Opinions

Het moet een grootschalige onderneming geweest zijn destijds. Tientallen sets en schaalmodellen werden gebouwd, er waren veel figuranten. Sommige stunts waren gevaarlijk, vooral omdat er echt vuur gebruikt werd. In de openingsbeelden torent het gevaarte boven de andere wolkenkrabbers van San Francisco uit. Om te benadrukken hoe hoog hij is, wordt de toren in kikkerperspectief getoond. Later wordt de afgrond in vogelperspectief getoond, om de diepte te benadrukken.

Het is geen anonieme mensenmassa die door het vuur bedreigd wordt, maar een verzameling individuen. De diverse verhaallijnen, meestal met een kleine liefdesplot, dienen vooral om sympathie voor de personages op te wekken. De orkestrale muziek van John Williams draagt hiertoe bij door naast heroïsche en dreigende momenten ook jazzy romantiek in te lassen. Sommige kleine scènes uit het begin hadden uit een aflevering van The Love Boat kunnen komen.

Paul Newman en Steve McQueen spelen de twee helden die de vlammenzee te lijf gaan, met doodsverachting en gewaagde stunts. William Holden speelt de opdrachtgever die het gevaar minimaliseert, maar later z'n fout inziet en tot inkeer komt. Twee nevenrollen steken boven de rest uit: die van Fred Astaire en Jennifer Jones. Als relicten van de Golden Age stralen zij de nostalgie uit die bij hun personage past. Wanneer Jennifer Jones uit die lift valt, is het de enige keer dat een echt sympathiek personage sterft. Ten slotte is er nog O. J. Simpson als bewaker. Helaas zal hij niet in de eerste plaats voor deze rol herinnerd worden.

Het is een moderne versie van de Toren van Babel. Je kunt er een waarschuwing in zien tegen menselijke hoogmoed en tegen besparen op veiligheidsmaatregelen. Ondanks enkele geloofwaardigheidsproblemen - hoe kunnen de telefoons blijven werken? - blijft dit een letterlijk en figuurlijk hoogtepunt van het rampengenre.

Tijdens de opnames diende zich een man aan die zich voorstelde als Hal Croves, vertegenwoordiger van schrijver B. Traven. In werkelijkheid was dit B. Traven zelf, maar regisseur John Huston heeft dit nooit willen geloven. Volgens hem was het boek geschreven door een man die bruiste van vitaliteit, terwijl die Hal Croves een klein, bekrompen ventje was. Wellicht was hij in werkelijkheid de Duitse anarchist Ret Marut.

In veel films wordt het als vanzelfsprekend beschouwd dat iedereen een groot huis en een mooie auto heeft. Soms komt het echter voor dat de personages voor hun bestaan moeten vechten. (Is het toevallig dat Ladri di biciclette van hetzelfde jaar is?)

In het eerste bedrijf zien we hoe Amerikanen in een Mexicaans dorpje in de jaren 1920 moesten schooien om te overleven. In het tweede bedrijf trekken ze de bergen in op zoek naar goud. In het derde bedrijf stelt zich een nieuw probleem: hoe krijgen ze het goud veilig in een bankkluis zonder door bandieten te worden overvallen? Een deel van de scènes is op locatie gefilmd in Mexico, wat voor die tijd uitzonderlijk was.

De drie mannen zijn geen vrienden maar toevallige lotgenoten. Je vraagt je af hoe lang het zal duren totdat de ene de andere een mes in de rug steekt om een groter deel van de buit voor zichzelf te hebben. De oude, ervaren Howard heeft plezier in het avontuur op zich. Dobbs daarentegen doet het puur in de hoop om snel rijk te worden. De drie spannen samen wanneer zich een gemeenschappelijke vijand aandient, zoals de bandieten of Cody. In het boek blijft Cody leven. Hij blijft alleen achter in de overtuiging dat er ergens in de buurt een veel grotere goudader moet zijn.

Een prachtige scène is wanneer Dobbs en Curtin pyriet vinden, fool's gold. Wanneer ze met hun neus bovenop echt goud staan, hebben ze het natuurlijk niet door.

De moraal is antikapitalistisch. Howard vindt uiteindelijk het geluk - de ware schat - door bij de indianen te gaan wonen als medicijnman en hun primitieve levenswijze te delen: retour à la nature. Dobbs daarentegen raakt helemaal in de ban van de goudkoorts, wat tot zijn dood zal leiden.

De vraag dringt zich op waarom goud eigenlijk zo veel waard is. Het is duur omdat het schaars is, omdat er veel werkuren in kruipen om het te ontginnen. Je kunt het echter niet eten; het is slechts wat blinkend metaal. De bandieten die Dobbs vermoorden, stelen zijn versleten broek, maar laten het goudstof de lucht in waaien.

Spannende verhalen hebben altijd een element van voorspelbaarheid. In grote lijnen kondigt Howard in het eerste deel aan wat er verder zal gebeuren. Daardoor juist blijf je kijken. Je wil weten op welke manier die voorspellingen uitkomen.

Bepaalde details zorgen voor een mooie verhaalopbouw. Curtin ontlaadt de revolver van Dobbs. Dobbs vergeet dit, en dat zal hem fataal worden. De revolver van Curtin heeft hij bij het "lijk" van Curtin laten liggen om de indruk te creëren dat deze neergeschoten is tijdens een vuurgevecht met bandieten.

Het gezicht van Humphrey Bogart drukt hebzucht uit, goudkoorts. Sindsdien is hij hierin enkel geëvenaard door Lambik in Bibbergoud. Wanneer hij alleen is, in de veronderstelling dat Curtin dood is, spreekt hij tegen zichzelf.

Howards lachbui op het einde is leuk, vooral omdat de dorpelingen meelachen zonder een benul te hebben waarom.

In deze realityparodie spelen Steve Coogan en Rob Brydon een uitvergrote versie van zichzelf. Tijdens deze culinaire trip door Noord-Engeland hebben ze zich duidelijk geamuseerd. Bij momenten zijn hun improvisaties echt grappig. Hoewel ze vierenveertig zijn, gedragen ze zich nog als twintigjarige acteerstudenten die geloven dat ze de nieuwe Al Pacino zullen worden. Hun wedstrijdje Michael Caine imiteren herleidt acteren tot het doen van stemmetjes, iets waar ze allebei successen mee gescoord hebben. Peter Sellers heeft ooit eens gezegd dat hij geen eigen persoonlijkheid meer heeft, maar nog slechts een verzameling typetjes is. Dat lijkt bij deze twee heren soms ook aan de hand, het meeste bij Rob Brydon. Het is wel verrassend dat hij dan toch een family man blijkt. Achter hun leukdoenerij gaat onzekerheid schuil, angst om uitgerangeerd te zijn, een is-dit-het-maargevoel. De ene moet voortdurend bewijzen dat hij nog net iets grappiger of getalenteerder is dan de andere. De kalkrotsen - al dan niet vergezeld van geologische toelichting - zorgen dat het visueel niet te eentonig wordt.

Vrijheid is het eerste ideaal van de Franse Revolutie. thema van dit eerste deel. Juliette Binoche speelt een jonge weduwe die la liberté zoekt in het loskomen van haar verleden en in isolement van de maatschappij. Ze wordt één met haar personage, tot het verwonden van haar eigen hand toe. Tijdens persoonlijke gesprekken verbergt Julie haar emoties achter een stalen masker. Een inwendige verandering voltrekt zich wanneer ze beetje bij beetje toch weer mensen in haar leven binnenlaat en de confrontatie met haar verleden aangaat. In het eindshot bengelt een traan aan haar oog, maar breekt ook een voorzichtige glimlach door, als teken dat ze haar opgekropte emoties eindelijk kan uiten.

De kleur blauw is nadrukkelijk aanwezig in voorwerpen, gekleurd licht en kleurfilters. Een paar keer worden rood en wit ermee gecombineerd, bijvoorbeeld wanneer die kinderen het zwembad in duiken. Bewegend licht valt op haar gezicht. De weerspiegeling van de dokter is te zien in haar oog; haar eigen weerspiegeling in haar koffielepeltje. Afwezig staart ze naar een suikerklontje dat koffie absorbeert.

Er zijn fade-outs naar een zwart scherm als korte onderbreking, om aan te geven dat ze in gedachten de compositie hoort die ze af zal werken. Die muziek is welluidend en vrij eenvoudig, maar groots georkestreerd met veel strijkers, een koor en galm. De passage met de contratenor doet denken aan een castraataria van Händel. Visuele en auditieve middelen worden volop aangewend om de innerlijke leefwereld en zoektocht van het hoofdpersonage weer te geven.

Een link wordt gelegd wanneer ze in het gerechtsgebouw een verkeerde deur opent en even in het tweede deel van de trilogie terechtkomt. Dit eerste deel blijf ik het sterkste vinden, maar het geheel is meer dan de som van de delen.

De titel verwijst naar de drie milieus die naast elkaar leven in Frankrijk: de harde zakenwereld, het gewone volk en de illegale immigranten uit Moldavië. Het komt letterlijk tot een botsing tussen deze milieus. Het draait vooral om het gewetensconflict waar Al mee worstelt. Kun je na zo'n voorval gewoon verder leven? Ongewild raakt ook de sociaal voelende Juliette erbij betrokken. De affaire vond ik overbodig en minder geloofwaardig. De confrontaties leiden tot scherpe dialogen. Via hun financiële en emotionele strubbelingen ga je meeleven met de personages en je afvragen hoe je in hun plaats zou reageren.

In 2004 stonden ze al op het punt dit historisch drama te maken, maar om financiële redenen hebben ze het tien jaar uitgesteld. Helaas had ik geen moment het gevoel dat ik me in de zeventiende eeuw of in Nederland bevond. Het is de hele tijd donker, ook overdag. Misschien wilden ze kunstmatige belichting mijden? Storend is de behangpapiermuziek van Danny Elfman, die totaal niet past bij de periode. Wel mooi zijn de kostuums, vooral dat blauwe kleed van Alicia Vikander.

Iris lijkt aan een vorm van anhedonie te lijden, het onvermogen om te genieten. Ze leeft in een ontzielde, mechanistische wereld. Haar privéleven is even opwindend en gevarieerd als de lopende band in de luciferfabriek. Op tv zien ze de historische gebeurtenissen op het Tienanmenplein, maar het lijkt hen niet te raken. Het statische gebruik van de camera versterkt dit gevoel van lethargie.

Haar omgeving is vrouwonvriendelijk. Mannen buiten haar uit als huishoudster of als vluchtig avontuurtje. Ze heeft nooit voor zichzelf op leren komen. Wanneer ze dat uiteindelijk toch doet, is het op een foute manier. Ook haar moordmethode, rattengif, is passief. Zij zou het onmogelijk met een mes of een vuurwapen kunnen doen.

Met haar uitgestreken gezicht weet Kati Outinen een personage neer te zetten dat in al haar saaiheid toch boeiend is.

De originele Finse titel is een tongue-twister.

Iedereen kent hun stem, maar weinigen kennen hun naam. Het zijn de achtergrondzangeressen of de bekking voowkels. Ze zingen meer dan ooh aah en baby baby. Vaak zingen ze de hoofdmelodie, als een link tussen de ster en het publiek. Ze leerden met passie zingen in zwarte kerkkoren, en leverden een essentiële bijdrage aan de ontwikkeling van rock en soul. Darlene Love moest toezien hoe The Crystals op haar zang stonden te playbacken. Merry Clayton zong Gimme Shelter in nachtjapon en met krulspelden in haar haar.

In veel gevallen rijst de vraag waarom die zangeressen nooit solo doorgebroken zijn. Ze zingen veel beter dan de meeste popsterren, en ze zijn niet lelijk of introvert. Ze staan wild te dansen op het podium en zwepen het publiek op. Hun gebrek aan solosucces is kenmerkend voor een cultuur waarin naambekendheid belangrijker is dan talent.

Het is een boeiende documentaire met een vlotte afwisselingen tussen oude muziekfragmenten en getuigenissen van achtergrondzangeressen, rocksterren en mensen uit de muziekindustrie. Het is leuk om dezelfde zangeressen een halve eeuw later terug te zien, nog steeds vol muzikaal vuur. Hopelijk leidt het tot iets meer erkenning van deze straffe zangstemmen.

Op zich is dit niet moeilijk te volgen, maar de angel zit in wat niet gezegd wordt. Bepaalde zaken uit het verleden van de twee zussen zullen voor eeuwig in stilte gehuld blijven. Ester (Ingrid Thulin) is het geweten. Ze beantwoordt aan de strenge, traditionele normen en waarden van hun puriteinse opvoeding. Van lichamelijkheid heeft ze een afkeer. Gelukkig is ze niet, want ze heeft zelfdestructieve neigingen met haar overmatige gebruik van drank en sigaretten. Anna (Gunnel Lindblom) is haar tegenpool. Zij zoekt het lichamelijke op, volgt haar instinct, is hedonistisch. Om haar oudere zus te chocqueren overdrijft ze de promiscuïteit van haar escapades.

Isolement en vervreemding staan centraal: het koeterwaals van het personeel, de tank die om onbekende reden het stadje binnen rijdt, de onmogelijkheid om te communiceren, de gesloten deur, eenzaam sterven... Het gelaat van Ingrid Thulin drukt wanhoop en machteloosheid uit. Het jongetje is het meest hoopvolle personage. Met verwondering schippert het tussen de twee vrouwen, steekt van beiden wat op en weet enig contact te leggen met z'n omgeving.

Schaduwen en spiegels werken een beklemmende sfeer in de hand. We zien veel close-ups van gezichten. De camera beweegt langzaam en horizontaal. Snellere beweging krijgen de personages door een raam te zien. Zij staan stil terwijl de onbegrijpelijke wereld beweegt.

Lichamelijke en seksuele taboes werden doorbroken: urineren, zelfbevrediging... Een paar weken tevoren waren in de V.S. de censuurregels versoepeld. Veel Amerikanen gingen hiernaar kijken om de verkeerde reden.