Log

vote posted

Ode aan de scheppende mens

Subjectiviteit in tijden van nepnieuws, propaganda, artificiële intelligentie en een veelheid aan informatie. In het drukke universum van 'The French Dispatch of the Liberty, Kansas Evening Sun' (2021) staat de journalistiek centraal: de mensen die de actualiteit vangen in woorden, beelden en indrukken. De fietsende sfeermaker Herbsaint Sazerac (Owen Wilson) rijgt heden en verleden door elkaar tijdens zijn pittoreske tocht door een veranderend Frankrijk. De kunstcriticus J.K.L. Berensen (Tilda Swinton) memoreert de scheppende aantrekking en afstoting tussen veroordeelde kunstenaar Moses Rosenthaler (Benicio del Toro) en zijn gevangenisbewaarder Simone (Léa Seydoux). Politieke verslaggever Lucinda Krementz (Frances McDormand) probeert haar journalistieke neutraliteit te bewaren als ze begeesterd raakt door jeugdige revolutionair Zeffirelli (Timothée Chalamet). En de homoseksuele Roebuck Wright (Jeffrey Wright) raakt per ongeluk verwikkeld in een explosieve ontvoeringszaak, terwijl hij alleen een culinaire ervaring wil recenseren.

Het voelt in alles alsof 'The French Dispatch of the Liberty, Kansas Evening Sun' (2021) de film is waar Wes Anderson zijn hele carrière naartoe gewerkt heeft. Alsof hij de restricties van Hollywood achter zich kon laten met een gelaagde auteursfilm vol ideeën. Alleen al de diverse raamvertellingen met vertakkingen naar verschillende media (toneel, journalistiek, film, televisie, beeldende kunst) in veranderende tijdperken. Alles komt continu in beweging, zelfs letterlijk in de shots als schilderachtige Franse dorpstaferelen zich voor het oog van de toeschouwer ontvouwen. De film bouwt ook briljant op naar de apotheose dat de artikelen geplaatst zullen worden in de laatste editie van het magazine. Hoofdredacteur Arthur Howitzer Jr (Bill Murray) loopt tegen zijn eigen sterfelijkheid aan als hij al deze schrijvende vedettes hun vrijheid wil blijven geven. Gelukkig heeft de immer pragmatische man zelfs maatregelen genomen om het vaandel over te dragen aan die nieuwe generatie.

'The French Dispatch of the Liberty, Kansas Evening Sun' (2021) geeft weinig ademruimte om stil te staan bij die intense vertelwereld. Voor mij is dat de kracht én de zwakte van Wes Anderson. Hij laat weinig ruimte voor verstilling en contemplatie, maar tegelijkertijd heeft het ook iets dat het Franse Ennui leeft, beweegt en simpelweg bestaat. En dat terwijl het een compleet artificiële plek is, niet bestaand in de echte wereld. Tussen de regels door proef je ook de menselijke tragiek van deze karakters: onbeantwoorde liefde, vergane glorie en uitsluiting op basis van seksuele geaardheid. En natuurlijk dat ene grote thema in alle grote kunsten: de dood. De mens leeft om ooit te verdwijnen in het niets. Alleen creatieve mensen kunnen met hun scherpe oog de actualiteit vangen en daarmee ook een stukje van zichzelf achterlaten. De scheppende mens leeft voort in toekomstige generaties.

Vooral genieten om een piepjonge Emily Blunt als ongenaakbare ijskoningin die alles en iedereen op afstand houdt. Nou ja, behalve een wat stalkerige jongeman die zeer geïnteresseerd in haar is. Ze zitten met elkaar in een krakkemikkige auto te ruziën, totdat er een ongeluk plaatsvindt. En dan is er ook nog iets met een sneeuwstorm en een bezeten landweg. Echt eng of mysterieus wil 'Wind Chill' (2007) niet worden, maar dit voorspelbare niemendalletje bouwt op naar een onderhoudende climax. Al blijft toch vooral het gevoel hangen dat er veel meer uit het materiaal gehaald had kunnen worden. Had bijvoorbeeld de spookverschijningen meer persoonlijkheid gegeven. Grappiger. Minder generiek.

Geen idee wat het beleid is als je een film voor het eerst kijkt met een streamer die erdoorheen babbelt. Op mijn eenenveertigste zit ik natuurlijk bovenop de nieuwste trends. Zo keek ik 'Lover of Loser' (2009) dus op het YouTube-kanaal van ene Serpent: een korrelige versie vol pixels. Soms zette hij de film op pauze om erdoorheen te praten. Soms kwam er opeens een videoclip door 't beeld met drukke geluidjes en gekke dansjes. (Iemand heeft gedoneerd? Een hoog aantal likes?) Niet dat 'Lover of Loser' (2009) nou je volledige aandacht opeist, want het is verder een koddig gebeuren met een onwaarschijnlijk plot. De prekerige boodschap over gedwongen sekswerk komt niet écht binnen. Toch is het genieten om Thomas Acda te zien mokken als foute stiefvader en Ruud Feltkamp te zien charmeren als een gladde loverboy. En natuurlijk piepjonge acteurs als Gaite Jansen en Martijn Lakemeier in vroege rollen. Ik heb me in elk geval niet verveeld.

Alleraardigste tijdscapsule. 'Go' (1999) brengt me terug naar het blijmoedige nihilisme uit mijn jeugd. Jongeren zonder toekomst die eindeloos met elkaar keuvelen over tantra-seks, trio's, hun eigen mannelijkheid en hun zoektocht naar kicks. Elk moment kan de alledaagse verveling opeens overslaan in hypergeweld of wrede spelingen van het lot. Iedereen is even teleurstellend en gemeen. De perspectiefwisselingen versterken het gevoel van chaos en stuurloosheid. Met energieke technobeats op de soundtrack en de snelle montages als een drugstrip zonder doel of reden. Alsof deze jongeren nergens anders betekenis aan ontlenen dan eerst hun impulsen te bevredigen en daarna ongeschonden te ontwaken met een kater. Al mist 'Go' (1999) absoluut de rauwe tragiek die andere nineties klassiekers zo onvergetelijk maken. Niet inktzwart en cynisch, maar met een relativerende knipoog.

Ongeveer alles wat een moderne horrorfilm weet te vernaggelen: goedkope jump scares en lelijke CGI. En dan heeft ook echt niemand van de acteurs ook maar enige chemie met elkaar. Oom Lucas Desange (Nikolaj Coster-Waldau) en tante Annabel (Jessica Chastain) niet. Maar ook niet tussen de oudere acteurs en de bezeten kinderen. Paar keer gegniffeld als wildekind Lily stiekem speelt mer haar imaginaire mama, maar verder ben ik deze inwisselbare film nu al vergeten.

De horror van afhankelijkheid. 'Run' (2020) heeft een simpel maar doeltreffend uitgangspunt. Dochter Chloe (Kiera Allen) wil ondanks haar fysieke beperkingen haar leven zelf vormgeven, terwijl moeder Diane (Sarah Paulson) de tiener dichtbij zich wil houden. De ongezonde afhankelijkheidsrelatie tussen de twee vrouwen raakt uit balans als Chloe ontdekt dat zij structureel wordt gedrogeerd. Wil haar moeder eigenlijk wel dat zij zich verder ontplooit? Ik ben altijd wel te porren voor thrillers waarin een hoofdpersonage met een letterlijke beperking moet zoeken naar manieren om zich te wapenen tegen een fysiek gezonde vijand. Het is alleen jammer dat 'Run' (2020) zo voorspelbaar en vlak blijft. Er had zoveel meer gedaan kunnen worden met Chloe's beperking. Meer psychologische spanning. Meer creatieve oplossingen om te ontsnappen aan haar penibele situatie.

Alsof je zelf een liedje achterstevoren afspeelt om verborgen betekenissen te vinden. Ik heb een zwak voor psychologische horrorfilms met één centraal personage in een beperkte ruimte. Of zoals in 'Undertone' (2025) hoofdpersoon Evy Babic (Nina Kiri) alleen nog een horrorpodcast heeft om te ontsnappen aan de psychologische druk van een stervende moeder. Het weinige menselijke contact gaat via een collega aan de andere kant van de wereld, haar wispelturige vriendje en de gasten die inbellen tijdens de uitzending. Heel verrassend is het niet, maar de macabere geluidsfragmenten lopen over in Evy's extreem beperkte en repetitieve leefwereld. Regisseur Ian Tuason weet met beperkte middelen en veel suggestie toch een beklijvende psychologische sfeerschets neer te zetten over een vrouw uit een religieus milieu. Al blijft de spanning misschien subtieler en minder uitgesproken dan in genrefilms met meer budget.

In body horror heeft lelijke CGI geen plek. De kots, schimmel en exploderende lichamen in 'Cold Storage' (2026) roepen weinig emotie op. Ze zijn zo duidelijk computeranimatie. En dan niet eens echt van de beste soort. Teacake (Joe Keery) en Georgina Campbell (Naomi Williams) zijn een leuk koppel, maar tegen zoveel artificiële matigheid zijn zij ook niet opgewassen. Zelfs actieheld Liam Neesson kan het allemaal niet naar een hoger plan tillen.

Sfeervol filmpje. Als moderne kijker blijf je in 'The Abominable Snowman' (1957) wel wat lang op je honger zitten, want de monsterlijke dreiging wordt vooral opgebouwd door suggestie en psychologische spanning. Neemt niet weg dat het Tibetaanse klooster en de sneeuwlandschappen voor fraaie beelden zorgen. Zeker naar het einde toe wordt de suspense goed opgevoerd. Tikkeltje voorspelbaar, dat wel.

vote posted

Onschuldig tijdverdrijf. 'Enola Holmes 3' (2026) ziet er gelikt uit en het heeft een lekker sfeertje. Millie Bobby Brown blijft Enola Holmes ook als een heerlijk personage neerzetten, met haar sarcastische kwinkslagen in de camera en haar vrolijke gespeurneus. Niet dat je ergens het gevoel krijgt dat er écht iets op het spel staat. Daar is Enola's aanstaande huwelijk op Malta te dromerig voor. Ze houdt toch wel héééél erg van Lord Tewkesbury, terwijl ze haar zuurverdiende vrijheid niet op het spel wil zetten voor nieuwe verplichtingen. Uiteindelijk is 'Enola Holmes 3' (2026) toch ook vooral een wat kleurloze invuloefening met een zweempje emancipatiestrijd om diepgang te suggereren.

Bij de inburgering af

De Syrische familie Barakat en de Somalische zussen Khulud en Fotoon weten nog niet wat hen te wachten staat in hun inburgeringstraject. Confrontaties met cultuurverschillen. Een ondoordringbaar web van wetten, regels, processen en verwachtingen, waar geboren Nederlanders al hoofdpijn van krijgen. Hun eigen dromen en ambities om in Nederland een nieuw leven op te bouwen tegenover de beperkte mogelijkheden. De nieuwe Nederlanders staan aan de vooravond van wat Bredase ambtenaren en beleidsmakers hun 'klantreis' hebben genoemd. Naar de marketingterm 'customer journey' om de verschillende contactmomenten te schetsen tussen een klant en een commercieel product.

'Klantreis' (2026) schetst het moeizame inburgeringstraject waarin de Barakats en de zussen worden geconfronteerd met hoe ingewikkeld onze maatschappij eigenlijk is ingericht. Als een eigentijdse Bert Haanstra houdt documentairemaker Ton van Zantvoort ons een spiegel voor. Wat zegt dit nodeloos ingewikkelde traject over wat wij belangrijk vinden in dit land? Hoe worden we in wezen allemaal gevormd door rituelen, regelzucht, vastomlijnde ideeën over burgerschap, ons sociale stelsel en die ambtelijke mallemolen?

Maar meer nog dan harde systeemkritiek is 'Klantreis' (2026) een humane film. Over de inburgeraars zelf die zoeken naar een veilige plek in een onbekende omgeving waarin ze zich niet altijd ten volle kunnen ontwikkelen. Over de verschillende docenten, ambtenaren, hulpverleners, taalmaatjes en vrijwilligers die proberen om deze kwetsbare doelgroep te ondersteunen. Hun goede bedoelingen gaan soms verloren in de taalbarrière of culturele verschillen. Soms hebben de statushouders zelf tegendraadse ideeën over de vormgeving van hun eigen traject, zoals de duidelijke teleurstelling bij de Barakats als zij een sociale huurwoning krijgen toegewezen.

Het is knap hoe van Zantvoort zich op het spanningsveld begeeft van precaire discussies over Nederlanderschap. Hij toont hoe ons land goedbedoelde pogingen tot integratie soms laat stranden in buitensluiting. Daarin neemt hij geen duidelijk ideologisch standpunt in, maar laat hij de haken en ogen zien van een nodeloos ingewikkeld inburgeringstraject dat op sommige punten knelt met de werkelijkheid. Toch zijn de inburgeraars zelf psychologisch gelaagde mensen die verdwaald raken in de labyrintische opzet van hun 'klantreis'. Het maakt 'Klantreis' (2026) tegelijkertijd een hartverwarmende en grappige film waarin de tegenstrijdigheden van de inburgering voelbaar worden. Goede bedoelingen maken nog geen Nederlander.