Opinions

In alle eerlijkheid... nee, eigenlijk veel geschreeuw en weinig wol. Een blik in de mooi vormgegeven leegte van penthouse-bewoners die van de realiteit zijn losgezongen en de miserabiliteit van hun 24-karaats-bestaan onder ogen moeten zien, dat is altijd lekker (en het is ook fijn om tegelijkertijd naar ze óp en op ze néér te kunnen kijken), en aan mooie visuals geen gebrek, maar het centrale gegeven (de roman waarin Gyllenhaal op een soort "getransponeerde" manier het verdriet om zijn verbroken relatie van zich afschrijft) is niet bijster interessant, de plot van de redneck-engerds is niet erg origineel (en tijdens de nachtelijke scènes ook gewoon onfris), en van de personages is dat van Michael Shannon eigenlijk het enige met diepte. De muziek is prachtig en de beelden zoals gezegd somtijds indrukwekkend, maar qua verhaal en qua thematiek liet het me allemaal net zo koud als de kunstwerken in Amy Adams' galerie. Veel bekende acteurs in piepkleine rolletjes van soms maar één scène: kennelijk stonden ze na A single man allemaal in de rij om met Tom Ford te mogen werken, maar het was werkelijk de moeite niet.

Leuke film, zeker voor wie overgevoelig is voor geluid, zoals ik. Tim Robbins is absoluut niet mijn favoriete acteur maar belichaamt de obsessie van zijn personage hier toch uitstekend (en lijkt ook veel plezier in zijn rol te hebben), William Hurt doet pijn aan mijn ogen met zijn feestelijke stropdassen en rode kuif, en in het algemeen spreekt hier een aangename sfeer van vrolijke anarchie en beheerste chaos uit. Nee, geen hoogvlieger, maar wel lekker onvoorspelbaar en onconventioneel, en ja, dan kun je ook rare scènes zoals dat triootje en het bijbehorende gespreksonderwerp tegenkomen, maar ach, ik til daar niet zo zwaar aan. Nu een film over buren die om 2 uur 's nachts hun nieuwe geluidsinstallatie gaan testen, voor mensen die dat ook ooit hebben meegemaakt, zoals ik.

Goede spanningsopbouw met een script vol suggesties (de aliens in de manege, de dalende UFO die een hoed blijkt te zijn), Hoyte van Hoytema's kristalheldere beeld met oneigenlijke en daardoor vervreemdende elementen (het varkentje op het dak), effecten die soms puur "in de camera" bereikt worden (vallende dingen, de "red herring" van de invasie van de manege), aparte muziek, en natuurlijk het suggestieve begin met de chimpansee. Maar na verloop van tijd gaat het allemaal te lang duren en begin ik me te storen aan hoe Peele de zaken nodeloos ophoudt, en wanneer dan eindelijk de climax komt kan het me eigenlijk al niet meer zoveel schelen, zeker wanneer het ruimteschip zo'n fantasieloze en inerte verschijning is. Net als M. Night Shyamalans Signs belooft deze film heel veel maar worden de verwachtingen uiteindelijk niet ingelost.

Ja, dat is het jammere van wat later op een site als deze arriveren, dan kan het gebeuren dat iemand al een bericht heeft geplaatst waar ik het ongeveer 110% mee eens ben, zoals hier het geval is met NarcissusBladsp. die op 28 mei 2007 al het gras voor mijn voeten heeft weggemaaid. (Helaas zal hij dat vermoedelijk nooit te weten komen omdat hij dit forum al bijna zes jaar niet meer bezocht heeft.)

        Zijn 5* is misschien wat hoog ingezet, maar aan de andere kant: die eindeloze zoektocht langs kroegen, bordelen en goedkope logementen, het contrast met de gezelligheid en huiselijkheid bij Sato, die dialogen over "dirt breeds evil" en "there are no bad people, only bad environments", het spel van de verkrampte Mifune tegenover de ontspannen maar wel degelijk gefocuste Shimura, de hele sfeer van die onderbuik van de "après-guerre"-samenleving, dat onhandige gevecht op het einde (net zo onhandig als in Drunken angel uit het jaar ervoor en Rashômon uit het jaar erna, kennelijk wilde Kurosawa het gebrek aan glamour van zo'n gevecht benadrukken), de manier waarop de moraal dat Mifune net zo makkelijk de andere kant had kunnen kiezen hier wordt verbeeld – al die elementen wegen voor mij toch wel zwaar in mijn waardering. Misschien dat een volgende kijkbeurt nog een verhoging in mijn score zal brengen, want dat verdienen de verschillende expliciete èn impliciete lagen in deze film wel.

Bizar hoeveel interpretaties er kunnen worden geplakt op een plot dat sindsdien zo vaak opnieuw is gebruikt (om nog maar te zwijgen van de honderden –duizenden?– afgeleide plotversies). Albin Grau (de oorspronkelijke initiator van deze film) zag de graaf als symbool voor de (Eerste Wereld)oorlog, "die monstrueuze gebeurtenis die over de wereld werd ontketend als een kosmische vampier om het bloed van miljoenen en miljoenen mensen te drinken"; volgens R. Dixon Smith staat de graaf voor "de terugkeer van het [psychische] onderdrukte"; James Berardinelli ziet dit als "de strijd tussen de tegengestelde helften van de menselijke natuur" met Hutter de brave, Orlok de gepassioneerde en Ellen de vrouw die van elk van hen ontvangt wat ze van de ander niet kan krijgen (zit zij bij het strand te wachten op haar man of op haar minnaar?); volgens Gilberto Perez personifieert Orlok "de existentiële opvatting van de dood als iets dat ons inherente in-de-wereld-zijn confronteert en bepaalt"; en 501 must-see movies graaft de oude theorie op "dat Orlok eigenlijk een portret van Lenin is, en dat de film een Duits propagandastuk is dat waarschuwt voor de Communistische dreiging van Rusland" met "de aankomst van de vampier in Wisborg, in een zwarte lijkkist en gevolgd door honderden ratten die de 'Pest' met zich meedragen" als een niet bijzonder subtiele allegorie. (In Engelstalige kopieën is Wisborg Bremen geworden.)
        Allemaal interessante invalshoeken. De film zelf draagt natuurlijk de sporen van bijna een eeuw ouderdom en heeft flink wat verjongingskuren moeten ondergaan om er presentabel uit te zien; dat hij na het gerechtelijke bevel tot vernietiging überhaupt nog bestaat is bijna equivalent aan de manier waarop de graaf in zoveel latere films voor zoveel generaties steeds weer uit het graf blijkt te kunnen herrijzen. Gedateerd is de film uiteraard, en het theatrale terugdeinzen van Gustav von Wangenheim (Hutter) en de smachtende dramatiek van Greta Schröder (Ellen) maken op mij ook niet veel indruk, maar de prachtige vormgeving, de onheilspellende fotografie, de hypnotiserende vertolking van Alexander Granach als de trolachtige makelaar Knock en de onsentimentele afwikkeling van de plot (geen happy-end, geen religieuze onderstromen, geen stoer Van Helsing-personage om de kwetsbare dame te verdedigen) houden de film voor mij echter springlevend.
        Bovenal is dit de film van Max Schreck – geen mysterieuze gentleman als Bela Lugosi, geen sexy hengst als Christopher Lee en geen psychedelische sjamaan als Gary Oldman, déze graaf is een ziek roofdier, een echt onaangename verschijning waaraan niets sympathieks of innemends of charmants valt te ontdekken en die ook anno 2018 bij de zoveelste kijkbeurt nog altijd onbehaaglijk en zelfs onrustbarend aandoet, alsof hij de film op onderbewust niveau een zeggingskracht meegeeft die mijn stemming van dat moment sterk kan beïnvloeden. Zoals Leslie Halliwell schreef, "an actor named Max Schreck, who seems shrunken almost into a mummy, makes Nosferatu a loathsome walking corpse with rotted teeth and pointed ears, enough to give anybody a nightmare. [...] you could almost smell the bad breath." Voor mij de beste zwijgende film die ik ken, zelfs nog een tandje beter dan Caligari.

Dertig, vijfendertig jaar geleden voor het eerst gezien. Voor mij toen na Il grido de meest toegankelijke film van Antonioni, en daardoor ook de meest gewaardeerde. Inmiddels zoveel jaren verder, en Antonioni wandelt nog steeds met mij mee. Maar omdat ik La notte al jaren niet meer heb kunnen zien is hij ondertussen in mijn beleving overvleugeld door L'avventura en Blow up. Nu dan eindelijk op DVD, en tot mijn vreugde raakt hij me nog even diep.

De fascinatie met thema's als angst voor de verveling en de leegte, de niet altijd even kaarsrechte mannelijke psyche (zie vooral ook Gabriele Ferzetti in L'avventura), het mogelijke uitdoven van de liefde – misschien dat die een mens nooit verlaten.

Verbazend hoe veel mensen in de laatste scène toch iets van hoop bespeuren. Mastroianni die zijn eigen liefdesbrief niet herkent en de schaamte daarover onder opgedrongen liefkozingen probeert te verbergen, wanhopiger (van zijn kant) en uitzichtlozer (van de hare) heb ik het nog niet vaak gezien. Hoeveel ik ook van de film vergeten was (zoals bijvoorbeeld het feit dat het feest pas na bijna een uur begint en niet al vlak na het ziekenbezoek), díé scène stond me nog altijd helder voor de geest.

Eind jaren 70, begin jaren 80: als het Leidse Kijkhuis de beide delen van deze film op één avond vertoonde (met twee of drie plaspauzes tussendoor) begon de voorstelling om 19:00, maar om 18:30 stonden al de eerste bezoekers voor de deur. Grappig hoe deze film indertijd werd beschouwd als zo ongeveer het beste dat er in de Europese cinema te vinden was, terwijl er anno 2024 op MovieMeter (in ieder geval op de meest recente pagina's) heel veel kritiek te vinden is, op de communistische propaganda, de eenvoudige karakterschetsen, het overdreven spel van Donald Sutherland, de hoeveelheid seks, de dierenmishandeling, de langdradigheid – en tegelijkertijd staat de film ook in de MovieMeter-top-250. (O ja, en de nasynchronisatie natuurlijk – wie zich daar aan stoort kan het werk van Fellini maar beter links laten liggen.) Ook voor mij heeft de film wel iets van z'n glans verloren, vooral vanwege de vele scènes die het verhaal niet vooruit helpen, maar tegelijkertijd heb ik hem na al die jaren toch weer vijf uur lang geboeid zitten kijken, en de durf waarmee Bertolucci dit enorme epos heeft opgezet verdient mijn onverdeelde bewondering. Dat laatste is natuurlijk niet genoeg om hier een per definitie al geslaagde film van te maken, maar ook daarzonder blijft dit een indrukwekkend canvas, ook al is het dan moeilijk na te voelen als inwoner van een land waar nooit zo'n sterke communistische beweging is geweest. En ik kan begrijpen hoe je Donald Sutherland enigszins overdreven vindt spelen, maar voor mij past hij toch mooi in een klassiek rijtje filmschurken waartoe ook Henry Fonda in Once upon a time in the West en Laurence Olivier in Marathon man behoren.

Net als John McTiernan met Die hard heeft Roger Donaldson ergens aan het begin van zijn carrière met No way out (1987) een film gemaakt die ik zó goed vind dat ik hem (Donaldson dus) sindsdien ben blijven volgen. Uiteraard zijn lang niet al zijn latere films van datzelfde niveau, maar hij heeft ook nooit echte troep afgeleverd, en dat geldt ook weer voor The november man. Een aardig complex plot met een paranoïde twist, een mooie vrouw, een jonge hond als tegenstrever, stevige vertolkingen, een paar explosies, en Pierce Brosnan die talloze schurken met het grootste gemak omlegt zonder met de ogen te knipperen. Morgen weer vergeten, maar vandaag goed mee vermaakt. Fijn ook om Will Patton weer te zien : in voornoemde No way out stal hij de show als de gewiekste assistent van opgejaagde minister Gene Hackman, en nog voordat je hem in beeld krijgt herken je hem in The November man al aan zijn aparte dictie.

De verrassing is helaas weg, en Mélanie Laurent en Isla Fisher nog veel helaser ook, en verder volgt dit zonder al te veel verrassingen de lijn van deel 1, maar binnen al die beperkingen heb ik me hier toch best mee vermaakt. Niet al te veel over nadenken: al dat gedoe met mensen binnen twee seconden onder hypnose brengen is vooral een manier om snel van plotpunt 1 naar plotpunt 3 te kunnen komen zonder een serieus tweede plotpunt te hoeven optuigen, en die scène met de geladen speelkaart die van de ene Horseman naar de andere vliegt zonder dat de schurken iets doorhebben gaat veel te lang door... ach, wat zeur ik ook. Eisenberg en Harrelson kibbelen weer aardig, het is altijd fijn om Freeman en Caine te zien, en de twee uren gingen vlot genoeg voorbij. Als ik cynischer zou zijn geweest zou ik deze film met een veertje in flarden hebben kunnen snijden, maar de eeuwige glas-halfvol-drinker in mij kon deze tweede cocktail best smaken.

Tja… ook al zou je dit halve uur te kort vinden, en ook al is dit inmiddels achterhaald door latere en uitgebreidere documentaires, en ook al worden deze beelden niet gecombineerd met een historische studie van de wortels van het antisemitisme of met een schets van de opkomst van het nationaal-socialisme (waarvoor in 1955 misschien nog niet het gereedschap en de materialen voorhanden waren), dan nog komt dit aan als een niet mis te verstane vuist in de maagstreek. En als ik hier het gruwelijkste moment noem (de doos met hoofden) lijkt het net alsof dat mijn persoonlijke "favoriet" is, terwijl álle momenten onderdeel uitmaken van een groter geheel dat het bevattingsvermogen te boven gaat – ware het niet dat het echt plaatsgevonden heeft. En mensen zijn er toe in staat geweest.

"Mr. Wilcox gaat verder op zijn uitgestippelde weg. Net zo langzaam en zo zwaarwichtig en zo goed beschermd als een stoomwals strijkt hij elke weerstand glad. Uit zijn films halen wij bijna alles behalve life, character, truth," schreef Graham Greene over het werk van deze regisseur/producent, die vele films met deze hoofdrolspeelster (tevens zijn echtgenote) maakte. En die uitspraak lijkt me zeker ook op Nurse Edith Cavell van toepassing, want hij is goed gemaakt met de beste intenties, technisch is het allemaal prima in orde en de spanningsboog zakt nergens in, maar het verhaal wordt zo gortdroog verteld dat de film nergens echt tot leven komt, en de voorzichtige pogingen tot humor (vooral van de cockney Bungey) waren misschien zelfs 75 jaar geleden al flauw. Natuurlijk is de film op ware personages en gebeurtenissen gebaseerd, maar in feite is dat ook min of meer het enige waaraan hij zijn waarde ontleent – als de kijker van tevoren niet had geweten dat Edith Cavell echt had bestaan en dat ze echt de aan haar toevertrouwde vluchtelingen had geholpen, hoeveel impact zou de film dan nog hebben gehad? Bij één scène ging ik overeind zitten – wanneer Cavell en de barones een neergeschoten piloot aan het behandelen zijn en er plotseling een Duitse officier de behandelkamer binnen komt lopen... het Engelse uniform opmerkt... het verplegende tweetal zwijgend observeert... en dan salueert en rechtsomkeert maakt zonder hen aan te geven. Een kort ogenblik van onverwachte spanning, een moment dat de film tegen de verwachtingen van de kijker ingaat en hem op het verkeerde been zet, een scène vol "life" waarvan deze hagiografie er veel meer had kunnen gebruiken.