Opinions

Nu moeten we toch een hand reiken aan de film academici want hier komt de figuur Michael Haneke. Hij staat aangeschreven als iemand die film gebruikt als een theorie (studeerde psychologie en wijsbegeerte aan de Weense universiteit). Een uitgebreide introductie van deze man zal je dan ook vinden in de film encyclopedieën naast andere filmkunstenaars als een Ingmar Bergman of een Andrei Tarkovski. Wij kregen Haneke echter in het vizier op het terrein, tijdens de premiere in de Gentse bioscoop Sphinx mei '97 met zijn Funny games – een briljant essai over geweld in de media maar of we dit nu een 2 de keer wilden zien, was nog maar de vraag. En we weten het nog altijd niet. Maar zijn handtekening was gezet. Het zijn films die niet goed verteren, die je ongemakkelijk moet uitzitten, op het randje van het ondraaglijke. Met La pianiste borduurde hij verder op zijn elan en was je zelfs omstander bij seksuele perversie (die toiletscene bleef maar duren !) en toch had je na afloop het gevoel dat de film juist zat. Maar zijn zwaar op de hand gemaakte films vormden niet meteen de basis voor een favoriet. Toen kwam Caché. We gingen kijken en onze ietwat routineuze herfstnamiddag uitstap veranderde in iets magisch. Wat hadden we gezien ? We zochten een verklaring. Haneke gebruikt immers een Hollywood structuur nl de who dunnit. Wie had nu die tape gestuurd ? Er zal echter geen pasklaar antwoord gegeven worden (tot grote frustratie van kijkers), het is een doodlopend spoor want zelfs wie in de laatste scene de verborgen sleutel vindt (volgens de zeer gewaardeerde filmcriticus Mark Cousins : that shot that audiences have talked about ever since May 2005 – de release in Cannes) zal toch meer vragen hebben dan antwoorden. Magie geeft zijn geheimen immers niet prijs. Maar laten we terugspoelen (een handeling trouwens dat je terug vindt in verschillende films van Haneke) naar het begin van de film met een fenomenale scene : we zien een straat en een huis. Pas na aantal minuten worden we bewust dat dit niet de werkelijkheid is (of het heden) maar een tape waar het koppel George en Anne (overtuigend vertolkt door Daniel Auteuil en Juliette Binoche) zit naar te kijken. Nu zijn we als kijker op onze hoede. Telkens wanneer we dit shot zien (hetzelfde camera standpunt) twijfelen we : is dit echt of niet ? We worden dus sceptisch in wat we te zien krijgen. De scenes op de boerderij bijvoorbeeld – is dit een flashback (objectief feit) ? Een herinnering (subjectieve inleving van een feit) ? Of een fantasie ingegeven door schuld en wroeging (maw leugen) ? Worden we nu te theoretisch ? Wel, Haneke gaat zelfs verder door in een appartement een scene opnieuw op tape te zetten daar waar het bijna fysisch onmogelijk is om een camera te plaatsen (men zou moeten de muur weghalen zoals men vaak doet met een decor in een studio). Nochtans gebruikt hij bestaande locaties (zoals die straat in Parijs waar het echtpaar woont nl 49 Rue Brillat-Savarin evenals het appartement in Romainville). Verward ? Die voortdurende botsing tussen fictie en non-fictie, dat is het centraal punt bij Haneke. Hij – als regisseur – laat de kijker bewust worden van de manipulatie van het medium. Zijn de beelden wel te vertrouwen ? Het is niet toevallig dat de tape door Anne en George wordt bekeken op een Tv. Is dit wel gebeurd ? TV speelt ook een grote rol in het verhaal. Niet alleen werkt George voor een tv programma maar let ook op de plaats van de Tv in het huis nl centraal tussen allemaal boeken. Naast theorie is er ook plaats voor drama. In de eerste plaats een huwelijkscrisis tussen George en Anne. De vrouw beseft dat haar man haar niet vertrouwd, dat hij niet volledig open is. Vertrouwen is natuurlijk fundamenteel voor een relatie en wegens het zwijgen over het verleden dreigt de breuk. Maar ook de vrouw heeft misschien geheimen (is er een relatie van Anne met haar baas ? – er zijn een paar shots die dit vermoeden. Ook de zoon denkt dit). Maar het is ambigue, we weten niet wat er werkelijk is gebeurd en zo krijgen we weer een link met zijn theorie. Haneke kreeg niet meteen de critici op zijn hand. Hij werd met zijn eerste films beschuldigd van sensatie en perversie (Een veelgehoorde klacht was : hoeven die scenes nu echt ?). De waardering kwam nadien. In Cannes mocht hij 2 x een Palme d’or afhalen en hij wordt nu gerespecteerd als grootse hedendaagse filmmaker. Maar, lieve academici, We zijn dus geen grote fan. Ondanks dat zijn films intrigeren, vinden we niet altijd de weg naar zijn films. Het vooruitzicht van een brok pessimisme te moeten doorslikken, vormt een struikelblok maar C is de uitzondering op die regel. Telkens opnieuw zijn we gefascineerd en geïntrigeerd door die sublieme analyse over het medium film gepresenteerd in een thriller formule. Het doet je onvermijdelijk nadenken. Over cinema. En over het leven. Want zijn we niet allemaal een beetje zoals George ? We negeren onze fout, we nemen geen verantwoordelijkheid, we trekken de gordijnen dicht en we kruipen in bed met een paar slaappillen om te vergeten. Slaap zacht.

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 74 : Caché

Dat Hollywood af en toe zonder inspiratie zit, is algemeen bekend. Tot een marketing executive opsprong en riep : the eighties ! We maken gewoon films van populaire tv series jaren 70/80. Charlie’s Angels was een feit en dankzij die befaamde wind van 2000 is het een inventieve en heerlijke over-the-top film. Nochtans werd die film schromelijk onderschat. Geen enkele goede recensie tijdens de release, meestal verkeken ze zich op het banaal plot of mekkerden ze over het vrouw onvriendelijk gedrag. Sta mij toe om die kritiek de kop in te drukken en we moeten durven namen noemen : dit is een kleine parel. Allereerst : Welcome to angel land. Wat we te zien zullen krijgen, heeft niks te maken met onze werkelijkheid. De eerste scene zet de toon : lang steadycam shot, chilly score om dan over te gaan naar knallende maar bijna surrealistische actie scene waarin een angel gewoon van een vliegtuig springt (rock score, freeze frames), landt in een speedboat die bestuurt wordt door een andere angel in een gouden bikini. De regisseur McG creeërt een eigen universum dat zweeft tussen The Matrix, Mission Impossible en Austin Powers. Geïnspireerd door de kleurrijke musicals van MGM krijgt iedere scene een andere look. Elke scene staat apart in kleur en idee. Elke scene heeft ook een anders soundtrack (er zitten wel meer dan 30 songs ! in de film). Dit is een bruisende cocktail van fun (de Tirol scene !), hoogstaande visuele vertelkunst (De Formule 1 scene met een referentie aan John Woo) en zelfironie (TJ hooker – the movie). Vette knipoog naar de battle of sexes waarin mannen sukkels zijn die vallen voor het vrouwelijk schoon, knap uitgebuit door de angels – we bevinden ons hier in de grijze zone van camp). Cameron Diaz bezit de klasse om spontaniteit en kracht samen te bundelen, andere verrassende guest apperances van Tim Curry, Bill Murray, Matt Leblanc, LL Cool J en Tom Green. Nadien kwamen The A Team, Starsky & Hutch, The dukes of hazard, 21 jump street. Allen waren matig die meestal de weg van het ridicule kozen. McG heeft nog een sequel gemaakt die evenwaardig is, terug perfect stilistisch en opnieuw spetterend entertainment (en dat is de enige reden waarom we die niet opnemen in onze top 100 nl more of the same) én met Demi Moore. Maar zijn andere films zijn vreemd genoeg niet boven de middelmaat mainstream. U moet beslist ook verder kijken tot de eindgeneriek want dan is er Blink 182 op de soundtrack terwijl er hilarische bloopers en outtakes te zien zijn. Dit is dé feelgood movie van onze lijst (nogmaals de fun en de hits) en na afloop durven wij gedurende een paar dagen wel eens te roepen als een knappe deerne ons negeert (en dat gebeurt meer dan eens) :  Is it the Chad ? – yep, voor ons blijft dit fun .

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 91 : Charlie's angels

Oneliners (arrest those people – who do you think you are ? Hitler ? --- detail : film is van 1940 ! ) zijn goud waard en de hilarische scenes tussen de 3 machten (gewone man, industrieel en commercieel) is comedy van de bovenste plank. We krijgen dus een scherpe satire op kapitalisme en bedrijfswereld én een romantic comedy waarin duidelijk 'geld maakt wel gelukkig' gesuggereerd wordt. Misschien iets te veel voor ogenschijnlijke luchtige comedy. Let even op de laatste 10 minuten. Sturges deelt een welgemeende tik uit aan zijn naïeve personages. Uiteindelijk krijgt Powell dankzij de bevlogen speech van Drew toch zijn kans op geluk/geld maar – en dat is nu het venijn van Sturges – hij gelooft er niet in want hij heeft de wedstrijd niet gewonnen. Maar Sturges gaat verder. Epiloog : uiteindelijk pikken ze een winnaar en dat is ... Powell maar ik vermoed dat hij dit nooit zal weten. Dan is er nog 'de zwarte kat'. Volgens Drew een paar scenes daarvoor : goodluck or badluck – it depends what follows after ... Sturges is misschien hier te subtiel om deze grande finale te laten schitteren. Ik wil nog een scene vermelden : de knap geschreven scene op het dak in het begin van de film waar de droom op geld het paar bijna ruziënd uit elkaar gaat maar toch op de valreep goed maakt ( door voortdurend goodnight ... goodnight ...goodnight te herhalen). Mooi moment.

Dankzij de meesterlijke tv serie LA LAW uit de jaren ’80 (opnemen verliep toen via VHS cassetten, beste digitale generatie) waren wij in de ban van rechtbankdrama’s. Mensen die strijden voor gerechtigheid, de spanning om een zaak te winnen, de leugens van hun klant, de zware gevolgen van hun falen voor henzelf en voor de klant. Dit was opwindend, dit was gevaarlijk, dit waren nu de mensen die we wilden worden als we groot waren. Hollywood neemt zich nu eenmaal graag voor om advocaten als helden te portretteren. Ze worden opgevoerd als ofwel detectives die de waarheid achterhalen ofwel als verdedigers van de zwakken. Maar toen we A civil action voor de eerste keer zagen, was het met een beetje pijn in het hart. Onze helden waren gevallen. Want alhoewel advocaat Jan Schlichtmann (een John Travolta op dreef) ook aan de kant van de slachtoffers staat, is hij geen nobele held maar een bedreven manipulator, iemand die zich verrijkt ten koste van anderen. Wat telt is de schadevergoeding die hij heeft ontfutseld. Dat wordt reeds met verve geïllustreerd in die magistrale eerste tien minuten. Een voice over legt koeltjes uit hoe je maximale exploitatie van een handicap berekent. Dit heeft niks meer te maken met het zich inzetten voor de rechten van de slachtoffers. En al dreigt Jan een geweten te ontwikkelen in de loop van het verhaal dan nog is het ambigue. Het scenario laat immers 2 sporen open nl de evidente dat Jan gewetenswroeging krijgt, te veel affectie voor de mensen van zijn zaak ontwikkelt (een cliche van de hollywood fabriek) en dus gerechtigheid wil maar de film stipt ook aan dat hij te trots is om de zaak te verliezen aan die hoogvliegers. Zijn tegenstanders zijn namelijk prestigieuze rijke vennootschappen. Het woord ‘pride’ komt een paar keren voor, het label dat hij maar een tweederangs advocaat is ook (bv die scene met Sydney Pollack – één van die schitterende uitgeschreven scenes trouwens waarin Pollack zegt ‘put up your feet’ - waar hij aangewreven wordt niet van Harvard University te zijn). Voor mij is dit de kern van het personage. Hoogmoed komt voor de val. Effectief, hij is niet de slimste, hij heeft de strategie van zijn tegenstander niet door en laat zich vloeren, hij komt telkens een stap te laat. Hij gaat dan ook tot het uiterste om te bewijzen dat hij wel een goede advocaat is. Met rampzalige gevolgen voor zichzelf, zijn kantoor en zijn klanten. De regisseur heet Steve Zaillian, een naam die niet veel zegt misschien. Hij maakt eerder sporadisch een film en staat vooral bekend als een goede vakman. Hij verdiende zijn sporen als scenario schrijver (o.a. Schindler’s list, Gangs of New York en het knappe The Interpreter van jawel Sydney Pollack) en dat kan je zien. Vb wanneer een werknemer – we herkennen James Gandolfini in pre Sopranos tijdperk - beseft dat zijn gezin in gevaar is door de vervuiling van zijn fabriek of de mooie scene in de gang van rechtszaal als Duval een schikking voorstelt aan Jan met een dollar biljet. Scheuren als vorm van weigering. A civil action vertaalt zich vrij als burgerlijke partij stellen. Een burger die schade ondervindt door een derde. In USA neemt men snel toevlucht tot dit soort zaken en dit probleem wil de film aankaarten. Het systeem is rot en leidt tot eigenbelang. Zaillian kiest ervoor om dit niet als een zwaar melo drama of als een striemende aanklacht van een underdog te serveren maar met een light touch. Nochtans zit de maatschappij kritiek er stevig in. Dit soort advocaten noemen ze in Amerika een ambulance chaser nl ongevallen opsporen om een vergoeding los te wikkelen van welstellende derden. Zo zou je deze film kunnen zien als een opvolger voor die fantastische film The verdict uit de jaren ’80 met min of meer zelfde onderwerp en zelfde personage (Hier is Paul Newman de egoïstische advocaat). Maar die film is ernstiger en een beetje opgebouwd rond één personage terwijl ACA ruimer, breder is. Geruggensteund door een schitterende cast met William H Macey (een formidabele acteur), Robert Duvall (zijn introductie scene is opnieuw een pareltje scenarioschrijven), Tony Shalboub en Dan Hedaya (ondergewaardeerde acteur : check zijn scene met het glas water ! trouwens, die heeft in alle belangrijke tv series meegespeeld zoals Hill Street blues, St Elsewhere, het reeds genoemde LA Law, Family ties, NYPD Blue, Miami Vice en natuurlijk zijn legendarische rol bij Cheers). Jammer dat de film niet voluit gaat want men krijgt dan toch nog ietwat gerechtigheid als de schuldigen toch moeten boeten (in een epiloog na de epiloog). Maar het is geen Hollywood formule film. Als je de trailer bekijkt dan merk je dat zelfs hun eigen marketing mensen het er moeilijk mee hebben. Niet iedereen snapt blijkbaar de ironie. Personages zitten in een neerwaartse spiraal en de film blijft consequent daarin. Geen evidente ontmaskering in de rechtszaal. Geen klinkende overwinning, geen persoonlijk triomf. Toch is het stil op het einde. Als de moeder (Kathleen Quinlan) vraagt – de krop in de keel scene bij uitstek - of er nu een verontschuldiging is gekomen, weten we allemaal (inclusief Jan Schlichtmann) dat de held heeft gefaald. Films die haarfijn het menselijk te kort etaleren (dat het gebaseerd is op ware feiten zal er wel voor iets tussen zitten), koesteren wij. Dat Zaillan durft tegen de stroom in te varen bij dit genre is bewonderenswaardig en dat hij dit doet op een hoog niveau (opnieuw new classic Hollywood film) is de reden waarom wij van die film nooit genoeg krijgen. Terwijl we de minuten tellen tijdens onze duffe kantoor job durven we nog eens te dromen van een heldhaftig advocaat bestaan maar dankzij ACA weten we : dromen zijn bedrog.

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 83 : A civil action

films die beginnen met hun signatuur nl een eerste scene die de essentie van de film weergeeft, hebben bij mij altijd een steentje voor. In 'confessions ...' is de eerste scene een naakte man in een hotelkamer die verweesd staart naar een tv terwijl een poetsmeid de kamer stofzuigt. Absurd beeld voor een absurd verhaal. Ook de voice over vat het reeds samen : iemand beroemd en groots willen worden en dan ontdekken dat dit niet zo is. Knap verteld verhaal met een denderend tempo maar mist ietwat inhoud. Over wat gaat het echt ? een troebel personage is niet genoeg. Er is dan nog een kleine inzinking na ¾ door te veel over de liefdes relatie Barrymore/Rockwell te zeuren en daarom net niet in mijn boek van 100 favoriete films maar desalniettemin een leuke, inventieve en onderhoudende film.

Grootse films komen altijd op tijd in de analen van de wereldgeschiedenis. Toen The Conversation in de zalen kwam, was het Watergate schandaal volop bezig en voor president Nixon waren het zijn laatste uren presidentschap. Vreemd genoeg was het script gedeeltelijk al geschreven 6 jaar eerder en was het afluisteren een idee door collega regisseur Irvin kerchner ingefluisterd. De link met het actuele politieke klimaat was dus louter toeval maar de film combineert wel twee thema's die op dat moment pers en publiek beroerden. Paranoia en complottheorie. Laten we eens kijken hoe maestro Coppola dit in beelden (en geluiden) omzet. Harry Caul (Gene Hackman) komt zijn appartement binnen (die melancholische piano score !), iemand (wie is dat ?) passeert hem en wenst hem gelukkige verjaardag; (hoe weet ze dat ?) Hij komt aan zijn deur, 4 sloten openen, komt binnen en vindt een verjaarsdagspakje op de grond. Het rinkelen van een (alarm) bel ! Paranoia slaat over bij de kijker. Wie kan er binnen ? Wie weet zijn verjaardag ? Coppola filmt volledig het standpunt van Harry. We weten en zien niet meer dan Harry. Daardoor worden we langzaam betrokken bij een complot. Want bij paranoia hoort complot. Het gaat ook over afluisteren en Coppola zet een geniale introductie scene neer. Van een totaal beeld van een plein met geluiden op de achtergrond (muziek, storingen, kakafonie) tot langzaam een close up van de betrokken personen – hoe dichterbij de camera komt (een technisch huzarenstukje deze zoom) hoe sterker de geluiden worden. Harry heeft een opname gemaakt van een gesprek en vermoedt dat er in het gesprek een moord wordt beraamd. Zijn vaste production designer Dean Tavoulis zorgt ervoor dat de film een onzichtbare dreiging uitstraalt : Kantoren, gebouwen, pleinen en hotels ... alles is verlaten. De slechteriken zijn immers geen criminelen maar bestuursleden van grote firma's (bv een Robert Duvall die zelfs niet op de eindgeneriek voorkomt). Wantrouwen tegenover geld en macht, we zitten nog niet zo ver na de flower power tijd. Coppola is fier om te vermelden dat de inspiratie voor deze film kwam van Blow up door Antoniono. Daar is waar 2 groten der cinema elkaar ontmoeten. Coppola stond in 1974 toch wel op een hoogtepunt. Hij was alomtegenwoordig in de oscar nominees het jaar daarop met zowel The conversation (bescheiden 3 nominees) als The godfather II (11 nominaties waarvan 6 gewonnen !). Dat deze film een beetje in de hoek werd gedrumd door The godfather II is een spijtig voorval want ze zijn minstens even goed. Maar dat Gene Hackman gepasseerd werd voor zijn prestatie is een misrekening van de academy award comité. TC mag zich dan wel als een thriller outen (bv de toiletscene in het hotel – beste dat een thriller kan bieden) maar de film is in se een persoonsdrama en steunt op een geniale Hackman. Deze acteur stond steeds in de schaduw van tijdsgenoten De Niro of Pacino maar heeft toch maar mooi The French connection én (nog beter in) The french connection part II, Missippi burning en Unforgiven op zijn palmares staan. In TC is onze held een eenzame, gesloten man zonder emotie. Je krijgt de meest ontroerende break up te zien (wat een mooie scene toch met een fragiele Teri Garr) en de man pinkt geen traan weg. Maar de man begint te kraken op bepaalde momenten. Eventjes later, in zijn atelier legt hij uit aan een nietsvermoedende dame die hij op het congres ontmoette dat hij niet toont wat hij voelt. Opnieuw ontroering waarin Coppola de camera tot 3x toe naar het gezicht van harry draait in de hoop zijn gevoelens te ontmaskeren. Meesterlijke cinema. Naast de Jazz soundtrack (Duke Ellington, Johnny Mercier) is er ook componist David Shire. Zijn sublieme score begeleidt Harry in zijn tocht naar de waarheid (a single muziekinstrument voor a single man was zijn credo). TC blijft relevant want 24 jaar later komt de film 'Enemy of the state' uit. Opnieuw speelt Hackman een afluisterexpert (weliswaar onder een andere naam en met een verschillend verleden maar de link met Harry Caul is er zeker). De film pikt niet alleen terug het personage op maar ook de thema's paranoia en complot komen terug. Immers, onder die gladde, gepolijste en zeer entertainende actie thriller - Regisseur is de betreurde Tony Scott - brengt de film een waarschuwing. Is het niet gevaarlijk om de overheid toe te laten alles te mogen surveilleren in naam van de veiligheid ? Onze privacy blijft in gevaar. Fictie ? Het onderwerp bleek nadien de geschiedenis (opnieuw) te beroeren. Big brother als entertainment in 2000 ? Snowden en Het NSA incident in 2013 ? De Russische campagne tijdens Amerikaanse verkiezingen in 2017 ? TC laat je achter met een ongerustheid. De fabuleuze eindscene (zowel fysieke als mentale destructie) spreekt boekdelen. Alleen kijken wij niet meer onder ons bed of er monsters zijn. Nu weten we – dankzij facebook - dat de echte monsters verstopt zitten in onze smartphones

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 66 : The conversation