Opinions

Over deze 'Zelig' is zowat alles al geschreven, lijkt me. Doe ik nog eens dunnetjes over? Oh, met plezier!

Erg vermakelijk. Niet alleen fijne humor, maar ook vakmanschap qua montage. Tel daar dan nog eens een onweerstaanbare soundtrack bij, en je hebt een heerlijke avond. Punt uit.

3,5*

David Fincher gaat al een goeie 15 jaar mee in het misdaad-genre. Zowel ‘Se7en’, ‘The Game’ als ‘Fight Club’ zijn klassiekers geworden, en ook ‘Panic Room’ was een beklemmend staaltje cinema waar tot op heden weinigen onderuit kunnen. ‘Zodiac’ beloofde dus weer een stijlvolle film te worden met de typische benepen sfeer die Fincher beheerst als geen ander. En geloof het op niet, maar deze film steekt zijn veel geroemde ‘Se7en’ naar de kroon als beste misdaadfilm. Geen wonder dat de man het genre nu eventjes de rug toe keert, want hoeveel hallucinanter kan het dan in ‘Zodiac’? Ik blijf u noodgedwongen een antwoord schuldig.

Waarom mag deze film zonder enige schroom naast ‘Fight Club’ staan? Is het de naturel waarmee Fincher zijn verhaal vertelt? Of de tot in de puntjes uitgekiemde stijl? En wat dacht u van het feit dat deze nachtmerrie nergens eindigt? ‘Zodiac’ ontstijgt wat mij betreft moeiteloos het label ‘genrefilm’, juist omdat David Fincher de kenmerken ervan niet uitbuit. De film teert geheel en al op zijn verhalende kracht en zijn verbijsterende sfeerschepping, meer dan op valse plot-twists of achtervolgingen à la ‘Se7en’. ‘Zodiac’ is de intellectuele variant op laatstgenoemde, een zaak die – omwille van zijn geloofwaardigheid – de kijker evenzeer aangaat als de personages.
En waar Finchers nieuwste reeds aanvangt als een vreselijk schrikbeeld, wordt het alleen maar erger eenmaal de hoofdverdachte objectief vrijuit gaat. Is dit een klacht van Fincher aan het adres van een bureaucratische staat? Nee, dat lijkt me te ver gezocht, maar toch brengt hij het gevoel van machteloosheid heel subtiel in zijn film, tot we een zoveelste rilling over onze ruggengraat voelen gaan. Is het niet geniaal, een dossier waarin elk feit richting iemand wijst, maar elk stuk bewijsmateriaal deze primaire aanklacht terug ontkracht? Ja, een retorisch vraag die kan tellen.

Maar, de eerlijkheid gebiedt ons om toe te geven dat het laatste uur van de film helaas wat inzakt. Gyllenhaal spreekt nu eenmaal niet tot de verbeelding van de kijker (hoe sympathiek zijn karakter ook probeert te zijn), maar ‘Zodiac’ blijft gelukkig spannend genoeg – er was immers nog het spannende scenario dat 'meester Fincher' onmogelijk kon verknoeien.

‘Zodiac’ is inderdaad een briljante film. David Fincher heeft elke variabele volledig in de hand, en grijpt voortdurend naar de strot. Een film die zodanig goed is dat je hem geen tweede keer durft te bekijken. Een unicum.
4*

Hannah Arendt. Die Banalität des Bösen. Iemand?

Een gazon, een moestuin, het passen van een pelsmantel, zich opmaken met een beetje lippenstift, moederlief uit de heimat over de vloer krijgen, … Het leven in de schaduw van de schoorstenen van Auschwitz ziet er misleidend banaal uit. Slechts kleine details verraden wat hier aan de hand is. Roddeltantes die opscheppen over de toevallige vondst van diamanten in een tube tandpasta. Het personeel dat onderling een lading kledij mag verdelen. Een kind dat in het schijnsel van de zaklamp een gebit bestudeert. En achter de coulissen, voorbij een muur die de nachtmerrie buiten beeld tracht te houden: de gloed van een schoorsteen die dag en nacht rookt, een niet thuis te brengen stank, een onbestemd gebrul tegen niemand en iedereen, een unheimlich gebulder dat iets aankondigt waar niemand van wil weten.

Jonathan Glazer brengt de rituelen van een alledaagse nachtmerrie met genadeloze precisie in beeld. Handeling is er niet of nauwelijks, en precies door de dagelijkse beslommeringen onder de loep te nemen, ontleedt de regisseur de totale verschrikking van wat zich hier heeft kunnen afspelen. De onheilspellende geluidsband, het ritme dat van dit huishouden uitgaat, de kleine barsten die dit plaatje van een zogenaamd voorbeeldig Duits gezin verbeelden… Vreemd genoeg verveelt het geen moment. Misschien zitten Glazers hoogst onorthodoxe intermezzi daar voor iets tussen, de sprankels hoop. Een meisje dat voedsel lijkt rond te strooien, in negatief (night vision) gefilmd, letterlijk de antipode voor de alomtegenwoordige horror. En ook: diepe basklanken die, vanuit het onderbewustzijn, het onpeilbare lijden van de slachtoffers lijken te expliciteren. Ostentatief geïntegreerd, maar omwille van hun mystieke betekenis toch ook weer subtiel. Alleen een groot cineast weet een dergelijke evenwichtsoefening tot een goed einde te brengen.

Onvermijdelijk stelt zich de vraag naar goed, kwaad en het grensgebied daartussen. Allicht is dat de zogenaamde “zone of interest”: het morele braakland van zij die onrechtstreeks bij de misdaden betrokken waren. Schuld lijkt aan zowat alle handen te kleven, zelfs aan die van de kinderen die doelbewust wegkijken. Als moeder op de vlucht slaat, krijgt Frau Höss de duivel in de mond. Macht, rijkdom, ideeën over raciale superioriteit: het vormt de basis voor een ethiek die doelbewust aan de oppervlakte blijft dobberen. De muur tussen de gezinsidylle en het kamp laten begroeien met pittoresk groen: het is de ultieme negatie van de eigen situatie. Wir haben es nicht gewußt? Nee hoor. Het is Nicht-wissen-Wollen. En dus schuld, jazeker.

Grandioos is het orgelpunt, waarin Rudolf Höss de toekomstige poetsvrouwen ziet die de erfenis van zijn moordmachine schoonmaken, en op die manier behoeden voor het nageslacht. Hij kijkt deze profetie in de ogen, en wandelt gewoon verder. Schuld, kortom. Toch beeldt Glazer deze man, allicht terecht, af als een ambitieus idioot, een egoïst, iemand die door het regime wegens zijn ijver werd geïnstrumenteerd, zonder dat hij ergens in uitblonk. Deze man droomt van glorie, mijmert als guilty pleasure over het vergassen van zijn minderen én meerderen, pronkt met een promotie waar een ander de slaap voor zou laten, maar nee, slapen doet hij nauwelijks, want hij krijgt een prostituee over de vloer. Tot zover het perfecte Arische plaatje.

Allemaal schone schijn, kortom. Deze “zone of interest” als gigantische maskerade, als rookgordijn voor mensen bezeten door hun eigen besognes – een tuin van Eden waarin voor empathie geen plaats is. Het ware Böse is dit: de afwezigheid van moraal. Niet mensen die intrinsiek uitsluitend ‘slecht’ zijn, maar mensen die zich niet kunnen of willen oriënteren volgens een moreel kompas. ‘The zone of interest’ als verpletterende meditatie over hoe de holocaust zich kon voltrekken, terwijl iedereen zogenaamd wegkeek. De verklaring is even simpel als ontluisterend: ook wegkijken is een keuze. Schuldig verzuim als voorwaarde voor een genocide.

3,75*

Een film over onze samenlevingen, hier en nu. Want het is me toch een zootje, nietwaar?

Over het klassieke zondebokmodel, of de verdeel-en-heersstrategie. Over wij tegen zij. Over anders zijn. Over jezelf proberen overstijgen, niet als een keuze, niet als een talent dat sommigen hebben en andere niet, nee, als een morele plicht. De plicht om je DNA een hak te zetten, je biologie te kijk te zetten, en ethisch te denken, te voelen, te handelen.

En dat in een animatiefilm? Zeer zeker. ‘Zootopia’ toont met veel humor en in de typerende combinatie van lach en traan hoe wij mensen in elkaar zitten. Ooit heette dat een fabel. Welnu, deze fabuleuze prent is er zo eentje.

3,75*