Opinions

Dit is een schoolvoorbeeld van Britse humor en politieke satire. Visueel stelt het weinig voor; het zijn pratende mannen in een tv-studio. Dat wordt gecompenseerd door de briljante dialogen. De schrijvers waren op de hoogte van het reilen en zeilen van de Britse politiek. Ze parafraseerden Shakespeare, Oscar Wilde en Winston Churchill.

Jim Hacker is minister van Ambtenarenzaken, een kafkaïaans bolwerk van bureaucratie. Hij is de politiek in gegaan met idealistische voornemens, maar wanneer het om stemmen in zijn kieskring gaat, moeten die wijken voor opportunisme. Soms bereidt hij een eloquente redevoering voor in de stijl van een groot staatsman, om het gekonkelfoes achter de schermen te verdoezelen. Zijn beloften over open bestuur doen denken aan de open debatcultuur van Guy Verhofstadt. Soms imiteert de werkelijkheid de fictie.

De antagonist is Sir Humphrey, met onberispelijk Brits accent vertolkt door Nigel Hawthorne. Hij is permanent secretary, wat ze in België een kabinetschef noemen, of in Nederland een secretaris-generaal. Hij ziet de civil service (ambtenarij) als een doel op zich, en ministers als marionetten of uithangborden.

In elke aflevering spreekt Sir Humphrey in ijltempo één zin uit die, om het kernachtig te beschrijven, gekenmerkt wordt door het veelvuldige gebruik van wat een taalpurist aan zou duiden als overbodige woorden en omslachtige formuleringen, wat steevast en zonder uitzondering resulteert in een onnodig lange frase die bij toehoorders in het algemeen en bij Jim Hacker in het bijzonder tot een toestand van verwarring leidt, wat inhoudt dat de minister als gevolg van de ondoorzichtige woordenbrij geen benul meer heeft wat de kern van de aan de orde zijnde zaak is en waarover het dus eigenlijk gaat.

De historische situering maakt deze reeks bijzonder. Het is een parodie op Upstairs, Downstairs en een satire op het Britse klassedenken. In het Londense herenhuis tijdens het interbellum kent iedereen z'n plaats. Tussen het adellijke gezin en de bedienden bevindt zich een glazen wand. Ook tussen de personeelsleden onderling heerst een strakke hiërarchie, met bovenaan de butler en onderaan de scullery maid. De bedienden spreken met een plat accent, verschillend van het aristocratische Engels van hun meerderen.

Beneden draait het rond de bekokstoofde plannetjes van de zwaarlijvige butler; boven rond de afwijkende seksuele voorkeuren van de gezinsleden. Schandaaltjes dienen toegedekt te worden: Lord Meldrews overspelige relatie, Teddy's obsessie voor dienstmeisjes en Cissy's geaardheid. Zij was baanbrekend als het eerste lesbische personage in een sitcom.

Mode en interieurs van de jaren 1920 zijn goed nagedaan. Tot de toenmalige cultuur behoorden het dadaïsme en de charleston. Vroege auto's en radio's waren moderne technologie. Sociopolitieke thema's zijn de nasleep van de Grote Oorlog, de kolonisatie en de arbeidersstakingen. Lord Meldrew en livreiknecht James willen het klassesysteem in stand houden; Cissy en Stokes rebelleren ertegen.

Het is niet de bekendste sitcom van Perry & Croft, maar wel hun beste. Typerend zijn de catchphrases (Least said, soonest mended!) en stereotiepe handelingen, zoals met eten gooien. Paul Shane en Su Pollard blinken uit als de louche butler en de naïeve huismeid. Dit is Britse humor op z'n best.