Opinions

Drama over een groep vrouwelijke delinquenten in de jaren vijftig, gebaseerd op een boek van Joyce Carol Oates. Foxfire is een vorm van bioluminiscentie door schimmels.

Het wordt verteld uit het standpunt van Maddy (Katie Coseni), die erover geschreven heeft. Voor haar was de bende een vlucht uit een misogyn milieu. Degene met het zwaarste verleden is Legs (Raven Adamson). Zij heeft echter nog idealen. Na het uiteenvallen van Foxfire gaat zij de Cubaanse Revolutie steunen. De ergsten zijn de andere groepsleden. Zij zijn meelopers zonder idealen, ze zijn racistisch en ze willen Maddy uitsluiten wanneer zij te weinig deelneemt aan hun criminele activiteiten.

Dit was verrassend goed. De meest opvallende actrice is Raven Adamson, die dat rebelse in haar gezichtsuitdrukking heeft.

Destijds was hier controverse rond, wegens het expliciete geweld, de hoeveelheid bloot en het grove taalgebruik, maar naar huidige normen valt dat nogal mee. Het speelt zich af in een buurt in Los Angeles met veel kansarme Afro-Amerikanen en met een bende die drughandel en prostitutie organiseert. Aangezien politie en justitie banden hebben met de misdaadbazen, is de enige oplossing het heft in eigen handen nemen.

Om Pam Grier imposanter te doen lijken, wordt ze vaak in kikvorsperspectief getoond, terwijl haar slachtoffer op de grond ligt. Ze wisselt van outfit om undercover te gaan, en draagt grote oorbellen. Haar afrokapsel was een modeverschijnsel in de jaren ‘70, maar het symboliseert ook de kracht van een zwarte vrouw. Achter de actie- en de wraakscènes liggen opvattingen over burgerrechten en emancipatie. De Black Panthers komen erin voor. Mannelijke dominantie wordt onderuit gehaald via castratie.

Antonio Fargas speelt de graatmagere, verslaafde, karakterloze broer. “She’s a whole lotta woman,” zegt hij over Foxy. Ook de leider van de bende is een vrouw, gespeeld door Kathryn Loder - de boosaardige tweelingzus van Diana Rigg. De naam Foxy Brown zegt veel over het karakter van de protagonist. De vrouwelijke rapper Inga Marchand maakte er haar artiestennaam van.

Het taalgebruik was erg grof voor die tijd. Er komen racistische scheldwoorden in voor in beide richtingen; spook voor een zwarte; honky voor een blanke. De funky muziek van Willie Hutch past perfect bij het milieu en de periode.

Now I know what it feels like to be God.

Zoals God Adam schiep, zo schiep dr. Frankenstein zijn monster. Het is een parabel over hoogmoed: als de mens wil wedijveren met God, moet het wel misgaan.

Het monster heeft de hersenen van een misdadiger, dus wordt het zelf een misdadiger. De opvatting dat iemand biologisch voorbestemd was voor criminaliteit was typisch voor de negentiende eeuw, de tijd van pseudowetenschappen als frenologie en eugenetica. Wij zijn ons brein.

Bij de scene met het meisje Maria blijkt het monster amoreel: het heeft geen besef van goed en kwaad, in tegenstelling tot een misdadiger die bewust de wet overtreedt.

Er bestaat een homoseksuele interpretatie van het monster van Frankenstein. Twee mannen creëren leven zonder een vrouw. Het verhaal is echter geschreven door een vrouw. Het monster kan ook ontsproten zijn aan een uit de hand gelopen verkrachtingsfantasie. In de (pre-)victoriaanse tijd heersten er strakke normen en waarden, wat leidde tot dit soort fantasieën vol symboliek.

De oude vuurtoren als locatie draagt bij aan de gotische sfeer en het isolement. De gebochelde dwerg Fritz zorgt voor het groteske element.

Naast horror is het ook science fiction met effecten die toen ongezien waren. Elektriciteit sprak destijd tot de verbeelding als het van de goden gestolen vuur. The Modern Prometheus was trouwens de ondertitel van het boek.

Boris Karloff is misschien niet de meest veelzijdige acteur, maar hij had nu eenmaal de juiste kop en manier van bewegen om het monster te spelen. Hij moest wel een gedaanteverandering ondergaan met make-up, een plat voorhoofd en laarzen voor een grotere lichaamslengte. Doordat hij geen taal kent, lijkt hij een overblijfsel van de stomme film.

De actrice Mae Clarke liep een litteken op in een auto-ongeval. Daarna speelde ze vooral nog bijrollen.

Dit is een mijlpaal in het horrorgenre. De afwezigheid van achtergrondmuziek en het rustige tempo maken dat hij ver staat van veel schreeuwerige horror van de laatste jaren.

In het Oude Sparta werden misvormden als baby van een rots geworpen. In Nazi-Duitsland werden ze vergast. In Hollywood hebben ze er een film mee gemaakt.

Was dit uitbuiting? Dat zou betekenen dat de misvormden tentoongesteld werden en dat iemand anders de winst opstreek. Als ze het graag deden en ervoor betaald werden, dan was het geen uitbuiting. Bovendien werden ze niet enkel als gedrocht opgevoerd; ze kregen een volwaardige rol.

Met name de twee dwergen hadden een gro... belangrijke rol. In werkelijkheid waren ze broer en zus. Ze waren Duits en traden met nog twee andere zussen op. Ze zijn ook te zien in The Wizard of Oz. Harry Earles was degene die het kortverhaal "Spurs" van Tod Robbins voorstelde aan regisseur Tod Browning. Bij Frieda (Daisy Earles) krijg je in het begin de indruk dat ze braaf haar lijntjes opzegt, maar uiteindelijk schemert er toch wel emotie in door.

Op voorhand vreesde ik voor twee mogelijkheden: ofwel zouden ze voorgesteld worden als gedrochten waaraan de toeschouwer zich vergaapt, ofwel als zeer zielig. Gelukkig was geen van beide waar. Ze worden voorgesteld als mensen met een volwaardig gevoelsleven en een grote levenslust. Zonder "Freaks" waren deze mensen compleet vergeten.

Er komt heel wat humor in voor, zoals wanneer die man zonder ledematen zijn sigaar aansteekt. Aan de Siamese tweeling merk je dat ze podiumervaring hadden. Zij hebben veel samen opgetreden (uiteraard samen), maar ze eindigden als verkoopster (kassa 2 en kassa 3?), waarna ze aan een longontsteking stierven.

Regisseur Tod Browning had zelf meegewerkt aan freakshows. Hoewel hij de regisseur is van Dracula, zou ik dit ook geen horror noemen. De plot is eigenlijk die van een misdaadverhaal, al is dat niet wat het meeste bijblijft.

De Russische Olga Baclanova is best te pruimen als een vroege femme fatale. Haar verminking op het einde zou grotendeels veroorzaakt zijn door een neervallende boomstam, dus niet door de freaks zelf, maar dat stuk is eruit geknipt. In een alternatief einde werd ook nog gezegd dat de reus nu werkt als castraatzanger, maar dat is onzin, want als een volwassene gecastreerd wordt, behoudt die zijn diepe stem.

Wanneer de freaks samenspannen om wraak te nemen, doet dat mij denken aan het kortverhaal The Country of the Blind van H. G. Wells.

Het sentimentele einde gaat er bij mij wel in. Ik heb zo meegeleefd met die medemensen met andere lichaamslengte dat ik hun een gunstige afloop gun.

Om twee redenen neemt deze een speciale plaats in in het oeuvre van Hitchcock. Ten eerste keerde de tweeënzeventigjarige meester terug naar z'n geboortestad Londen. Als zoon van een groenteboer kon hij niet nalaten er wat locale kleuren in te verwerken met de fruitmarkt van Covent Garden, een boer die klaagt dat z'n aardappelen te weinig opbrengen en regionale accenten die aan Cockney grenzen. De openingsbeelden tonen de Theems vanuit een neerstrijkende helikopter. Ten tweede was er minder censuur, zodat hij z'n meest expliciete moordscène vast kon leggen, met inbegrip van wurgseks. Hiervoor maakte hij een montage met korte shots en een body double.

De intrige grijpt terug naar de bekende Hitchcockformule van de dubbele achtervolging, met een onschuldige die vlucht voor de politie terwijl hijzelf de echte dader achternazit. Dit verhaal wordt vanuit verschillende standpunten getoond. Er zijn reacties van het op sensatie beluste Londense publiek. Na de moord op Mrs. Blaney draait de camera op straat mee met de frigide secretaresse, een misleide ooggetuige. Tijdens de moord op Babs verlaat de camera de plaats van de misdaad, zodat een en ander aan de verbeelding overgelaten wordt. Na een korte flashback ga je meeleven met de psychopaat, die er graag goed gekleed bij loopt. Tijdens de kolderieke scène met de aardappelzakken weet je meer dan de argeloze chauffeur. De titel ("razernij") kan zowel op de dader slaan als op Blaney, die met z'n driftbuien, z'n financiële perikelen en z'n dipsomanie de schijn tegen zich heeft.

Humor komt erin via de nevenpersonages. Het is ironisch dat Mrs. Blaney na haar echtscheiding een succesvol huwelijksbureau opgericht heeft. De hoofdinspecteur speelt vals bij het dieet van z'n vrouw. Deze laatste heeft het met haar vrouwelijke intuïtie steeds bij het rechte eind, daar waar politie en justitie dwalen. Wanneer haar man vertelt over de gebroken vingers, breekt ze een koekje met die vorm. Net als haar Margarita is deze macabere thriller een uitgebalanceerde cocktail met alle noodzakelijke ingrediënten.

Gelukkig hebben ze een Mexicaanse genomen om Frida Kahlo te spelen. Salma Hayek had het vuur om deze furie te doen herleven. Haar schilderijen bevatten symboliek en felle kleuren. Ze worden gelinkt aan gebeurtenissen in haar leven en met animatie verwerkt. Thema's waren haar lichamelijke lijden en de vervreemding van zichzelf en haar omgeving. Frida en Diego waren zeer verschillend qua uiterlijk en leeftijd, maar qua karakter hadden ze veel gemeen. Ze maakten veel ruzie, maar waren uiteindelijk op elkaar aangewezen.

Hoewel ze Engels spreken in plaats van Spaans, wordt de Mexicaanse sfeer behoorlijk opgeroepen. Daarvoor zorgen de pikante mole, de beklimming van de Maanpyramide in Teotihuacán en de muziek van enkele mariachitrio’s, Lila Downs en de bejaarde Chavela Vargas - die ooit een affaire had met de echte Frida Kahlo. Het avontuurtje met de Josephine Baker-achtige danseres is wellicht gefantaseerd. Een mooie nevenrol is er voor Geoffrey Rush als Trotsky, die het ware communisme vertegenwoordigt. Onder invloed van haar echtgenoot was Frida trotskist tot in de kist. Het is een geslaagd eerbetoon aan misschien wel de grootste vrouwelijke kunstschilder.

Gebaseerd op het boek van James Jones, wellicht de beste Amerikaanse roman over de Tweede Wereldoorlog. Het speelt zich af op Hawaï in de aanloop naar en tijdens de aanval op Pearl Harbour. Ondanks het historische belang van hun missie zijn de militairen meer geïnteresseerd in boksen, muziek en vrouwen dan in de oorlog. We zien hoe oversten sommige ondergeschikten pesten.

Enkele pikante zaken uit het boek hebben de filmversie niet gehaald, met name de homoseksualiteit van Maggio (Sinatra) en de expliciete seks tussen sergeant Warden en de kolonelsvrouw. Toch deed de strandscène destijds veel stof opwaaien, en mag het een klein wonder heten dat ze door de censuur geraakt is.

Deborah Kerr is against type gecast. Meestal speelde ze de Britse lady (de English rose) of de non. Deze roodharige bezat echter een onderhuidse sensualiteit. Jaren later bloosde ze nog steeds als de strandscene getoond werd.

Burt Lancaster bruist van energie. Hij speelt een sergeant die niet gemotiveerd is om promotie te maken in het leger. Montgomery Clift speelt iemand die voor het ongeluk geboren lijkt - zijn acteerstijl heeft wellicht James Dean beïnvloed. Ondanks hun schijnbare desinteresse in de oorlog gaan deze twee toch heldenmoed vertonen tijdens de aanval op Pearl Harbour.

Frank Sinatra kreeg - al dan niet dankzij maffiaconnecties - de rol van Maggio, een sympathieke legerbuddy die het moeilijk heeft met gezag. (De verhaallijn rond Johnny Fontane in "The Godfather" zou hierdoor geïnspireerd zijn.) Ernest Borgnine speelt de professionele klootzak en Donna Reed een prostituee die een nobeler karakter blijkt te hebben dan sommige hooggeplaatste figuren in het leger.

Het begint met beelden van de V.S. in 1953: het huwelijk van Joseph McCarthy, de Koreaanse Oorlog, een atoomschuilkelder, maar ook de glamour van de Amerikaanse levensstijl. Regisseur Martin Ritt, scenarist Walter Bernstein en acteur Zero Mostel stonden echt op de zwarte lijst ten tijde van de heksenjacht. Anekdotes uit hun eigen ervaring en die van collega's zitten erin verwerkt. Bemoeizuchtige politici wilden grote kuis houden in de amusementssector, geïnspireerd door anticommunistische en antisemitische motieven, leidend tot wantrouwen, met artiesten die elkaar bespioneerden en al dan niet verklikten.

Het beladen onderwerp is zonder verbittering en met donkere humor benaderd. Zo moet een scène over de gaskamers herschreven worden omdat de sponsor een gasbedrijf is. De nadruk ligt op de dialoog en het dilemma waar de personages mee worstelen: meedraaien met het systeem of trouw blijven aan je principes?

Woody Allen speelt z'n rol met z'n typische maniertjes: gestotter, over z'n neus wrijven... Hier en daar zal hij wel een zinnetje bijgedragen hebben aan de herwerkingen van het script. In het begin is z'n Howard Prince een schlemiel zonder principes, dan gaat hij zich voor literatuur interesseren en vindt hij de moed om voor z'n overtuiging op te komen, geïnspireerd door de idealistische Florence Barrett. De scenaristen die in het verborgene verder schrijven, doen denken aan Cyrano de Bergerac. De lichamelijke tegenstelling tussen Woody Allen en Zero Mostel heeft een komisch effect, al liggen komedie en tragedie dicht bijeen in dit beschamende stukje Amerikaanse geschiedenis.

Deze donkere komedie speelt zich af in een dorpje ver weg van de metropool Tokyo. Elk familielid heeft z'n afwijking. De oudste zus Sumika wil eigenlijk in de hoofdstad zijn om het te maken als actrice. In een flashback zie je haar als keurig gekleed schoolmeisje bij wie de narcistische trekjes al naar boven kwamen. Kyomi wordt als de voorbeeldige zus neergezet, totdat blijkt dat zij een valse daad gesteld heeft door die brieven te onderscheppen. De naïeve schoonzus Machiko zoekt het geluk in omgekeerde richting: van een weeshuis in Tokyo naar de familie in het dorp. Ze laat zich door iedereen commanderen en blijft daarbij steeds vriendelijk. De mannen worden voorgesteld als op geld of sex beluste zwakkelingen. Ondanks haar labiele gedrag is de kans groot dat je mee gaat leven met Sumika.

De manier waarop Kyomi haar observaties omzet in een manga, zit er mooi in verwerkt. De bekroonde regisseur krijgt vooral vorm in de verbeelding van Sumika. De belichting en de kleuren zijn fel. In de postproductie is het gras extra groen gemaakt.

Deze vrijgezel doet een beetje aan Marty denken, zij het nog heel wat uitzichtlozer. De veertigjarige dikzak zonder vooruitzichten zou geen vlieg kwaad doen, maar is slecht in sociale contacten. Elke poging om z'n isolement te doorbreken lijkt gedoemd tot mislukken, zoals Ijsland gedoemd is om een eiland te blijven. De vrouw met wie hij in contact komt, is bipolair, heen en weer tuimelend tussen radeloosheid en toekomstplannen. Pesten op het werk is een onderwerp dat niet vaak aan bod komt. De zwartgallige humor laat je met een gevoel achter van existentiële zinloosheid.