Opinions

Wie ‘Parasite’ heeft gezien, weet dat bij Bong Joon Ho niets is wat het lijkt. Ook ‘Okja’ niet. Wat begint als een gezellige familiefilm, mondt uit in een wreedaardige aanklacht tegen zogenaamd greenwashing. In het DNA van het kapitalisme zit het concept van ongebreidelde groei nu eenmaal gebeiteld, en als de consument om dat doel te bereiken moet misleid worden, dan is het maar zo. ‘Okja’ toont bovendien hoe ver en hoe diep de corruptie van het monetaire systeem reikt: zelfs een oude man op een berg in Korea is bereid zijn ziel voor blinkend goud te verkopen. Het is de ongeschreven wet van de 20ste en helaas ook de 21ste eeuw: alleen door opbrengst, geraak je ergens.

Gelukkig is daar Mija, het levende bewijs van het tegendeel. Samen met de heerlijke, wat nerdy fanatici van het Animal Liberation Front koopt ze het leven terug van een o zo onschuldig leven. Dat er honderden, duizenden, zo niet miljoenen soortgenoten wel achter tralies worden gekweekt richting een gewisse dood, is een waarheid die Bong Joon Ho met verve in een hartverscheurend moment weet om te zetten. Kippenvel!

‘Okja’ pretendeert geen perfecte film te zijn. Elk Westers element – en dan vooral de financiële fetisj – wordt op z’n Disneys geweldig uitvergroot, waarmee de puurheid en de eenvoud van Mija’s oorspronkelijke rurale bestaan in schril contrast staat. Het levert geen diepzinnige cinema op, wel een vermakelijke parabel met een boodschap die als een stomp on de maag binnen komt.

Vaarwel, vleesindustrie, vaarwel!

3,5*

Vreemd. Ruth Bader Ginsburg staat bekend als een van de meest prominente voorvechters van vrouwenrechten. Reeds in de eerste minuten van ‘On the basis of sex’ – de intro capteert het Disney-sfeertje van de film eigenlijk helemaal – wordt haar personage echter geportretteerd als meisjesachtig, onzeker, overdonderd, kortom een knullige doorzetter. Is dat niet exact het heersende cliché over slimme meiden die opboksen tegen de dikwijls onzichtbare beperkingen van een mannenwereld? Kortom wordt Ginsburg hier niet neergezet als een plaatje, als het aantrekkelijke poppetje waar ze levenslang tegen ten strijde is getrokken?

Gaandeweg wordt Felicity Jones wakker uit haar bordkartonnen stereotiep, en Armie Hammer bewijst nog maar eens wat voor een geweldig acteur hij is. De regie van Mimi Leder is dan weer onverdraaglijk zeemzoet, al blijft het verhaal op zich interessant om volgen. Ik heb zo’n vermoeden dat ‘RBG’ aanbeveling verdient boven de belegen smakende Hollywoodiaanse saus van ‘On the basis of sex’. Tanden poetsen, jongens & meisjes!

2,25*

Er was eens… Een sprookje, vermomd als een realistische blik achter de schermen van het instituut van de verbeelding, daar waar alle sprookjes waarheid kunnen worden: Hollywood. Een inkijk in de filmindustrie, zeg maar een ontmaskering van dat leugenpaleis – waar eenzaamheid, onzekerheid, verslaving weg gemaquilleerd worden voor de goede zaak? Echter, voor die inkijk gebruikt Tarantino alle middelen van diezelfde industrie, of nog: de ontmaskering is in feite een grote maskerade, een film die door een ongrijpbare suspense voort wordt gedreven. Twee en een half uur cinema met tergend weinig handeling, een beetje psychologische ontwikkeling, maar bovenal sfeer – passages die een onheilspellende toekomst in zich dragen, zonder deze al prijs te geven. Dàt is het kijken zelf, dàt is cinema in zijn meest voldragen vorm: geheimzinnig verleden, mysterieus heden, unheimliche toekomst, gevangen in ocharme een paar onnozele dialogen.

Er was eens… Een moderne western, met paarden en namaakdorpen (verdorie toch, die hippies!) en alles er op en er aan. En hoe kan zo’n “neowestern” anders eindigen dan met een shoot-out op z’n Tarantino’s: te bloederig om voor iets anders te kunnen doorgaan dan lachwekkend? Juist, de blauwdruk van de regisseur is er, en toch is ‘Once Upon a Time… in Hollywood’ heel anders dan zijn andere films: meer meditatief, meta-reflectief zelfs, zich bewust van de suggestieve kracht van wat de beelden dicteren, meer dan de gesproken tekst of de plot.

Is dit daarom een meesterwerk, een grand cru binnen Tarantino’s filmografie? Daarover valt een aardig woordje te redetwisten. Want neemt de regisseur niet erg veel tijd voor wat hij uiteindelijk verwezenlijkt? Twee buren die elkaar leren kennen bij de gratie van een (on)menselijk drama, of de verbindende kracht van de tragedie, zoals de Grieken haar al kenden? Aardig, hoor. Of, het allerlaatste shot: de discrepantie tussen de ster als ster en de man achter al die valse opsmuk: een prikkelbaar mannetje die zijn vak en zichzelf haat, maar zich optrekt aan enkele schrale momenten van groots dramatisch vertoon: kunst is een kwestie van seconden, al de rest is te verwaarlozen – entertainment, reclame, schone schijn. Ah, wie anders dan Tarantino kan dat begrepen hebben?

3,25*

De man op het verhoogje. Zingt schlagers, oordeelt, straft. Waant zich God…en spreekt de enige taal die allen begrijpen: die van het geweld. Geësthetiseerd natuurlijk, de godenflik, semantische slimmerik. (Uit het bloed dat hij laat vloeien wordt een mensenkind geboren. Bevlekt. Kan die erfzonde haar vergeven worden? En zo ja: aan wie is het om daarover te beslissen?)

De zwakke broer, getraumatiseerd, door een tang van een moeder, door een ouderling die zijn moraal verliest in likeur tegen het warme klimaat, door een stad beklemmender dan een mens kan verdragen, door wapens, door meisjes. Wat is het verschil tussen geweld en seks eigenlijk, als dat er in zijn hoofd al is? Het een slaat wonden, het ander probeert ze te dichten (de penetratie van Julians vingers in hààr wonde nadat ze is gestorven; necrofiel sado-masochisme in de bioscoop?) – beide zijn het vergankelijke toestanden, een tijdelijkheid die Julian opzoekt door prostituees tot een orgasme te dwingen dat pijnlijk is, genoegzaam is, een volkomen vacuüm is. (Heel anders dan het eerder vanuit een prestatie-impuls vertrekkend mannelijk orgasme is het vrouwelijk veel poëtischer, veel meer teder, veel meer verbonden met de dood ook – “la petite mort”, zoals de Fransen niet voor niets zeggen!)

Als Julians handen dat aanrichten, dat bad van pijn en begeerte, ontginnen die handen dan een recht dat aan de goden dient voorbehouden te blijven? Moet hij precies die handen verliezen om terug mens te kunnen worden en laat hij zich daarom als een schaap naar de slachtbank leiden? Heeft hij tijdens de dromerijen die zijn seksuele potenties in de weg staan al voorzien dat hij eens zal moeten betalen voor de schande van genot tegen betaling? (Is verlangen überhaupt te koop?)

“For Alejandro Jodorowsky”, leest de aftiteling. Dat verklaart veel. Met name: dat er een en ander helemaal niet te verklaren is. Wat niet wegneemt dat Nicolas Winding Refn hiermee een grandioze film heeft gemaakt, een heus museumstuk zelfs. Cinematografisch immers superbe (behalve de laatste twee minuten – in een natuursetting verliest ‘Only God Forgives’ letterlijk scherpte), muzikaal beklijvend, huiveringwekkend goed geacteerd en fenomenaal gestileerd. Om te herbekijken. En te blijven herbekijken. Om steeds weer met de neus op het feit gedrukt te worden dat het aan de mens is om te proberen vergeven, maar dat alleen God het waarlijk kan - want wie vergeeft wie immers in deze film...is iedereen niet onbarmhartig hard voor elkaar?
4,25*

Geestig. En moreel niet het soort feel good waar Disney van oudsher een patent op heeft. Want nee, je krijgt het in je leven niet altijd voor elkaar. Dus ja, je moet het doen met wie en wat je voor handen hebt. En ja, dat betekent dat je soms verder moet kijken dan de tweedimensionale realiteit.

Soms genereert mislukking een alternatief perspectief, een andere kijk op wat voorheen zonneklaar leek. Ongecompliceerd lekker-in-je-vel is iets voor films en facebook, in werkelijkheid bestaat er zoiets als verdriet, een gevoel van verlatenheid, de eenzaamheid van wie zich niet begrepen voelt. Toch goed dat kinderen daarmee in aanraking komen, en dat volwassenen nog eens zo'n geheugensteuntje krijgen?

Pixar laat met ‘Onward’ wat mij betreft mooi zien dat we het beste moeten maken van ons bestaan, in onderlinge verbinding, welke tegenslagen ons ook treffen. Geen holle American dream, maar een spectaculair (met al zijn luidruchtige toeters en bellen nogal uitputtend, dat geef ik grif toe) Yes, we can! Of niet soms?

3,5*

De premisse is Faustiaans: welke prijs betaalt een wetenschapper als hij zijn ziel aan het kwaad verkoopt?

Waar eindigt wetenschappelijke integriteit, waar begint morele laakbaarheid?

Wat betekent een intellectueel engagement in tijden van oorlog: brengt het medeplichtigheid aan zinloos geweld met zich mee, of is het simpelweg een kwestie van het nemen van verantwoordelijkheid in een gerechtvaardigde strijd tegen diabolische krachten?

Allicht moet je Christopher Nolan heten om uit een historische feit dat bij iedereen genoegzaam bekend is bloedstollende cinema te destilleren. Natuurlijk slaagt dr. Oppenheimer in zijn uitvinding van de atoombom, en toch buigt het wonderkind van Hollywood de internationale wedren richting een massavernietigingswapen om tot een thriller met schijnbaar ongewisse uitkomst. Daar zit de synchrone vertelstijl uiteraard voor iets tussen: Nolan zapt immers virtuoos tussen dr. Oppenheimers opkomst, diens ondergang en de politieke context waarbinnen de man geïnstrumenteerd werd. Zeker dat laatste is origineel, én waanzinnig interessant.

In essentie is het post hoc ideologische perspectief, in het licht van het oprukkende Mccarthyisme, dr. Oppenheimers grootste desillusie. De vrucht van zijn denken – een wapen dat louter symbool had mogen zijn – bestendigt de positie van een handvol machtsgeile, zelfgenoegzame krokodillen. Een sleutelscène is de ontmoeting tussen de schepper en de eindgebruiker: dr. Oppenheimer is ronduit ontluisterd door president Trumans lichtzinnige en minachtende megalomanie, door Nolan overigens huiveringwekkend ongemakkelijk in beeld gebracht...

Fantastisch is dat ‘Oppenheimer’ als film zowel gaat over de genese van de bom als over de positie van een weldenkend mens in een malafide systeem. Aan de oppervlakte spannend en meeslepend – mede dankzij de onweerstaanbare soundtrack van Ludwig Göransson – doch in de diepte filosofisch van aard, want latent stelt zich voortdurend de vraag hoe dr. Oppenheimer zich had kunnen verhouden tot dat wat van hem verlangd werd…

Hartroerend en betoverend is trouwens de ontlading na het tot ontploffing brengen van Trinity, de proefbom. Hier kantelt de sfeer, en begint het dr. Oppenheimer te dagen welke krachten hij precies ontketend heeft. Moreel blijft zijn rol in de daaropvolgende scènes ambigu: hij wil zijn creatie aan de wereld laten zien, maar huivert voor de impact ervan. Dat spagaat werkt initieel verlammend, maar na Hiroshima en Nagasaki verwordt de ontdekker tot een prediker van bilaterale overeenkomsten omtrent atoomenergie, met andere woorden hij staat op de barricaden voor het aan banden leggen van zijn eigen uitvinding. Zijn gewrocht blijkt immers een gedrocht, zijn mirakel een nachtmerrie. De bom beëindigt de oorlog op onnavolgbaar gruwelijke wijze, en in de nasleep van deze horror slaagt de geestelijke vader er niet in de manie richting waterstofbom te ontmijnen.

“Nu ben ik de Dood, de Vernietiger van Werelden.” Probeer met dat over zichzelf uitgeroepen verdict maar eens verder te leven… Christopher Nolan zet er – zij het nogal kunstmatig verteld en misschien soms nogal stroef geacteerd – een over de hele lijn fascinerende film over neer. Kippenvel gegarandeerd.

4*

Pietro, Bruno: ze verschillen.
Berio, Bruno: ze gelijken.
De een kind van de stad, een telg uit de verlichte middenklasse.
De ander een bergjong, een kind dat veel te vroeg groot moet worden, in een context arm aan kansen.
De een heeft geen flauw idee wie hij is, de ander meent het te weten en laat zich tot slaaf maken van dit idee.
Bruno heeft geen vader, Pietro wijst de zijne af omdat hij een onvrij, burgerlijk, saai leven leidt. Beiden (her)vinden ze echter diezelfde vader, wanneer die vrij van zorgen en werk en het idee van maatschappelijke plicht de bergen in trekt – vogelvrij. Die bergvader bindt hen, verbindt hen, verbindt hun wonden. Die vader laat een huis na, dat een thuis wordt om naar terug te keren, gekerstend door ’s levens tegenslagen. Zonder veel woorden vinden de twee zonen elkaar daar, zomer na zomer. Ze realiseren zich hun verschil, maar stellen zich op als broeders: onvoorwaardelijk ten aanzien van elkaars fouten, elkaars gebreken, elkaars zwijgen. Ze zien en voelen de prikkende verschillen, maar ervaren ook de onbenoembare gelijkenis.
Stilte spreekt echter slechts tot op bepaalde hoogte. Het non-verbale geraakt ten langen leste niet meer tot in de diepte van iemands ziel. De een richt zichzelf ten gronde, de ander ziet het aan. De verklaring? Wie zijn berg moet beklommen, klimt verder – en wie zwerft, zwerve voort? Is dat het bestaan? Zijn we inderdaad veroordeeld tot onze natuur, onze drift, ons karakter, ons voelen, ons onvermogen? Is een mens finaal niet te helpen, zelfs niet door zijn beste kameraad? Of is de ander en diens anders zijn fundamenteel accepteren de grootste, diepste en innigste vorm van vriendschap?

Er is veel dat Felix van Groeningen en Charlotte Vandermeersch niet luidop willen (laten) zeggen. Bijgevolg kunnen de beelden spreken, en dat doen ze – alleen al de grandioze openingssequens is fenomenaal geschoten! Niettemin blijft de psychologie door het onuitgesprokene eerder aan de oppervlakte. Met welk motief straft Pietro zijn vader (en zichzelf) een decennium lang? Wat bindt Bruno eigenlijk aan Lara, of kan hij haar slechts begeren nadat Berio haar heeft gehad…zoals alles in zijn leven in feite bestaat uit afdankertjes van de enige die hem echte liefde schonk, met name Pietro, zijn Pietro, kortom Berio? Wat voelt Pietro op zijn beurt voor Asmi, en wat bindt hem überhaupt aan Nepal? Enzovoort…

De cinematografische concentratie, het gezapige en toch intrigerende ritme, het gevoel voor de couleur locale van de Alpen, de portrettering van gebaren en blikken die woorden moeten vervangen: van Groeningen en Vandermeersch vertellen ontzettend veel, wondermooi bovendien, en dat zou die juryprijs in Cannes kunnen verklaren. Toch ontbreekt het ‘Le otto montagne’ schijnbaar aan emotionele diepte, alsof de toeschouwer niet helemaal kan connecteren met de personages. Wat helemaal anders was bij het boek, waarvan de finale ondergetekende een paar jaar geleden huilend achterliet. Trouwens nog zoiets: beweert Pietro/Berio aan het slot dat hij immer zal blijven zwerven omdat hij Bruno op zijn eerste berg verloren is? Dat gaat toch compleet voorbij aan het gegeven dat hij al een nomade was, en dat die innerlijke drang naar vrijheid – paradoxaal genoeg misschien een erfenis van zijn vader, die deze drang wél met mate kon kanaliseren of sublimeren – hem precies van zijn vader heeft weg gedreven, al tien jaar eerder?

Enfin.
Als film: mooi, goed, raak.
Doch gevoelsmatig vaag, en hierdoor…te weinig betrokken?
Dus geen mokerslagen, nauwelijks thema’s die door het hoofd zullen blijven spoken. Of bewijzen bovenstaande spinsels het tegendeel...?

3,5*

Zieltogen. In een stad die geen leven toelaat. Er is voortdurend transit van treinen. (Gehoord?) De fabriek blijft roken – het leven gaat verder, of doet alsof. Alles in dit oord wijst op het tikken van de tijd, het draaien van het rad van fortuin, het vallen van de bladeren. Maar eigenlijk staat alles gewoon stil. Hier is geen leven mogelijk, in deze uithoek van een Amerika dat droomt van “change”. En nee, Obama bedoelde niet “kleingeld”. Hoewel het klein grut is waarmee de mensen hun bestaan aan elkaar moeten zien te timmeren. Een huis, een auto, een baan. Een baan - hetzij in "the mill", hetzij in Irak - die je uiteindelijk fataal wordt. Dat is: zieltogen. In levende lijve.

Er zijn herinneringen, op de klankband, het enige wat een mens nog heeft eenmaal tegenslag alles rondom het eigen skelet heeft afgepeuzeld. En, vanzelfsprekend bijna, kan alleen wraak nog leiden tot de “release” waar Eddie Vedder uiteindelijk over zingt. Een zoveelste wraakfilm dus? Eigenlijk wel, hoewel gezegd moet dat Scott Cooper twee verdomd goeie ogen in zijn kop heeft zitten. Wat een cinematografie! Verder bedient ‘Out of the Furnace’ (vertaalt Google Translate dat correct als “uit de oven”?) zich van een paar gemeenplaatsen (het inzicht in de blik van het rendier bijvoorbeeld), maar de spanning werkt door de uitstekende montage en dito klankband (al had Pearl Jam wat mij betreft niet gehoeven). Ook fijn dat Cooper zich niet laat verleiden tot een spectaculaire afrekening: de soberheid staat deze film goed, hoewel er uiteindelijk weinig stof tot (na)denken overblijft eenmaal de aftiteling over het scherm rolt.

Geen genre-overstijgende film, hoewel deze cineast die volgens mij nog wel kan maken. ‘Out of the Furnace’ behoort echter wel tot de beste in zijn soort. Maar met een cast als deze, een goed gedoseerde plot en een paar ogen achter de camera dat erg veel gevoel heeft voor suspense is dat geen wonder, toch?

3,5*