Opinions

Tot tevredenheid van de filmliefhebbers in het boeddhisme kan ook bij vrouwe cinema het nirvana ervaren worden meer bepaald in dit vroege meesterwerkje van regisseur/filosoof Ang Lee. We hebben hier niet te maken met een spetterende avonturenfilm (ondanks de titel !) met twist en turns maar met een film die pas na reflectie zijn ware aard laat zien. Niet dat dit een moeilijke, ontoegankelijke, onbegrijpelijke film is. In tegendeel, het is gemaakt volgens de bouwplannen van Hollywood. Alleen is het een film met meerdere lagen (ook andere films van Ang Lee zoals het prachtige Crouching tiger, hidden dragon of het stille ingetogen Brokeback mountain zijn films die rijper worden per visie). Verhaal is bedrieglijk eenvoudig. Tijdens een thanksgiving week-end in 1973 (volle paranoia tijd van complotten wegens het Watergate schandaal) wordt het gezin Hood getest op hun eenheid. De zoon gaat liever terug naar de campus wegens een afspraakje met de vamp van de academie, de dochter experimenteert met eerste seksuele ontmoetingen, vader Ben ligt te rampetampen met de buurvrouw en moeder Elena voelt zich gevangen en wil uitbreken. We weten reeds vanaf het begin hoe het plot zich zal ontwikkelen via de verwijzing naar stripverhaal ‘the fantastic 4’ : familie band wordt met de jaren sterker maar kunnen elkaar ook dieper kwetsen wanneer ze in een negatieve zone zitten. Hun grootste kracht is ook hun zwakte. Tijdens een ‘ice storm’ beleeft elk lid van het gezin het hoogtepunt van hun crisis. Maar eens je het laagje vernis van het verhaal pelt dan zie je andere thema’s opborrelen. Lee stelt het communicatie probleem centraal; Ouders die niet kunnen praten met hun kinderen (de hilarische scene waar Ben probeert de bloemetjes en bijen uit te leggen aan zijn verbijsterde zoon) en kinderen die niets vertellen aan hun ouders. Maar ook ouders met elkaar (op elk commando van zijn vrouw antwoord Ben ‘gotcha’ ) zijn vervreemd en afstandelijk (die heerlijke zin : the biggest fight we had in years was wheather to go back into couples therapy – daar kun je dagen over piekeren wat er precies allemaal in deze zin verscholen ligt). Zelfs de interactie tussen ouders met de klerikale (er zijn die vreemde scenes tussen Elena en een priester waarin telkens uitspraken verkeerd begrepen worden) stoot op stuntelige conversaties. Vreemd genoeg brengen deze scenes niks bij tot het verhaal. Zo lijken er op het eerste zicht wel meer overbodige scenes, scenes die niks met het verhaal te maken hebben maar dat is juist de kracht van de film. Die kleine maar rake observaties over gevoelens, illusies, geheimen (de key party scene observeert haarscherp hun hypocrisie). Het gevoel van een oosterse wijsheid (dat ook al in onze nr 90 zat) komt al vanaf de eerste minuut binnen gesijpeld met de muziekscore van Michael Danna. Maar ook in de betekenis. Zo zal je misschien niet meteen begrijpen waarom al die close ups van ijs. Stilaan besef je dat hier de tijd stilstaat; daarom begint Lee met een quasi onopgemerkte flashback. De vele close ups van ijs (in het eerste beeld reeds te zien bij de treinrails) refereren naar de symboliek dat ijs de tijd doet stilstaan. Maar je hoeft dit niet allemaal te weten om de film te beleven, je voelt gewoon dat er een stilstand is (de trein komt stil te staan bv en vertrekt pas op het einde), het ritme van de film is traag, we hebben tijd om alles te laten bezinken. Met een schare klasse acteurs dat niet direct tot de A list behoort (Kevin Kline was in de eighties misschien een ster, er is wel Sigourney Weaver maar slechts in bijrol) zoals Henry Czerny bv als een heerlijk arrogante collega en een schitterende Joan Allen aangevuld met toen nog jonge garde Tobey Maguire, Christina Ricci en de ravissante Katie Holmes. En ja, we worden ontroerd door hun pijn, hun verlies en hun fouten. En misschien zijn het ook een beetje onze fouten, onze verkeerde keuzes dat de film belicht. Deze herkenbaarheid brengt ons terug naar onze stamkroeg avonturen in Tip Pan Alley in de late jaren 90. Occasioneel liep het wel eens uit de hand maar we hadden er de volgende dag goede moed op dat wijsheid pas met de jaren wordt vergaard. Maar zie, Ang Lee denkt er anders over. Immers, in de film maken zowel de volwassenen als de jongeren fouten. Niemand is veilig. U weze gewaarschuwd.

een uittreksel uit mijn boek 'mijn favoriete top 100' met op nr 85 : The ice storm

Behoort Nolan tot de beste filmmakers van zijn generatie ? Het antwoord leest U in de laatste zin maar voor diegenen die geduld tot een deugd beschouwen hierbij de weg er naar toe. De ambitie van Nolan is duidelijk. Een mainstreampubliek lokken naar een film met een complexe vertelstructuur die meer te bieden heeft dan een gewone actiefilm. Hoe doet hij dat ? Door de verpakking als een blockbuster te versieren en inhoudelijk een filosofie/existentieel vraagstuk te brengen met een complexe narratieve structuur. Het personage Cobb kan dus gezien worden als het alter ego van Nolan die de (mainstream)kijkers een idee wil inplanten dat inhoudelijke moeilijke films best te genieten zijn. Het shot van de afgebroken trap (dat tweemaal voorkomt nl 1x als inleiding/theorie en 1x als plot) is significant. Geïnspireerd op de bewustzijnstheorie van de wiskundige hoogleraar Roger Penrose in combinatie met de afbeelding van kunstschilder Maurits Cornelis Escher nl de relativiteit. Daarin wordt de afgebroken trap afgebeeld als een doolhof. Je kan dus de trap ook zien als ononderbroken, als een lus dat uiteindelijk wel doodlopend eindigt. Inderdaad, net als het Inception verhaal. Nolan presenteert de film als een dozenstructuur. Elke scene opent een nieuwe inhoud dat uiteindelijk doodlopend eindigt (die rondtollende tol – misschien wel het meest frustrerend eindshot van het decennium). Daardoor creëert hij een paradox : het publiek 'out of the box' leren denken terwijl de kogels hen om de oren vliegen. Daardoor is ook de score van Zimmer belangrijk. Het is een variatie op de beginnoten van 'je ne regrete rien' van Piaff. Daardoor ben je ook niet zeker of je in een droom zit of niet. Of in welk level je zit. Als je het hoort, wordt je immers wakker (net als de personages) in een ander level maar als je het niet hoort blijf je dus in de droom (net als de personages). Dat filmmakers hun ideeën via beelden en verhaal willen vertellen in een vernieuwende cinematografische aanpak is niet nieuw. Volgens het boek ' de geheimen van de cinema' van Chris Craps (die dit idee in mijn hoofd plantte) zijn er 2 film die de ambitie al eerder succesvol in een film hebben gegoten. Citizen Kane (die dus de complexe flashback structuur samen met de innovatieve filmtechnieken als een bom dropte op een argeloos publiek) en 2001 : a space odessey. Naar die laatste film verwijst Nolan zelfs direct. De scene waar Joseph Gordon-Levitt op en neer loopt in de rondtollende kamer lijkt verdacht veel op het shot van Keir Dullea die in een ronddraaiend rad aan het joggen is. Nolan wil met Inception dus een nieuwe filmische ervaring bieden dat een impact heeft op de (nietsvermoedende) kijker. Te oordelen naar het aantal stemmen en naar het aantal commentaren op MM is zijn missie meer dan geslaagd

We zijn nu de kaap van de 50 gepasseerd en het niveau wordt opgepompt. Nu komen de films die mogelijks nog beter, nog magischer en nog sterker zijn. Meteen presenteren we één van de grootste films uit de Jaren ’90 nl The insider. Eerste beeld linkt meteen de titel met het thema (alle grootse films hebben zo’n opening). We gaan meekijken met de personages en in de eerste scene mag je dat letterlijk nemen want we zitten binnen in een doek. Het is een POV van Pacino die geblinddoekt naar een ontmoeting wordt gebracht. Net als Pacino weten we niet waar we zijn, zijn we onzeker en verward. Pas als het gordijn opent (wat een schitterend shot), zien we de buitenwereld. Maar de titel slaat ook op het personage van Crowe, (Jeffrey Wigand) een klokkenluider die de tabaksindustrie aanklaagt. Ze maken immers het product bewust verslavend en hebben erover gelogen. Mann bouwt in de eerste helft rond Jeffrey Wigand. Zijn dilemma om al of niet uit biecht te klappen en hoe de industrie dit probeert te verhinderen. Ondersteund door de gekozen muziek is dit een Bijbelse vertelling over een martelaar, een man die het zijn plicht ziet om het publiek waarheid te verschaffen maar intussen alles verliest (job, gezin, reputatie, zichzelf). Russell Crowe stond aan zijn doorbraak (er volgden nog Gladiator, A beautifull mind and Master and Commander : far side of the world – films die niet mijn hart hebben gewonnen maar wel een resem Oscars). Hij laat perfect zijn verscheurdheid voelen tussen geweten en loyaliteit. Zijn lichaamsbouw, zijn uiterlijk, zijn bewegingen … alles straalt een alledaags kaderlid uit die onder grote druk staat.

Tweede deel ligt de focus op het personage van Pacino (Lowell Bergman), een gereputeerde nieuwmaker/producer van het al even gereputeerde nieuwprogramma 60 minutes (het is dan ook gebaseerd op echte feiten waar soms in de film met een detail naar wordt verwezen zoals bv de Emmy Award van de echte Lowell Bergmaan kan je zien in de slaapkamer wanneer Pacino voor het eerst Crowe contacteert). Bergmann is erin geslaagd om de reportage te maken maar hij moet nu vechten om dit binnen zijn eigen omroep uitgezonden te krijgen. De reportage komt immers in gevaar doordat het een financiële deal tussen het netwerk CBS en een machtig bedrijf zou saboteren. Wat is hun argument ? Hier ironie ten top : omdat je de waarheid laat zien. Een leugen zou beter zijn want dan kan je de betrokken persoon beschuldigen van liegen. Met de waarheid kan je als netwerk geen verdediging voeren. De surrealistische wereld van nieuwsprogramma’s. De pogingen dan van Bergmann om het interview uit te zenden (met een warrige nevenlijn van een undercover actie) is een gevecht waar de nieuwsmaker tot zijn eigen verbazing plots alleen voor staat. Het is mogelijks de beste rol voor Pacino, In tegenstelling tot Crowe is Pacino druk, luid en expressief. Hoe hij zijn zijn monologen brengt bv : Are you a businessman or a journalist is telkens opnieuw een kippenvel moment). Pacino behelst knap de integriteit en woede die zijn personage voor staat.

We weten sinds onze nr 95 dat Mann de man is van de misdaad drama’s (Heat dus maar ook Thief, Collateral, Miami Vice, Public enemy – in die kwalitatieve volgorde) maar hier verrast hij ons met een zuiver drama. Doch ook hier loeren loyaliteit, gewetenskwesties, het milieu, etc om de hoek. Hij past dezelfde codes toe als in de misdaad. Een individu tegen een milieu. De slechten zijn 2 financiële imperiums nl de tabak en CBS holding. De opmerkelijke score is in feite een soundtrack van ambient (Jan Garabek), experimenteel (Einstürzende Neubauten ) en instrumentaal (Gustavo Santaolalla – Iguazu) waarin telkens de dramariek en emotie tot in de vingertoppen wordt gevoeld. Magistrale scene : wanneer Crowe zit te kijken naar een schilderij dat omgevormd wordt tot een familieportret met muziek van Lisa Gerrard & Pieter Bourke getiteld Meltdown. Magistraal omdat Mann visueel de wanhoop van een man toont die hunkert naar warmte, naar liefde. De strijd, de opofferingen, de twijfels. Samen met zijn vaste cameraman Dante Spinotti (hun samenwerking kwam tot stand met Manhunter het moment dat Spinotti zijn carrière in Hollywood begon) creëren ze een beeldtaal waar personages en hun tweestrijd centraal staat. Camera staat soms bijna op de schouder van het personage om mee te voelen in hun leefwereld. Wat er rond hen gebeurd is vaak niet te zien. De paranoia (wat een scene op het golf terrein wanneer die lampen uit gaan) en de dreiging (voetstappen in het gras, zijn dochter die iemand in de tuin zag) zijn intens te beleven. De twee hoofdacteurs worden knap ondersteund. Christopher Plummer als de veteraan nieuwsanker, Philip Baker Hall als de baas van het programma, Michael Gambon als de CEO van de tabaksfirma, Het eindbeeld is Mann op zijn best. Het afscheid. Geen woorden. Pacino stapt weg (door dat kleine glimlachje weten we dat hij de juiste beslissing heeft gemaakt). Door de draaideur, slow motion en Massive attack knalt door de speakers. I was looking back to see if you were looking back at me to see If I was looking back. Maar Pacino kijkt niet om. Alles is verteld.

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 49 : The insider