Opinions

Eind jaren ’90 was het filmminnend publiek aan de grond genageld door één (1 !) zin nl I can see dead people. Verantwoordelijke voor die cinefiele massahysterie was M Night Shyamalan. Hij werd dan ook beschouwd als de man die de film naar het nieuw millennium zou loodsen zonder kleerscheuren. Want de film business kreeg zware klappen met de Bruckenheimer franchises zoals Armageddon, Coyote ugly en dan moest Pearl harbor nog komen. Shyamalan zou de 2ky bug te lijf gaan alsof het David tegen Goliath betrof; Zo geschiede. Unbreakable werd uitgebracht. Een meesterwerk. Shyamalan strooide zijn typische elementen gretig rond. De plottwist die algemeen werd verwacht na The sixth sense stelde niet teleur en er was een sublieme climax met de score van Newton dat opbouwt tot visueel een fast forward sequentie (wanneer Willis beseft dat hij een superheld is). De emotionele kern (huwelijkscrisis dat ook in The sixth sense zat) had een knappe observatie over twee mensen die uit elkaar gegroeid zijn maar proberen de brokken te lijmen. Waar gaat Unbreakable nu over ? De geboorte van een superheld maar niet zoals een Spiderman met veel trommels en tralala maar bedachtzaam. Zo is de film opgemaakt. Willis acteert zeer ingetogen (speelt een atypische rol diametraal tgo Die hard cop John McClane). Hier is de held triest. Geen actie en special effects bij deze superheld (enkel de muur die barst wanneer hij er tegen botst). Het tot stand komen van een superheld gaat parallel met het (her)verenigd gezin. Een huwelijk dat ontstond door het negeren van superkrachten en steeds als een leegte werd gevoeld. Vanaf de aanvaarding is het gezin weer één. Net zoals het zoontje zijn theorie eindelijk bevestigt ziet. Shyamalan creëert hier het motief van de omgekeerde wereld. De wereld staat op zijn kop. Wie is de jager en wie is de prooi ? Willis (met de poncho als een cape) is de held, Jackson (in volledige zwarte outfit) de schurk. Maar wie jaagt op wie ? De een kan niet zonder de ander, Jackson heeft een held nodig om te bestaan. De symbiose van goed en slecht is het werkelijke thema. Met een camerastandpunt van kinderen die de wereld omgekeerd zien bv de eerste scene in de trein is een POV van een kind, zijn eerste strip van Eliah ligt onderste boven, het zoontje van Willis dat onderste boven tv kijkt en de treinramp ziet. Ook visueel benadrukt de film het contemplatieve. Het ritme is traag, de montage is miniem want veel scenes zijn one take, een serie van lange tracking shots om het storyboard van strips te evoceren. Filmmaker Shyamalan heeft de allures van een Shakespeareaanse tragische figuur. De koning die van zijn troon viel. In het begin opgehemeld maar gaandeweg afgekraakt en beschimpt. Volgens velen zakte het niveau met elke film. Ook zijn cameo’s werden niet in dank afgenomen. Verwijten als ‘arrogant en pretentieus’ vlogen in het rond en natuurlijk de rol die hij zichzelf toedichtte in The lady in the water (de schrijver die de redder van de wereld zou worden) was enkel koren op de molen. Ook later maakte hij pirouettes die critici deden duizelen. In 2019 durfde hij het aan om oud (Unbreakable) en nieuw (Split) met elkaar te verbinden in een nieuwe film Glass. Een trilogie zei hij zonder verpinken maar in feite was dit een fuck you naar de business. Marketing is alles. Alleen jammer dat Glass niet die visionaire film is geworden dat hij op hoopte. Glass mist het drama van Unbreakable en het intrigerende van Split waardoor je de vraag stelde : waarom deze film willen maken ? Zo beet de slang in zijn eigen staart. Dat er verval is opgetreden na Unbreakable is een feit. We hadden nog met Signs en The village films die flirten met het meesterschap maar The lady in the water sputterde doordat het verhaal dat een sprookje moest voorstellen eerder simplistisch naar voren kwam. Het gedurfde maar mislukte The happening werd al snel vergeten door pers en publiek maar toch was deze apocalyptische visie vol fataliteit een knappe observatie over de onmacht van de mens tegen het onverklaarbare. Helaas torpedeerde de ridicule huwelijkscrisis tussen Wahlberg en Deschanel al snel de film naar de bodem van de kwalitatieve producties. The last airbender was het dieptepunt alhoewel productie perikelen toch een groot deel van de mislukking kunnen verklaren. Daarna terug opstaan en opgeklommen. Split beschouw ik als een tweede hoogtepunt. In zijn bekende puzzelstructuur legt hij de stukjes van de personages van Anya Taylor-Joy en James McAvoy op het einde mooi samen waardoor een band ontstaat. Split graaft beetje bij beetje dichter tot bij de ontknoping tussen beide personages. Echter, de daaropvolgende films kregen alweer verdeelde reacties. Maar Unbreakable laat een zelfverzekerde en visionaire cineast zien. Vast geankerd in zijn habitat Philadelphia met de staat Pennsylvania bij uitbreiding, een esthetiek in kleur en beeldkader, uiterst functionele scores met zijn vaste compaan James Newton Howard tot After earth (daarna vervangen door oa West Dylan Thordson en Herdis Stefansdottir), opvallende camera regie waarin het gevaar nooit werd gezien, de supernatuurlijke dreiging … het is de signatuur van Shyamalan die opgroeide als een immigré indian in de buitenwijken van Philadelphia en als achtjarige reeds een Super 8 camera in zijn handen had. De film Messias die hij kreeg toebedeeld na het commerciële en artistieke succes van The sixth sense daar zijn we een beetje ontgoocheld in, dat geven we toe. Maar naast een aantal goede films, is dit meesterlijke Unbreakable de perfecte cocktail. Een pittige Cuba Libre waarin drama en mysterie samenvloeien als een zonsondergang op een zwoele zomeravond. Proost !

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 37 : Unbreakable

Nog steeds - zo blijkt hierboven - zijn er westernliefhebbers die de impact van Unforgiven proberen te minimaliseren. Zou het kunnen dat de angst er goed in zit om hun teergeliefde western uit de gratie van het film minnend publiek te zien vallen ? Maar hun vrees dat Unforgiven de geschiedenis van de western film wil saboteren, is volgens mij onterecht.

Dat Unforgiven een beetje als de schrik van het wilde westen wordt aanzien, is tweeledig.

De figuur Eastwood. Aanzien als een klokkenluider, iemand die het genre populariteit en kwaliteit gaf, is nu plotseling een verrader door het genre in vraag te stellen.

Er is ook het feit dat Unforgiven verpakt is in een klassiek plot van wraak met herkenbare referenties van een western (saloon, sheriff, huis op de prairie, enz). Het maakt dat de film ogenschijnlijk zeer dicht staat bij klassieke westerns (in tegenstelling tot de meer revisionistische jaren “70 films) waardoor er meer verwarring gecreëerd wordt.

Unforgiven is gemaakt met een visie. Een visie die gerust naast de visie van de traditionele westerns kan en mag staan. Dat is immers de bedoeling. Om een veelheid van visies te krijgen die een onderwerp belichten. Zo kunnen Unforgiven en meer traditionele westerns gerust naast elkaar leven

Unforgiven heeft dan ook niet als uitgangspunt de duistere kant van het ‘wilde westen’ (maar misschien is western inderdaad een beter woord) te tonen. Het is slechts een gevolg. Unforgiven wil volgens mij in de eerste plaats het medium dat de western heeft gemaakt bekritiseren maw (zoals ik reeds schreef in mijn vorig commentaar) demystificatie. De review van Vidi well legt zeer helder uit hoe dit gebeurt. Het beeld (van de western én van de revolverheld) dat we hebben meegekregen door media (vooral film maar ook literatuur vermits vele verhalen daarop gebaseerd zijn) is een verzinsel of een overdrijving. Daarom het personage van de zogenaamde biograaf. Het is niet de western (de periode) maar het genre dat wordt geviseerd (en misschien was dit niet duidelijk in mijn vorig commentaar). Eastwood wou geen authentiek verslag van de western maken maar een decompositie van een genre. De mokerslag werd uitgedeeld aan het genre en bij uitbreiding aan Hollywood. Eastwood zal dan ook wel enige ironie gevoeld hebben toen die Oscars werden uitgedeeld..

Dat Eastwood enkel een goed verhaal wou vertellen zonder implicaties, kan ik moeilijk geloven. Hij kan toch ook een scenario lezen. Het personage is duidelijk geen typische Hollywood held. Daarnaast zijn de visuele elementen (fotografie, score, locaties) duidelijk gekozen om zich te onderscheiden van traditionele westernhelden. Weg zijn de zwart wit tegenstellingen van good guy en bad guy. Weg is het simplisme van mensen neerschieten. Er wordt een complexe moraliteit geschetst. Trouwens Eastwood heeft al vanaf het begin van zijn regisseurs carrière zijn helden rol in vraag gesteld. To play misty for me, Bronco Billy, Tighttrope en in de 21 ste eeuw bv Gran Torino. Munny past dan ook in dit rijtje. Geen toeval en nee, dit zijn geen interpretaties achteraf.

Dat het scenario lang heeft blijven liggen op de planken, kan ik best geloven. Een film maken dat niet volgens de geijkte Hollywood formule geschreven is (ontspannende, luchtige, spectaculaire happy endings) zijn voor vele producenten ‘box office poison’ maw niemand investeert omdat ze denken dat niemand komt kijken (geen geld opbrengen). De film werd toch gemaakt en dat is geheel de verdienste van Eastwood. Het is immers zijn eigen productie firma Malpaso die er geld heeft ingestoken. Het heeft niets te maken met een angst om zich te keren tegen de western.

Dus ja, Unforgiven schreef (en schrijft) filmgeschiedenis; een film waar we 30 jaar na datum nog steeds over schrijven, discussiëren, bekijken … niet slecht voor een storm in een glas water;