Opinions

Wie afgaat op een eerste indruk, zal dit ongetwijfeld oubollig vinden, maar wat is het toch goed geschreven en geacteerd. Het leven in een Limburgs plattelandsdorpje anno 1914 wordt tot leven gebracht, met z'n bekrompenheden, z'n gezelligheid en z'n geroddel. De mooiste nevenpersonages zijn de ruwe boer Bonte en de gevoelige Miete. Verschillende benaderingen van het geloof komen aan bod. Kapelaan Odekerke is nauw betrokken bij het leven van z'n parochianen, terwijl de ongenaakbare pastoor de katholieke waarheden van op een troon verkondigt. Sociologisch is er de overgang van een agrarische naar een industriële samenleving, met de opkomst van de mijnbouw. Historisch is er het begin van de Eerste Wereldoorlog en de mobilisatie, maar dat is ver van het bed.

Destijds keken hier zes miljoen mensen per week naar, kijkcijfers waar men nu nog slechts van kan dromen. Mijn herinnering eraan was zeer vaag en onvolledig, maar woorden als tonsuur en engelbewaarder heb ik hier als kind van opgestoken. Jo De Meyere blijkt toch wel een zeer veelzijdig acteur te zijn, als je weet dat die later ook totaal andere rollen gespeeld heeft.

Volgens de huidige normen zou deze pilootserie geen soap genoemd worden, maar een familiedrama met een zakelijke invalshoek. De vete tussen de twee families begon jaren geleden met een conflict rond een olieclaim tussen Jock Ewing en Digger Barnes. De tweede generatie vecht het verder uit. J.R. Ewing is een harde zakenman met trekjes van een psychopaat, het type dat over lijken loopt en denkt dat alles met geld gekocht kan worden. Cliff Barnes is een gefrustreerde jurist die z'n erfvijand via politieke en juridische weg ten val probeert te brengen.

Binnen de familie Ewing zijn allerlei conflicten gaande. Het huwelijk tussen Bobby Ewing en Pamela Barnes, de jongste telgen van de twee rivaliserende families, is een verboden liefde à la Romeo en Juliet. Bobby is het jongere broertje dat voor zichzelf op leert te komen. Pamela oogt fragiel, maar weet wat ze wil en staat op haar strepen. Sue Ellen is de bedrogen echtgenote die iets te gauw naar een glas cognac grijpt om haar zorgen te vergeten. Nichtje Lucy is een verwend nest met puberstreken, maar haar jeugdige charme is moeilijk te weerstaan. Ray is een trouwe voorman, maar zet graag de bloemetjes buiten. Miss Ellie is de stille kracht die de familie bijeen wil houden.

Jerrold Immel schreef het legendarische kenwijsje, met een heroïsch thema in de koperblazers een funky begeleiding. Tijdens de titelsequentie krijg je meteen twee kanten van Texas te zien: het vee op de Southfork-ranch en de wolkenkrabbers in de stad Dallas. Het is mooi gefilmd, met veel buitenbeelden en camera's die aan een helikopter of een plafond hangen. Een hooizolder en een hippe discotheek zitten in dezelfde aflevering verwerkt.

De psychologisch onderbouwde personages worden gespeeld door een ensemblecast met niveau. Met z'n Texaanse accent en z'n valse gelaatsuitdrukkingen was Larry Hagman geboren voor deze rol. Hij kon de smeerlap uithangen, maar toch een zekere sympathie opwekken. Ook Patrick Duffy, Victoria Principal en Charlene Tilton danken hun faam aan deze rol. Barbara Bel Geddes speelde twintig jaar eerder een nevenrol in Vertigo. Latere seizoenen zouden lijden onder ongeloofwaardige wendingen, maar de eerste vijf afleveringen zijn Amerikaanse televisie op z'n best.

Van Scandinavië tot in India keek men vroeger massaal naar Duitse krimi’s. Uitschieter was deze reeks over Kriminaloberinspektor Stephan Derrick. Alleen al de namen van de acteurs zijn legendarisch: Horst Tappert und Fritz Wepper! In de eerste afleveringen droeg de Duitse speurhond nog geen Rolex of bril, en z’n haar was nog donkergrijs. Met z’n uitpuilende ogen leek hij bij de verdachte naar binnen te kijken. Z’n trouwe helper Harry Klein had een wat vlottere stijl, droeg vaak geen das. Sommige acteurs kwamen in verschillende afleveringen terug. Helga Anders speelde zevenmaal iemand anders.

Naar het voorbeeld van Columbo wordt de moord getoond in het begin van de aflevering; het zijn dus geen whodunits. Daarna ontvouwt zich een kat-en-muisspel tussen Derrick en de dader, met de nadruk op psychologie en dialogen. Het speelt zich af in en rond München. De climax kan een actiescène zijn, of een hinderlaag om een volgende moord te voorkomen.

De stijl was tijdgebonden. Camerabewegingen waren niet altijd stabiel. Typisch was het plots inzoomen op een gezicht of een belangrijk voorwerp. De interieurs hadden bloemetjesbehang en bakelieten telefoons. Soms kwam er een streepje bloot in voor, binnen de grenzen van wat toen op TV mocht. Het kenwijsje van Les Humphries begint spannend, om plots over te schakelen op een trager tempo. Recente rockliedjes van Alvin Stardust en Neil Diamond zaten erin verwerkt: ganz moderne Musik! De beste afleveringen komen later, maar het basisrecept is er.

Van Derrick was er meestal één aflevering om de vier weken. Een “seizoen” is eigenlijk een kalenderjaar. De afleveringen volgden het vaste stramien moord-onderzoek-climax. Daarbinnen bleef er voldoende ruimte voor originele ideeën en verrassende wendingen: iemand die per vergissing de verkeerde vermoordt, een getuige die zwijggeld eist van de moordenaar, een onverwachte medeplichtige…

Vóór 1974 deed Horst Tappert redelijk wat theater- en tv-werk, maar daarna kon hij wegens z’n grote herkenbaarheid een kwarteeuw lang slechts één rol spelen. Met z’n trenchcoat, z’n imposante gestalte en z’n doordringende blik straalt hij gezag uit. Derrick is onkreukbaar, de arm der wet. Hij rookt filtersigaretten en drinkt tijdens diensturen. Hij is een vrijgezel met een weinig opwindend privéleven, al heeft hij in aflevering 8 een relatie met een psychologe - die in het volgende seizoen nog eenmaal terugkomt.

De gastrollen halen een hoog niveau. Dezelfde acteurs zaten ook in andere krimi’s of dramaseries. Mascha Gonska speelt drie verschillende rollen in deze jaargang alleen. Ook bekende Duitse filmacteurs maken hun opwachting, zoals Bondschurk Curd Jürgens en Klaus Maria Brandauer in een rol met branie.

Brave burgers komen aan bod, maar ook het Münchense nachtleven met stripteasebars en bruine kroegen. Om pratende hoofden te vermijden laten ze Derrick biljarten of tonen ze een motorbende in het politiekantoor. Een subjectieve cameravoering toont het standpunt van de moordenaar of van iemand die door een sleutelgat loert. Voor liefhebbers van oude misdaadreeksen is dit smullen.

Favoriete afleveringen: 1, 4 en 8.

Vanaf deze derde jaargang wordt de moordenaar niet meer altijd getoond van in het begin. Soms is het een whodunit; soms komen de onthullingen gespreid. Derrick draagt nu een Rolex en rijdt met een BMW. Dat had met sponsoring te maken; in werkelijkheid reed de Duitse politie met een Volkswagen. We zien de Oberinspektor tegen een boksbal slaan en schietoefeningen doen. Er is nooit geweld om het geweld. De moord dient als spil van een dramatische opbouw.

Soms moet het vertrouwen gewonnen worden van een bange getuige. In de vijfde aflevering duikt Derricks minnares Renate voor de tweede en laatste keer op, dit keer actief betrokken als psychologe. Soms keert dezelfde acteur terug met een andere haarkleur of een valse snor. Bonenstaak Gottfried John, bekend van verscheidene Fassbinderfilms, heeft een gastrol als louche onderwereldfiguur. Het is aangenaam om die oude afleveringen in de juiste volgorde te bekijken, en je Duits wordt er beter van.

Favoriete afleveringen: 3, 7 en 11.

Een kwarteeuw na z'n debuut ziet Derrick er echt oud uit. Ook Harry oogt niet meer zo fit, en Berger is grijs geworden. Net wanneer je je af gaat vragen of dit niet het seizoen te veel is, volgen een paar laatste hoogtepunten. De beste afleveringen zijn vaak die die uit het standpunt van de dader getoond worden. Dan draait het om het psychologische conflict en om het bespelen van het schuldige geweten.

In de allerlaatste aflevering wordt Derrick weggepromoveerd naar Europol. Terwijl z'n leven in gevaar is, geeft hij een ontroerende toespraak. Hij klaagt de sensatiezucht van de jaren '90 aan, waarbij misdaad een entertainmentwaarde gekregen heeft. Hij klaagt het feit aan dat misdaad een entertainmentwaarde gekregen heeft, waarbij een op sensatie belust publiek een vorm van plaatsvervangende opwinding beleeft. Laat dat nu net zijn waar deze krimi een kwarteeuw lang op ingespeeld heeft. Een toepasselijker afscheid was niet mogelijk geweest.

Favoriete afleveringen: 3,5.

Een ziekenhuisdokter lost wekelijks een moord op waar de politie haar tanden op stukbijt. Heel geloofwaardig is het misschien niet, maar wel leuk. Meestal zijn het whodunits, al zijn er ook afleveringen met een openboekvorm. De misdaadintriges zijn niet bijster origineel, maar het enthousiasme van de acteurs en het vlotte tempo werken aanstekelijk.

Dick Van Dyke stopt veel humor in z'n rol van fitte senior. Hij was bijna zeventig in dit derde seizoen, maar dat belette hem niet te rolschaatsen, te steppen of te tapdansen. Overal waar Dr. Mark Sloan z'n buitenproportioneel grote neus laat zien, wordt er een moord gepleegd. Om het iets aannemelijker te maken is hij ook medisch adviseur van de politie. Barry Van Dyke, Dicks zoon in het echte leven, speelt ook z'n zoon Lt. Steve Sloan die bij de moordbrigade werkt. Met z'n gespierde bovenarmen is hij geschikt voor actiescènes, maar meestal verdenkt hij de verkeerde. Nog meer familieleden hebben soms een nevenrol, o.a. kleinzoon Shane Van Dyke.

In dit derde seizoen bereikt de reeks haar hoogtepunt. Deels komt dit door de toevoeging van een nieuw personage: stagiair Jesse Travis (Charlie Schlatter), die er wat jeugdige onbevangenheid in brengt, ter vervanging van de nogal saaie Dr. Jack. Nog een favoriet is Dr. Amanda Bentley (Victoria Rowell), de charmante patholoog-anatoom die er prat op gaat dat haar patiënten nooit klagen. Jesse en Amanda gaan undercover in diverse milieus. Ook Dr. Sloan zelf laat zich niet onbetuigd op dat vlak, wanneer hij zich bijvoorbeeld als clochard vermomt. Het is een licht verteerbare combinatie van spanning en humor.

Favoriete afleveringen: 10, 12.

Mr. Drummond, een weduwnaar met één dochter, woont in een penthouse in Manhattan. Als filantroop draagt hij z'n steentje bij aan een betere wereld door twee Afro-Amerikaanse broers uit Harlem te adopteren. Willis en Arnold wennen snel aan hun nieuwe omgeving.

Door een groeistoornis zag Gary Coleman er jonger uit dan hij was. Met z'n guitige snoetje en bolle wangen veroverde Arnold de harten van jong en oud. Bij z'n catchphrase "Whatcha talkin' bout, Willis?" trok hij een achterdochtig gezicht.

Een aflevering draait vaak rond een leugentje of een plannetje van Arnold dat tot complicaties en misverstanden leidt. Soms staat Willis of Kimberly centraal, met problemen die meer bij hun leeftijd passen. Mrs. Garrett is de leukste huishoudster, maar zij zal na anderhalf seizoen vertrekken voor haar eigen spin-off. Soms werkt het hele gezin zich in nesten en komen ze in een gevaarlijke situatie terecht. Arnolds goudvis Abraham is goed voor een hoop nonsens. Op het einde komt alles goed en volgt er een moraliserend stukje met een levensles. Het is brave, gezinsvriendelijke humor, maar er zitten ook ernstige thema's in verwerkt, zoals opgroeien, racisme en pesten op school.

Het weglatingsteken moest in de titel wegens een auteursrechtenkwestie. In de praktijk noemden de meeste mensen deze sitcom Arnold. Met de kindacteurs is het later niet goed gegaan. Gary Coleman en Dana Plato zijn jong gestorven, en ook Todd Bridges heeft veel problemen gekend. Toch hebben ze hun plaatsje verdiend in de entertainmentgeschiedenis.