Opinions

Overdonderend meesterwerk. Kon niet geloven dat een film van 142 minuten in no time voorbij vloog. Behandeld met prachtige beelden, samen met fantastische dialogen van fenomenale acteurs de kracht en macht van het gesproken woord en de ethiek hieromheen.Terstond één van mijn favorieten.

Honigmann laat nogal wat mogelijkheden liggen in deze docu, maar desalniettemin levert ze een bijzonder aanstekelijk werk af dat motiveert tot het (her)ontdekken van Mahler, Rachmaninov en Sjostakovitsj.

Beat zonder beat

De film staat goed op zichzelf, en heeft een prettig tempo gevonden dat vol avontuurlijke romantiek zit. Maar helaas niet vol genoeg om als een waardige verfilming van On the Road gezien te worden, die het niveau van avonturisme en energie tot in het extreme doorvoerde.

Het personage Marylou is tekenend voor deze verfilming. In het boek is ze een bruisende jonge meid: in de verfilming is ze een stuk ingetogener: zwoel maar mak, met enkele korte uitspattingen. Overigens goed neergezet door Stewart, maar het is niet de Marylou uit de roman.

En zo is de film ook een beetje: een film van kwaliteit, maar het is niet On the Road. Ik miste de “beat”. Er zit genoeg seks, drugs en jazz in, maar de bruisende atmosfeer en de energie die seks, drugs en jazz met zich meebrengt was niet volop aanwezig.

De meeste personages dragen dit ook niet uit. Iedereen lepelt zijn blik op het leven op, Sturridge’s Marx met zijn surrealistisch filosofische uitspattingen voorop, maar het blijft bij oplepelen: tot een interessante dialoog komt het zelden. Weer mis ik de energie die de roman had.

Maar goed, dat de film een matige verfilming van het boek is, betekend niet dat het ook een slechte film an sich is. Want hoe veel Salles ook losgelaten heeft, net zoveel heeft hij ervoor in de plaats gezet: een kalmer tempo, dat in combinatie met de ijzersterke cinematografie een juiste balans vindt in de bijna twee-en-een-half uur durende film. De artdirection is vrijwel perfect en schetst een beeld van de jaren ’40 en ’50 dat zó achteloos geschoten is dat we het bijna niet herkennen, zo ver heeft het zich van de clichés gedistantieerd.

En natuurlijk is daar Garrett Hedlund, die van Dean Moriarty niets minder dan een natuurkracht maakt. Dean is het vleesgeworden charisma: de beatnik in eigen persoon. Met het grootste gemak draagt Hedlund iedere scène waarin hij verschijnt, en zijn persona is zelfs op de momenten waarin hij niet in beeld is aanwezig. Hiermee overschaduwt hij helaas wel de andere personages, die, zeker in vergelijking met Dean, vrij vlak zijn uitgewerkt. Ook een sterke Riley, die zowel de spraak als oude ziel van Kerouac eng goed eigen heeft gemaakt, heeft moeite zijn Sal Paradise niet te laten degraderen tot Dean’s kroniekschrijver.

Desalniettemin is de broederschap zoals die is neergezet in On the Road bijna vertederend, en is de romantiek van het leven "on the road" voelbaar. Daarom kijkt de film ondanks zijn lange tijdsduur zonder problemen weg en is het, gewoon, een goede film.

Hallucinante koortsdroom

Een nare zit. Het Bankok van Only God Forgives is als het Parijs van Amélie: niet de stad zoals die in de werkelijkheid bestaat, maar een kleurige fantasiewereld. Daar houden de vergelijkingen ook meteen op, want waar Parijs uit de laatste een stad vol vreugde en romantiek is, daar herbergt Bankok een intense hel.

Wie verwacht een nieuwe Drive te zien komt hier bedrogen uit. Ryan Gosling speelt erin en zegt geen woord, daar stopt het bij. Waar zijn Driver de held uit wilt hangen in een wereld die hij eigenlijk gewoon dient te accepteren, daar accepteert zijn Julian zijn wereld liever gewoon zoals het is dan dat hij de held uit moet hangen. Only God Forgives doet daarentegen meer denken aan Nicholas Winding Refn's eerdere Valhalla Rising (en ik hoor van meerderen ook Fear X, maar die moet ik als enige uit zijn oeuvre nog zien), ook al zo'n surrealistische en broeierige nachtmerrie. Meerdere malen moest ik tijdens deze film daarnaast denken aan de werken van Kubrick en Lynch.

Het maakt van Only God Forgives een zeer gewaagde zet, want Refn zal en heeft, zo blijkt, veel van zijn met het toegankelijke Drive vergaarde fans teleurstellen met dit zware, trage en vooral erg ongemakkelijke werk. Het is ook niet onbegrijpelijk: het verhaal is erg dun en de acteurs hebben vrij weinig te doen, met uitzondering van Kristin Scott Thomas, die een heerlijke en atypische rol neerzet als überbitch Crystal. Toch is meteen duidelijk dat het hier niet om het verhaal of om de acteurs draait: Refn richt zich op gevoel en sfeer en doet dit met finesse. Zoals Bresson laat hij zijn acteurs middels zijn vormgeving acteren; hun blanco gelaatsuitdrukkingen spreken plotseling boekdelen wanneer het neonlicht erop schijnt en Cliff Martinez's synthesizermuziek begint op te bouwen.

Daar komt bij dat deze aanpak enkele toch wel briljante scènes heeft opgeleverd. Een ondervraging met breinaalden in een karaokebar, waar tientallen meisjes in baljurken stilzwijgend omheen zitten met hun ogen dicht... het is een beeld dat je niet zo snel vergeet en het herinnert je er in één klap aan hoe goed Refn cinema ook alweer in zijn vingers heeft zitten.

Ook het personage Chang brandt zich vast in het geheugen. Het kalme loopje, de intense blik en dat zwaard dat hij vanuit het niets tevoorschijn haalt doet vermoeden dat deze man meer dan mens is. Zijn constante aanwezigheid, op of buiten het scherm, levert 90 minuten non-stop dreiging op.

Minder goed werkt het oedipuscomplex dat Goslings personage Julian is meegegeven. De blanco uitdrukkingen en spaarzame en afstandelijke conversaties vormen een te klein emotioneel draagvlak om dit soort diepgang te ondersteunen, waardoor bijvoorbeeld de scène waarin Julian zijn hand in de baarmoeder van zijn opengereten moeder legt nogal geforceerd aanvoelt.

Echt meeleven met de personages is hierdoor lastig, maar door de regie van Refn niet echt een probleem: wat geeft het als we zo'n fascinerende en hallucinante koortsdroom voorgeschoteld krijgen waarin het gevoel en de trip voorop staan?

De rocksterren in Only Lovers Left Alive leven in afzondering, slapen overdag, tooien zich met Ray Bans en geven zich om de zoveel tijd over aan hun drugsverslaving. Dat die drug O-negatief heet hoeft geen verassing te zijn voor de kijker, die waarschijnlijk al snel doorheeft dat Adam en Eve vampiers zijn.

Toch is het leuk hoe Jarmusch de levensstijl van zijn twee hoofdpersonages vloeiend weet te verweven met dat van de romantische rockmuzikant. Slechts tegen het einde aan neemt de zoektocht naar bloed een omvangrijker deel van het verhaal aan. Liever gebruikt Jarmusch het vampirisme-thema om meanderende dialogen over muziek, cultuur en kwantumfysica te kunnen etaleren. Dat werkt fenomenaal in de schitterend vormgegeven woning van de depressieve Adam. Het is een rommelhok, gevuld met allerhande gitaren uit ieder decennium van de vorige eeuw; tientallen snoeren en draden van geluidsapparatuur en boeken, langspeelplaten en leren meubilair.

Iedere scène die zich daar afspeelt is puur en alleen al vanwege het set-design een feestje en ik had er maar al te graag zelf rondgewaard. Ook buiten, in het vervallen Detroit, weet Jarmusch precies hoe hij de omgeving naar zijn hand moet zetten. Terwijl Adam en Eve door afgedankte theaterzalen struinen en langs verlaten fabrieken rijden doen ze hun herinneringen op: eeuwen hebben ze om aan terug te denken. Dat levert, in samenwerking met de immer prettige John Hurt, leuke anekdotes op over beroemdheden als Shakespeare, Schubert, Tesla en Lord Byron, al komt Jarmusch met die running gag na een tijdje gevaarlijk dicht in de buurt bij uitmelken, en dreigen zijn personages te veranderen in elitaire snobs.

Gelukkig is de chemie tussen Hiddleston en Swinton (het leeftijdsverschil van twintig jaar vergeet je binnen no time) zó aanstekelijk, en bevat hun spel zoveel charisma, dat het in de twee uur nergens gaan vervelen of irriteren. Daar heeft ook Mia Wasikowska een handje in gehad, want haar meesterlijke weergave van Eve's zusje Ava komt precies op tijd opdraven om de boel op stelten te zetten. En dat komt mooi uit, want veel meer gebeurt er niet. Het is ten slotte Jarmusch, waar een reis altijd naar nergens leidt, en waar de personages aan het eind niet wijzer geworden zijn dan ze in het begin waren.

Om af te sluiten: Only Lovers Left Alive is spannender dan The Limits of Control, bevat meer hart en ziel dan Broken Flowers, meer samenhang dan Coffee and Cigarettes, is meer gefocust dan Ghost Dog en minder karikaturaal dan Dead Man. De film is, kort gezegd, de beste Jarmusch sinds Night on Earth van 23 jaar geleden. Een schitterend romantisch portret van verloren zielen, waar heerlijk bij weg te dromen valt.

Toch een lichte teleurstelling; mijn eerste bij Sokurov. De openingsscène is fantastisch, maar daarna kakt het geheel een beetje in. De plot is bij Sokurov altijd wel vluchtig, maar hier was de focus zo ver te zoeken dat ik moeite had mijn aandacht erbij te houden: toch wel anders dan de doorgaans zo hypnotiserende werking die zijn verteltempo op mij heeft.

Aménabar komt met een kinderlijk eenvoudig maar tegelijkertijd heerlijk griezelig horrorverhaal op de proppen. Anders dan vervallen in excessief geweld en schrikeffecten hanteert hij meesterlijk het camerawerk en de geluidsband, waarmee The Others zeker op het gebied van sfeer ver boven zijn contemporaine genrebroeders uitsteekt.
Helaas wordt het in de tweede helft allemaal wat meer scriptgedreven en dat komt de film niet geheel ten goede. Een film die gemaakt lijkt te zijn om in het lichtwerk en de atmosfeer van cameraman Aguirresarobe weg te dommelen kan het niet maken om ook nog eens zoveel aandacht voor zulke opzichtige plotontwikkelingen te eisen. De plottwist was, zoals zo vaak in cinema, ook niet nodig geweest (hoewel zeker vermakelijk en uitnodigend om de film nog een keer te zien) maar desalniettemin beklijft The Others zeker, al was het maar vanwege die geweldige sfeercreatie die het is.

Onderhoudende thriller, die bij vlagen best spannend is. De aanwezigheid van een onzichtbare vijand is natuurlijk altijd effectief om het adrenalinepeil flink op te pompen.

Dat de personages die met deze gevaarlijke situatie te maken krijgen van bordkarton gemaakt te lijken zijn, Sam Daniels als Dustin Hoffman incluis, helpt echter niet echt mee ons met hen mee te doen leven, waardoor de spanning zijn scherpe kantjes wel mist. De innerlijke strijd van Bill Ford wordt zo nergens echt interessant of geloofwaardig.

En als het allemaal escaleert en de film zijn climax bereikt wordt daar helaas maar weinig mee gedaan, behalve dat Petersen zijn personages maar flink wat heen en weer laat rennen. En vliegen. Terwijl ze het probleem ondertussen oplossen. Tegenstand kan vanzelfsprekend niet ontbreken, en daarom is daar Donald Sutherland onder een andere naam en een geheime agenda die een redelijk onzinnige helicopterjacht op Hoffman opent.

Het mag niet baten, en voor we het weten is de drager van het virus opgespoord en is er een serum gesynthetiseerd. Dat uiterst succesvol blijkt en in een onrealistische mum van tijd is iedereen aan de beterende hand. De snelheid waarmee alles in één klap opgelost lijkt te worden deed me afvragen of ik niet iets gemist had.

En natuurlijk kan het op de klippen gelopen huwelijk van de twee hoofdpersonages, dat niet zo fijnzinnig heel subtiel de eigenlijke, sentimentele rode draad van de film vormt, niet missen. Net zoals het virus overwonnen wordt, overwinnen zij hun persoonlijke problemen en komen weer bij elkaar. Ik weet niet eens waarom ik dat tussen spoilertags zet...