Opinions

Toch grappig dat een tienerkomedie, allicht het meest verguisde genre ooit (zeker als meisjesperikelen centraal staan), plots de hemel wordt ingeprezen wanneer alle personages een heel klein beetje gevatter, sarcastischer en zelfbewuster zijn. De 'hippe' ouders vond ik het ergst: alsof een moeder het ooit in haar hoofd zou halen om samen met haar dochter op de motorkap te komen chillen, dat is zowat de grootste pet peeve van elke moeder.

Eerder Fien Troch meets Richard Linklater! Vervelende Franse jongeren die eens een goed pak rammel zouden moeten krijgen. Ze nemen zichzelf heel au sérieux en dat doet de filmmaker ook. Met ergerlijke gewichtigheid in beeld gebracht, halve gezichten, vage hoeken etc... Elke geste van de adolescenten, platen stelen, meubilair bekrassen, vuurtjes stoken, niet met hun ouders willen praten... Assayas vindt het allemaal erg 'interessant', als een soort laffe pedagoog die duidelijk onder de indruk is van het clichématig, geromantiseerd beeld van jeugdige opstandigheid. Verder ligt dit in de lijn van de Franse traditie om elke uitdrukkingsvorm van tieners te intellectualiseren, zelfs wanneer het niet meer dan incoherent gebral betreft. Of zoals de fletse minkukel van het hoofdpersonage op een gegeven moment stelt: "misschien wil ze met haar stilte iets uitdrukken dat ze niet met woorden kan" . Autoriteitsfiguren met goede bedoelingen worden sketchmatig als marionetten opgevoerd en je hoort Assayas haast roepen: "schei toch uit met je Rousseau en je Carvaggio, man! zie je dan niet dat de kids gewoon lekker willen grooven op Deep Purple en Janis". Flashforward naar het Frankrijk van 2018, waar leerlingen hun proffen met vuurwapens bedreigen. Wat zijn ze toch creatief, die jongelui!

Goed idee om de Franse obsessie met eruditie, charme en fijne dressoirs eens te injecteren met een stevige dosis Nederlandse platvloersheid (Huppert: "van de kippensalade moest ik ongelofelijke scheten laten") en je kunt Elle dan ook zien als een parodie van L'Avenir (en duizend andere Franse praatfilms). Huppert – het mag gezegd worden – is meesterlijk goed. Snel vind ik haar iets te aanwezig in haar acteren waardoor films dan al gauw 'Huppert-vehikels' worden, maar ze is op haar best wanneer ze zich volledig onderwerpt aan het materiaal en er op een haast vernederende manier de draak wordt gestoken met haar kille, verfijnde persona (zie ook Breillat's uitstekende Abus de Faiblesse) of om het met de woorden van haar personage te zeggen: "schaamte is geen gevoel dat ons kan weerhouden om wat dan ook te doen".

Net als in zijn vorige prent maakt boomer Klapisch een laffe knieval voor de hedendaagse jeugd. Zij gaan niet langer naar kokette bistots, maar slijten hun dagen in herbestemde fabriekshallen, op ongemakkelijke doch minimalistische stoelen. Treffend hierbij is dat Klapisch de kijker geen keuzeruimte laat, maar erg categoriek is in zijn oordeel. Klassiek is slecht en modern goed. Hiphop: goed. Klassiek ballet: slecht. Literatuur: slecht. Spoken word: goed. Erotiseren van minderjarige deernes: slecht. Een bistrot: slecht. Een foodtruck: goed. Zelf chili sin carne maken in een gigantische trog voor een groep van dertig contemporaine dansers en artisanaal bier uit het flesje drinken: nog beter. Wijn: (waarschijnlijk) slecht.

Schietschijf hierbij is papa Podalydès, die als een totaal reactionair en wereldvreemd fossiel afgeschilderd wordt. Gewoon omdat hij zich lichtjes op zijn ongemak voelt bij de aanstellerige moderne dans capriolen van zijn dochter en haar gecreoliseerde bobo-vriendjes. En liever zou vertrekken naar een omstandige zakenlunch met zijn twee advocaten-buddies, met foie gras, pousse-café, the whole shebang. Eén van hen wordt gespeeld door Luchini, die monsterlijk staat te schmieren. Deze typisch Parijse notie van 'les trois mousquetaires' - bevriende, welstellende mannen van middelbare leeftijd die elkaar overtroeven in schelmenstreken en verbale uitsloverij - lijkt Klapisch nog het meest wraakoproepend te vinden. Tijdens de scène dat we het drietal te zien krijgen, hoor je net geen braakgeluiden van Klapisch op de achtergrond.

Opmerkelijk detail is tenslotte ook dat ultrahunk François Civil hier (net als in Deux Moi) als een absoluut kneusje afgeschilderd wordt. Zijn onstuimig mannelijk temperament bestaat erin dat hij soms erd luid begint te snikken, zich vervolgens verontschuldigt voor deze 'mauvais vibes' en stelt dat hij echt aan zichzelf moet werken. Mannen-->therapie, is een teneur waar we het allen eens mee kunnen zijn, tot ook het laatste greintje mannelijkheid in de westerse beschaving is uitgeroeid. Ondanks zijn ravissant uiterlijk speelt Civil zeer implausibel een friedzoned sukkeltje, die na een blauwtje te lopen even in een sierkussen schreeuwt, een manoeuvre waarmee verwilderde mannelijke woede wordt versmacht. Hoelang nog deze schertsvertoning voor de bom barst?

Toen End of Days tijdens mijn kindertijd in de zalen verscheen, sprak de cover art enorm tot mijn verbeelding. De poster, waar Arnie baadt in een zee van vuur en zwavel, leek mij te suggereren dat de film zich zou afspelen in een universum van pure kwaadaardigheid, het soort dat wij stervelingen ons met moeite kunnen visualiseren. Toen ik de film ettelijke jaren later eindelijk bekeek, was ik teleurgesteld. De beweegruimte van de film bleek helemaal niet monsterlijk of origineel, maar eerder grijs, onderbelicht en muf. De doffe uitstraling van de nochtans capabele cast helpt ook weinig. Arnie zelf leek weinig om handen te hebben, probeerde misschien een meer 'serieuze' rol, wat eerder nietszeggend overkomt. Nochtans zien we hem aanvankelijk een heel gore smoothie maken, met onder andere een stuk pizza dat hij op de vloer vond. De rivaliteit tussen Arnie en Sly is welbekend en ik vraag me haast af of Arnie hiermee niet Stallone in Cobra de loef wil afsteken, waar laatstgenoemde een partje pizza met een schaar afknipt. Die vete moet nogal eens diep gezeten hebben.

Vijftien jaar later na mijn eerste kijkbeurt, was ik hartstochtig overtuigd dat ik mij gewoon vergist had. NATUURLIJK is End of Days is een miskend meesterwerk. Toch? Kijk gewoon die cover art, dat vuur, dat zwavel. Daar kan toch niemand aan weerstaan? Zelfs vanuit nostalgie had ik behoefte om me bloot te stellen aan Y2K paranoïa. David Byrne die op de tonen van Limp Bizkit een trio doet met moeder en dochter, is er een mooier beeld dat dat tijdperk samenvat? En dat het allemaal nogal grauw en muf overkomt, zou geen probleem moeten zijn. Het speelse, burleske en kleurrijke van de 80's Arnold films vind ik heden ten dage eigenlijk obsceen, omdat het mijlenver afstaat van de onooglijke impasse waarin we ons momenteel bevinden.

Maar helaas, het heeft niet mogen zijn, ik vond End of Days nog steeds onkijkbaar saai en lamlendig. Twee sterren voor (ingebeeld) jeugdsentiment, over twintig jaar doen we nog eens een poging.

Stephan Streker heeft als regisseur twee kwaliteiten die normaal pijnlijk afwezig zijn in Belgische cinema: een passie voor faits divers en een uitgesproken gevoel van geografie. Hoe hij Ostend by night tot leven laat komen, is tastbaar en magistraal. De zielige technobar waar Durieux Japanse whisky zit te zuipen, de imposante lobby van hotel Thermae Palace (de echte plaats-delict was het veel minder imposante en ondertussen gesloten Hotel Mondo). Peter Van Den Begin belichaamt het archetype van de perfecte hotel receptionist, iemand die zijn gasten met een mix van waardigheid en minachting bejegent. Het universum waar Streker ons in meeneemt is één van een sinistere burgerlijkheid, iets wat hij mogelijks van zijn grootmeester Chabrol leerde. Renier is erg goed als Durieux, speelt hem als een verwijfd, zelfingenomen ventje. Hoewel Wesphael zelf natuurlijk ook een echte ijdeltuit is, had ik toch het gevoel dat Renier zich voor zijn vertolking meer liet leiden door het afgeborstelde, voetballers-chic imago van MR-wonderkind Georges Louis Bouchez, met als huzarrenstukje het steeds terugkerende 'je parle pas flamand', wat Durieux haast als pavlov reactie mompelt telkens hij een paar woorden in de Nederlandse taal hoort.

Ha, de filmzomer van 2002. In het betere bioscoopcomplex wacht ons een heerlijk degustatiebord aan blockbusters. Een bont allegaartje van high school films, serial killer flicks, crossdressing komedies en vooral... sterrenvehikels. In 2002 volstond het inderdaad nog om iemand met wat 'star power' te casten in een banaal huis, tuin en keuken verhaaltje, misschien inspelend op een eerdere film die succesvol was, met het bijgeloof van een gokker aan een craps tafel in Caesar's Palace. Kan je het je voorstellen wat een boeiende tijd dit moet geweest zijn in Hollywood? Acteurs en producers, steeds op zoek naar een nieuwe trend of modegril die ze in een miljoenenproductie kunnen exploiteren. Een wereldvreemde nerd als M. Night Shyamalan die plots de meest gegeerde director in town wordt. Acteurs die een onderhandelingsmarge hebben om minstens een miljoen dollar te vragen voor een rol. We beginnen te tellen vanaf een miljoen, voor alles, bedragen daaronder zijn van geen tel meer. Individuen met weinig diepgang, die op slag multimiljonair worden, om een in een idiote film een idioot personage te spelen. Eigenlijk is het van een obscene decadentie die we sinds de Weimar republiek niet meer gekend hebben.

Zo ook 'Enough' met Jennifer Lopez: een groots opgezette 'domestic abuse' thriller, in de lijn van Sleeping with the Enemy en Double Jeopardy. Eigenlijk iets van tv-film of pulp cinema niveau, zoiets dat in het tijdperk van Roger Corman ingeblikt werd voor 50 000 dollars en in drive-ins vertoond zou worden. Het budget van Enough: 38 miljoen. Een productie van Irwin Winkler natuurlijk, de geknipte man voor een pronkerig sterrenvehikel. Het salaris van J.lo bedroeg minstens 2 miljoen. Of misschien zelfs drie, ze lijkt me een harde tante aan de onderhandelingstafel. Het is eigenlijk niet te verantwoorden dat een dergelijke film zoveel moet kosten, maar dat maakt het net zo aanlokkelijk. Wat een baldadige zet van de studio's om zoveel te investeren in een verhaaltje dat je net zo goed in een tv-soap kunt zien. Om dan toch het publiek te gaslighten dat ze een vijf sterren behandeling mogen verwachten. Je kan niet beweren dat die lui geen risico's namen.

Hoewel critici destijds Enough genadeloos neersabelden als 'simplistisch vermaak', kijk ik twintig jaar na datum melancholisch terug naar dit soort simplisme. Wat is er immers mooier dan een rudimentaire thriller op de wereldmarkt te exporteren als luxeproduct? De strijd van een huisvrouw tegen haar abusievelijke man. Geschoten op tal van prachtige locaties, met hier en daar een uplifting r&b muzakje ertussen. "The strength to stand alone, the power of not knowing and letting go" Een film is maar zo goed als zijn eindgeneriek. Toeschouwers wereldwijd hebben zich destijds blootgesteld aan dit spektakel. Kan je je de schoonheid inbeelden van twee leeghoofdige pubers die op een verloren namiddag Enough kijken in de nederigmakende weelde van een multiplex? Hoe de alchemie van een eenvoudige, doch efficiënte en herkenbare vertelling mogelijks een onverwachte diepgang in hun bestaan creëerde, waar zij tot vandaag nog de vruchten van plukken? De critici die destijds brandhout maakten van Enough, zijn dezelfden die vandaag de hele Disney machinerie normaliseren.

Dat de film 2 uur duurt, vind ik een gedurfde zet. Ofschoon dergelijke speelduur natuurlijk past bij de gentrification van het 'women in peril' genre, ben ik er nu eenmaal van overtuigd dat een simpele thriller niet boeiend kan zijn gedurdende twee uur. Na het kijken van Enough moet ik dienaangaande mijn mening bijstellen. Het is moeilijk te verklaren, maar ondanks plot holes, onlogische wendingen, dode sporen en ander scenaristisch vergif, verveelt de film geen seconde. Misschien heeft het te maken met de speelheids van Lopez als actrice, die een spanningsveld in haar spel houdt dat voortdurend de grenzen van het burleske opzoekt. Of misschien is het toch de opwinding van het nieuwe millenium, voelbaar in elke frame van Enough. We baden werkelijk in het optimisme van een nieuwe tijd. De openingssetting, een kleurrijke diner met giechelende serveuses, komt zo dicht bij het aards paradijs als we ooit zullen geraken. Ondertussen wordt de film herontdekt op Netflix, waar hij samen met een aantal andere nietszeggende Hollywood megaproducties uit zijn tijd ('Hush', 'The Glass House', 'Trapped') als een exclusief luxegoed staat te fonkelen. Gestuwd door een herhalend algoritme, blijft Enough zichzelf heruitvinden. Laten we dit meesterwerk vieren tot het einde der tijden.

Brussel: een stad die uitblinkt in bekrompen middelmatigheid. Ik vind het altijd aandoenlijk wanneer cineasten aangeven dat 'hun' stad het hoofdpersonage van de film zal vormen. Op zich is het een nobel streven van regisseur Gederlini om een polar in Brussel te willen draaien, maar hij sluit al snel op de ruimtelijke beperkingen van de stad. Door de vernielzucht van de Brusselse beleidsmakers van de vorige eeuw, kan in je in Brussel nooit een polar filmen zoals in Parijs: een hoofdpersonage dat vervreemdt van zijn werkelijkheid, een schijnbaar eindeloos doolhoof van haussmanniaanse boulevards, statige herenhuizen wiens imposante gevels de nulliteit van je bestaan affirmeren. Begin zo een onderneming in Brussel op, ik zeg waar wat, de Jacqmainlaan, en je promenade mondt al snel uit op één of ander spuuglelijk jaren '60 préfabriqué kantoorgebouw. Op de laan vind je overigens helemaal geen statige herenhuizen, maar gewoon nog méér lelijke kantoorgebouwen. Zoals het 'Alhambra Plaza'. Moest daarvoor dat mooie theater gesloopt worden?

Het ergste is dat je dan nog zo'n slag hebt dat trots is op voornoemde middelmatigheid. Want het is 'van ons'. Dan krijg je taferelen zoals regisseurs die filmen hoe er treinen door alle kanten van de verminkte hoofdstad tuffen - noem mij één andere Europese stad met intra muros treinverkeer. Of Gederlini, die zijn hoofdpersonage is Entre la Vie et la Mort laat fietsen door de Europese wijk. Kan je het je al voorstellen, een Franse polar waar het hoofdpersonage al fietsend La Défense doorkruist? Ook lijkt Gederlini het een artistiek interessante keuze te vinden om aan de Heizelvlakte te filmen. Smaken verschillen, maar ik weet toch niet of ik het daar mee eens ben. De echte grap is dat de metroscènes niet eens in Brussel gefilmd werden maar in Barcelona. Gederlini kreeg geen toestemming van de MIVB omdat het 'te donkere' scenario niet zou stroken met het imago dat zij als openbare dienst willen uitstralen. Ik vraag me af hoe zij dit verzoenen met het omstreden project van metrolijn 3, waardoor de wijk Stalingrad momenteel verwoest wordt. Spijtig, want met zijn haussmanniaanse stijl had je er een prima polar kunnen filmen.

eXistenZ is weer maar eens een fascinerende prent van Cronenberg, die voor de game-cultuur doet wat Videodrome voor het begrip televisie deed. Minstens even vooruitstrevend. Cronenberg kaart onder andere aan hoe velen verslaafd worden aan games, omdat het hun een kans geeft om te ontsnappen van de realiteit, waar ze een nieuwe identiteit aannemen. Het gaat zelfs zover dat men de artificiële wereld verkiest boven de werkelijke. Dat is natuurlijk brandend actueel wanneer je naar spellen als 'Second Life' e.d. kijkt en de enorme verslaving die er soms mee gepaard gaat. De vervagende grenzen tussen realiteit en spel worden ook interessant benaderd. Want wanneer maak je een onderscheid als het spel een exacte replica is van de realiteit? En zou men daardoor onbewust de daden van het spel kunnen overzetten naar de realiteit? Zeer effectieve paranoia-elementen, maar bovendien allemaal zaken die zeer nauw in betrekking staan met de gebeurtenissen van de afgelopen jaren. Het lijkt mij momenten haast profetisch.

Natuurlijk heeft het ook weer wat met seks te maken. Die bio-ports zijn alleszins zeer seksueel getint en ook de constante seksuele spanning tussen de twee hoofdpersonages is voelbaar. Daarnaast is er wat cynische humor verwerkt in het geheel, wat raar genoeg niet eens ongepast overkomt. Cronenberg weet zoals altijd het beste uit zijn cast te halen: Jude Law vind ik meestal niet zo denderend spelen, maar doet het hier behoorlijk en vooral Jennifer Jason Leigh acteer fenomenaal. Er zijn nog enkele goede bijrollen van o.a. Willem Dafoe en Ian Holm. In feite doet heel de cast het bijzonder goed. Sommigen noemen het houterig, maar het gaat hier natuurlijk over kunstmatige 'game characters'. Dat ze zo gemaakt overkomen, draagt juist enorm bij aan het bevreemdende gevoel.

Aan het einde lijkt het onderscheid tussen de verschillende realiteiten nog steeds niet gedefinieerd te zijn, maar er wordt voornamelijk gesuggereerd dat de maker van zoiets machtig, er uiteindelijk zelf het slachtoffer van zou worden. In welke realiteit dan ook.