Opinions

In memoriam : Monica Vitti

Mijn DVD is een uitgave in de Franse reeks 'Legendarische acteurs' (Alain Delon dus) maar het is Monica Vitti die de show steelt met haar eens dromerige eens opgewekte personage Vittoria. De scene waarin ze in een appartement met vriendinnen speels de Afrikaanse (voor haar onbekende) cultuur in een stereotiep gedrag nabootst, blijft mede dankzij een perfecte zwart wit fotografie voor eeuwig op mijn netvlies gebrand.

Schitterende film. Moet het nog gezegd worden ? De visie die Antonioni etaleert is een voortreffelijk brokje cinematografie. Het begint al bij de credits. Een score die begint als een typisch Italiaans deuntje maar omslaat in dreigende anti ritmische klanken. 'Ceci n'est pas une pipe' lijkt Antonioni te zeggen.

Magistrale opening. Daar ligt alles wat Antonioni definieert. Een crisis bij het koppel wordt vooral zonder woorden geuit. Staren, wanhoop, vastklampen … het zijn de emoties die Antonioni toont

Kader binnen het kader : steeds aanwezig in het beeld en in de beginscene zie je hoe Vitti een kader zelfs verandert door met objecten te schuiven.

Modern vs traditie : decor van het huis nl moderne schilderijen, oude beelden.

Rome en Italië zitten in een spanningsveld tussen moderniteit, urbanisatie (gordijn gaat open en een gebouw ‘paddenstoel’ – verwijzing naar de nucleaire dreiging atoomwolk) en traditie (beursgebouw)/ De scene in de beurs is al even significant : de chaos, geschreeuw, agressie is het nieuwe Italië dat wel in de oudheid heerst = gebouw is een soort tempel, Colosseum

Delon is symbool voor jong en dynamisch = matrialisme ten top. Tijdens de ondergang van de beursnotering is hij onverschillig, ook als zijn sportwagen gestolen wordt

De titel (zonsverduistering) is symbolisch voor het wegtrekken/stilstaan van gevoelens. Bij de eerste crisis reageren de personages apathisch, dan opnieuw vindt het koppel liefde maar op het einde verdwijnt (letterlijk) de geliefde ... en de liefde ... en het verhaal. Enkel een docu registratie van hun ontmoetingsplaats met de waarschuwing( krantenkop) : vrede is zwak. En daarmee, zo maar uit het niets, wordt de film L'éclisse razend weer actueel.

Wat is de slechtste film aller tijden ? Nee, daar doen wij niet aan mee. Want onze liefde voor de cinema is groot en onze vergevingsgezindheid nog groter. Ook bij Tim Burton. Hij illustreert dit met een mooie hulde aan Ed Wood (de man !) met Ed Wood (de film !). Deze excentrieke filmmaker uit de jaren '50 bewees dat talent niet per sé een must was om een film te maken. Enthousiasme en passie waren genoeg. Zijn films waren dan ook low budget met rammelende plots, banale special effects en houterig acteerwerk. Na zijn overlijden werd hij gekroond tot worst director of all times en kreeg een cultstatus. Maar Tim Burton slaagt erin om de man te vinden achter de cultstatus. Wood probeerde zijn demonen (hij liep graag rond in vrouwenkleren tijdens de opnames) als alledaags te benadrukken en zaten verwerkt in zijn films. Zijn slinkse manieren om een film gefinancierd te krijgen kunnen een les zijn in inventiviteit. Wood omringde zich dan ook graag met weirdo's (waardoor acteurs als Bill Murray en Jeffrey Jones de kans schoon zien om te schitteren) die om een of andere reden in hem geloofden. Johnny Depp is subliem (hij creëert met Ed Wood een veel beter, een veel rijker personage dan met Jack Sparrow) als de immer enthousiaste maar ook getroubleerde filmmaker. Zoals zijn filmografie reeds doet vermoeden, voelt Burton zich thuis in gothic spektakels, naïeve personages met kinderlijke fantasie en een voorliefde voor Halloween en kerstmis. Nochtans is hij in het laatste decennia is hij niet meer zo urgent als toen. Zijn films slagen er niet meer in de kijker mee te voeren naar Burton land, het publiek haakt af. Is er hier geen parallel te trekken met zijn onderwerp ? Ook Burton heeft zich wel vergaloppeerd. Ook Burton heeft compromissen moeten sluiten om zijn films en zijn visie gemaakt te krijgen. Ons lijkt het erop dat zijn drang naar grootschalige films te veel artistieke offers heeft gevergd. Zijn Batman avontuur (reeds vroeg in zijn carrière) was al een veeg teken en nadien volgden Planet of the apes, Alice in wonderland en Dark shadows. Het zijn verdoken blockbuster formule films (veel spektakel en knappe effects) met bloedarmoede in dramatiek en voorspelbare verhaallijnen. Maar de man kan film maken. De intro van Ed Wood bv is een juweeltje. Een lange camera beweging, we passeren alle Ed Wood herkenningspunten (de octopus, de vliegende schotels, grafzerken, ...) terwijl de credits lopen. Of misschien wel hoe Ed Wood het allemaal had willen doen mocht hij talent en middelen hebben. Wij geven de voorkeur aan Burton's meer persoonlijke films. Edward Scissorhands is een schitterende fantasie over waar de sneeuw vandaan komt (trouwens eerste van de vele samenwerkingen team Burton/Depp). Big Fish is een mooie ode aan de mysterieuze vaderfiguur met veel inventiviteit en humor in scene gezet. Big eyes is misschien een buitenbeentje in zijn oeuvre maar toch een opflakkering na een mindere periode. En met Miss Peregrine's home for the peculiar children blijft hij op dat goede spoor en sluit hij terug aan met zijn beginperiode alhoewel het laatste deel het plezier een beetje wordt vergald door een campy Samuel L Jackson en een ordinaire finale met het obligate gevecht is tussen goed en kwaad. Quiz vraag : welke 2 hier vermelde Burton films zijn niet door huiscomponist Danny Elfman gemaakt ? Eén antwoord krijg je cadeau want we moeten de sterke score van Howard Shore nog zeker vermelden. De geniale orkestratie zet de toon voor dit komisch doch doorleefd spektakel. Het script van Scott Alexander en Larry Karawzsecki (duo van oa bekroonde tv serie american crime story) pent heerlijke dialogen neer (i never had any complaints zegt een begrafenisondernemer over zijn doodskisten) en focust op de sterke ontroerende emotionele connectie tussen Wood en Belagosi (die wederkerende grap : is hij niet dood ? Grappig tot het tragisch wordt). EW balanceert voortdurend tussen hilarisch en pijnlijk. Kijk maar naar die scene van de première Plan 9 from outer space. We voelen mee met Ed wood, we voelen die diepe zucht achteraf omdat niet alles volgens plan gaat; Het kan een reden zijn waarom Ed Wood boven de andere Burton's steekt. Het gevecht om dromen te realiseren, is herkenbaar. Meer nog; het is ook ons gevecht. Zit er geen Ed Wood in ieder van ons ? We laten U rustig nadenken, intussen geven we nog mee dat production design en fotografie van EW van een uitermate schoonheid is. Een perfecte gemaakte film over Ed Wood. Ironie is de filmgoden niet vreemd.

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 65 : Ed Wood

Verhoeven heeft altijd geprobeerd om mainstream te combineren met persoonlijke visie ; Bij Elle - misschien voor de eerste keer - plaatst hij een karakterstudie op de voorgrond en een thriller op de achtergrond. Daardoor zijn er veel scenes die niks bijdragen tot plot maar louter een karakterontleding. Velen vinden het daardoor saai of traag. Maar dat is inherent aan het verzaken van een plot. Er is ook veel discussie over de geloofwaardigheid van het verhaal. Een vrouw gaat een relatie aan met haar verkrachter in een perverse manier. Maar aan geloofwaardigheid is het bij Verhoeven nooit om te doen. Ik zie dit als een nieuwe visie op de wraakthriller maw hij brengt een andere interpretatie van het genre. De wraakthrillers waren vooral populair in de jaren ’70 en meerbepaald de blackexploitation stroming vb Regisseur jack hill met films als Coffy of Foxy Brown. Daar ging men ook heel ver met seks en geweld. Verhoeven slaat gewoon een nieuwe weg in. Ook de titel is een indicatie dat het om een andere visie gaat. Elle is niet de naam van het personage maar 'zij' in het NL – het gaat om een vrouw of eventueel de vrouw maw een personage wordt gevolgd. Daarin strooit Verhoeven kwistig met zijn vertrouwde dada's zoals seks is macht, vrouw is dominant, etc. De veralgemening (Elle = zij) in de titel verwijst terug naar de bedoeling om een genre te tackelen en niet een verhaal. Het einde is ongetwijfeld ambigue. Is er wraak of gewoon toeval ? In elk geval, ik denk dat het voor Verhoeven niks uitmaakt.

Elke middag klokslag 12,00 h zit hij in de refter zijn broodje aan het eten. Niemand die hem echt kent, niemand die weet wat hij precies doet in het bedrijf; een collega denken we, van één of ander departement. Maar misschien is hij wel zoals Vincent, onze held in de meesterlijke film l'emploi du temps. Tot zover de inleiding. Bekijk eerst de film. Het is namelijk een film die U onbevangen moet zien, zonder voorkennis zodat U langzaam kan ontdekken hoe de vork in de steel zit. Want die verwondering maakt deel uit van het plan van de film. Geniet van de film en tot straks.

We zijn nu twee uur later. U heeft Vincent leren kennen op het moment dat hij in de auto slaapt, ergens op een grauwe morgen op een autostrade parking. Hij belt met zijn vrouw, ze spreken over zijn zaken afspraken, misschien is hij vanavond thuis. Volgende scene : u heeft hem zien hem rijden op de autostrade, een spelletje racen met een trein. Hij belt terug naar huis, de meeting is niet goed gegaan, ze moeten verder onderhandelen vanavond, hij zal pas morgen terug zijn. Nu beginnen we te beseffen dat er iets niet pluis is met Vincent. En een paar scenes verder zijn we zeker. Vincent is namelijk ontslagen maar kan het niet thuis vertellen en doet alsof hij nog aan het werk is. Geniaal is het feit dat cineast Cantet het verhaal begint ergens midden in de actie. Er zijn dus niet de obligate inleidingen zoals een scene over zijn comfortabel leven, een scene over zijn ontslag, een scene over de depressie , etc nee, we worden in het ongewisse gelaten tot de ware toedracht langzaam insijpelt. Zijn gezin en familie echter denken dat hij nog altijd werkt. Meer nog, Hij laat hun geloven dat hij een nieuwe succesvolle job heeft bij UNESCO want Vincent geraakt verstrikt in zijn eigen leugens. L'emploi du temps is een mokerslag van maatschappij kritiek; de mens staat zodanig onder sociale druk om te slagen, om succesvol te zijn, om in het rijtje te lopen dat wanneer dit weg valt men dit niet wil onder ogen zien. We zijn geprogrammeerd om te functioneren volgens de opgelegde regels van de maatschappij. Vandaar de titel dat vrij vertaald ‘werkrooster’ betekent. Laurent Cantet is misschien een onbekende filmmaker. LDT was zijn tweede volwaardige film en had toen slechts de achterban van Cahiers du cinema (waaronder yours truly) als publiek. Het tij leek te keren in 2008. Hij mocht voor Entre les murs de begeerde Palme d'or (onder luid applaus van de Franse pers) in ontvangst nemen. Hij was immers de eerste fransman sinds 1987– het Franse volkslied zal hier en daar wel te horen zijn geweest – die deze eer te beurt viel. Toch was dit niet de start van een roemrijke carrière. Het was zelfs een lange tijd stil en pas na 4 jaar kwam hij terug met een film – Foxfire - die zich afspeelt in USA. Het publiek haakte af en de film stierf een stille dood in de zalen. De reden voor het lauwe onthaal was dat hij sinds Entre les murs voor een radicalere documentaire aanpak koos waardoor er weinig of geen plot te bekennen valt maar vooral focust op karakterontleding waarin omgeving bepalend is. Het gevolg is dat zijn films nu slechts op festivals te zien zijn en zo blijft Laurent Cantet voor het grote publiek nog steeds een nobele onbekende. Alhoewel LDT ook al sporen van zijn documentaire aanpak bevat (Cantet baseerde zich op een waargebeurd verhaal maar hij schrapte het sensationele einde) zijn het toch vooral de inventieve filmische middelen – O Ironie - die de film een grote impact geven. Het scenario is opgebouwd als een soort – wat de Fransen noemen - polar nl een politie thriller. Vincent kan elk moment ontmaskerd worden en zeker op het einde bezit de film een intense spanning (die verbluffende scene waarin de bezorgde stem van de vrouw in de gsm klinkt terwijl Vincent wegloopt de nacht in). De wanhoop en angst van Vincent worden vertaald door de prachtige muziek (die melancholie snijdt diep in je ziel) van Jocelyn Pook. Grijs kleurenpalet benadrukt de gemoedstoestand van Vincent. Maar wat de film groots maakt, is die fabuleuze epiloog nl geen verzoening met gezin of familie maar een sollicitatie gesprek waarin Vincent met dat venijnige lachje zegt ; je n’ai pas de peur – hij stapt opnieuw in de mallemolen, de wereld draait verder en we weten niet of hij het deze keer zal halen. Mensen zoals Vincent komen we misschien elke dag tegen. De buurman, de winkelbediende, de collega in de refter. Niemand is wat hij lijkt te zijn. En dat is de angst waarmee de film ons achterlaat.

Een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 73 : L'emploi du temps

Geweldige film. Het nihilisme, verloren generatie / het marginale bestaan van een Vlaams boerengat (hier stappen we op het territorium van Trainspotting) wordt perfect geïllustreerd door Mortier. With a little help from his friend Brusselmans .... Vanaf de magistrale opening schuwt de film geen enkele controverse. Grootste verdienste van de film is de cinematografische invulling. Mortier maakt het heerlijk absurd (de zanger die omgekeerd staat bv) en daarom verteerbaar. Het uitvergroten van een banaal en modaal milieu (jongeren richten muziekgroep op) is gedrenkt in cynisme. Maar er zit ook een tristesse in en daarom vind ik de film zo geslaagd. Die beelden van de moto ritten door de nacht, die score, die persoonlijke verhalen van de doodgeschoten personages ... het maakt hen ook slachtoffers, gevallen helden van het klootjesvolk. De film gaat over niks inderdaad en gelukkig houdt hij dat vol. Hij gooit er niet vlug nog een plotje tegenaan (hier verlaten we het territorium van Trainspotting). Jammer dat Mortier niet echt een einde heeft. Het idee om alles en iedereen dood te laten gaan, vind ik te gemakkelijk. Een kleine smet op een prachtige film. Een parel bij in het Vlaamse filmlandschap dat ik (O ironie) dankzij de Nederlandse Top 1000 heb ontdekt.