berlusconi hoeft helemaal niets te compenseren, hij leeft in een hedonistisch heden zonder veel behoefte aan toekomst, laat staan moraal. Het is precies zoals hij, tijdens de telefonische verkoop van een fictieve villa, de mannelijke identiteit samenvat: zich niet bewust van later, enkel van hier en nu, van lust. Het is zichzelf die hij verwenst, maar wat maakt het uit? Het zijn maar woorden, middelen tot een bepaald doel. Macht...zei ik dat al?

Zijn nukken, zijn eloquentie, zijn egocentrisme, zijn malafide praktijken: Sorrentino stopt het allemaal in 'Loro’. Vraag is of de verhaallijn rond Sergio Morra nodig was of iets wezenlijks toevoegt. Het lijkt immers alsof de cineast gaandeweg vergeet met welk personage hij zijn film ooit begon. Niettemin laat de regisseur via het karakter zien in welke staat Berlusconi zijn land achterlaat, namelijk overgeleverd aan fraude en met criminele nietsnutten en maffiosi als hoog geplaatste mandatarissen in Berlusconi's gevolg. Zeg per slot van rekening nu eens zelf: zegt de hofhouding niet alles over de koning?

‘Loro’ toont, met de esthetische anarchie die Sorrentino kenmerkt, hoe rampzalig het land en haar democratie er tegenwoordig aan toe zijn. Hoe valt het doek over zoveel rampspoed? Is daar, zoals het slot suggereert, een goddelijke interventie voor nodig? Of is dat zogenaamde deus ex machina gewoon een Christelijk verzinsel dat nergens anders dan in goedgelovig Italië kon gedijen? Zal de vox populi, die in de finale muisstil wordt getoond, het land kunnen redden?

4*

Vitaliteit.
Beweging.
Vibratie.
Als het ergens van bruist in Vincent Van Goghs werk, dan wel van leven. Geen wonder dat het regisseursduo Welchman precies in dit oeuvre de mogelijkheid zag om de stillevens die schilderkunst in wezen altijd zijn, dynamisch te gaan benaderen. Gevolg is ‘Loving Vincent’, waarin doeken “tot leven komen”, of nog: waarin Van Goghs bruisend esprit zich niet louter vertaalt in vinnige kleuren en wervelend-exuberante composities, maar zich tevens hertaalt in fysieke beweging, alsof de makers daarmee realiseren wat de kunstenaar omwille van zijn statische medium nooit kon verwezenlijken – vanuit een bevroren moment gestalte geven aan ware levendigheid.

De aanpak is bewonderenswaardig, althans zo lijkt het: klassieke cinematografie met levende acteurs werd achteraf artificieel herleid tot een creatie passend binnen Van Goghs oeuvre? Ergens op het kruispunt tussen film, figuratieve beeldende kunst en AI, kortom? Rotoscoping of niet, het is een creatie waarvoor het publiek ogen te kort komt...

Bovendien diepen de makers een interessante plot op. Stelde ‘At Eternity’s Gate’ al de vraag naar het hoe en waarom van Van Goghs vermeende zelfmoord, dan doet ‘Loving Vincent’ dat eveneens. De slotsom waartoe het narratief komt, is echter wijzer dan de conclusie die Julian Schnabel meende te moeten trekken. Hier klinkt het dat, hoe de vork ook aan de steel zit, Van Gogh koos voor zijn dood, een overlijden dat niet los te zien is van ’s mans fundamentele eenzaamheid – als mens én als artiest. Hield hij nu zelf het pistool vast, of niet? Het doet er niet toe, hij accepteerde zijn dood, weigerde zelf in zijn lot in te grijpen – waarmee toekomstige generaties het onderwerp in zekere zin kunnen laten rusten.

Hoewel...rust? Dit oeuvre, zo levenskrachtig, zo flagrant overweldigend, zo royaal en zo uniek, zal nimmer nalaten toeschouwers te beroeren – waarvan ‘Loving Vincent’ prachtig getuigenis aflegt.

3,5*

Eenieder heeft een strijd uit te vechten – met zichzelf, met de ander, met de rest van de wereld.

Eenieder wil ergens bij horen – bij een vader, bij diegenen met het recht aan hun zijde, bij de mensheid.

Eenieder heeft angst voor het onbekende, voor het verschil. Echter, wat als net dit verschil het onrecht uit haar hengsels tilt? Wat als het onbekende opnieuw leert kijken, komaf maakt met een schrikwekkende wereldbeeld? Het perspectief hertekent, harmonie zicht- en voelbaar maakt? Wat als?

‘Luca’ is, in al zijn eenvoud, een film die de kern van dit tijdgewricht raakt. Als kinderen, en wij volwassenen met hen, leren inzien dat het ongewisse en het vreemde een opportuniteit vormt en geen bron voor irrationele bangigheid hoeft te zijn, staat het dan niet in de sterren (euh, vissen?) geschreven dat de wereld er beter op zal worden?

Ik hoop.

Durf hopen.

4*