Log

Deze voor die tijd avantgardistische film toont het moderne stadsleven waarbij Vertov ook het filmen en monteren van de film laat zien: de film is een ode aan zowel de moderne automatisering en massaproductie – de machines die het werk overnemen en de vrije tijd die mensen daardoor krijgen – als de nieuwe filmkunst als speciaal geval van die automatisering met de filmcamera als “het perfecte oog” waarbij hij alle mogelijkheden van het filmen (bv. het gebruik van ongebruikelijke hoeken) en het monteren (bv. slow of fast motion en het door elkaar heen laten lopen van beelden/filmpjes, vaak met bewust duizelingwekkend effect) gebruikt. Heel boeiend is wat de documentaire allemaal laat zien misschien niet maar zijn boodschap is krachtig: de moderniteit geeft een versnelling aan de samenleving die niet is te stoppen waarbij film dit proces niet alleen kan tonen maar ook zichzelf toont als een onstopbaar medium als onderdeel van de moderne wereld in plaats van een voorbijgaande gril.

Net als met Wanda is de keuze voor deze film voor Internationale Vrouwendag mijns inziens wat merkwaardig want de film heeft de boodschap dat vrouwen toch een soort prostituees zijn die nu eenmaal op rijke mannen vallen zoals mannen op mooie vrouwen (of het moet de feministische boodschap zijn dat de twee vrouwen in de film nu eens voor elkaar opkomen in plaats van elkaar omlaag te halen). Hoe dan ook schuilt er waarheid in de boodschap dat mannen en vrouwen in ieder geval niet voor de ‘inhoud’ van een persoon van het andere geslacht vallen, welke ongemakkelijke waarheid dan ook alleen gezegd kan worden in een komedie. Maar de strijd tussen de seksen is eerlijk: zoals een man een vrouw kan kopen, kan de vrouw de man betoveren met haar erotiek en Marilyn Monroe is misschien op haar betoverends in deze film. Daarbij wordt ze geholpen door de Technicolor waardoor de glamour van het doek spat en is de scene waarin ze ‘Diamonds Are a Girl's Best Friend’ zingt daardoor iconisch geworden en vaak geïmiteerd. Maar afgezien daarvan is de film een wat flauwe komedie die me in dat opzicht wat tegenviel.

Ofschoon Gone With The Wind een romantisch (melo)drama tegen de achtergrond van de Amerikaanse Burgeroorlog en de erop volgende Reconstructie is, is de film toch eigenlijk ook gewoon een sprookje met hoofdpersoon Scarlett als heks die – tegen de ‘oude’ beschaving van het Zuiden in – geen eergevoel kent en alleen maar aan zichzelf denkt (in haar tomeloze ambitie en wilskracht kan ze ook wel als feministisch worden opgevat). Ze veracht idealisme – de hele oorlog kan haar gestolen worden – en heeft haar zinnen gezet op Ashley die echter met haar nichtje Melanie trouwt, waarna ze met verschillende mannen trouwt terwijl ze van Ashley blijft dromen: ze blijkt zelf haar hele leven een onbereikbaar ideaal na te jagen. Als ook haar huwelijk met de cynische Rhett – die haar de hele film door wil veroveren omdat zij net als hem alleen aan geld en zichzelf denkt dus ze elkaar zouden moeten begrijpen – op de klippen loopt en ze beseft dat ze nooit liefde zal vinden, besluit ze terug te keren naar haar geboortegrond: zoals haar vader haar leerde is land uiteindelijk het enige wat blijft en wat haar kracht kan geven om door te leven.

De film imponeert door z’n compleetheid: het script is intelligent met gevatte, vaak sarcastische dialoogjes en ondanks de ongewoon lange speelduur – de film bestaat uit twee delen waarbij het eerste deel (van Cukor) dat eindigt met de financiële ruïnering van Scarlett door de oorlog iets beter is dan het tweede deel (van Fleming) waarin ze opkrabbelt door met rijke mannen te trouwen maar dat een desillusie in de liefde geeft – zit de vaart er goed in waardoor er geen gelegenheid tot verveling is. Bovenal prikkelt de film aldoor met z’n opzwepende muziek en de Technicolor-kitsch die zowel de hemel (de glamour van het leven op stand) als de hel (dood en honger als gevolg van de oorlog) intensiveert tot sprookjesachtige proporties en die de reden zal zijn dat Gone With The Wind nog steeds de favoriete film in de VS is. De titel slaat op de ondergang van het Oude Zuiden die zowel melancholisch (“Here was the last ever to be seen of Knights and their Ladies Fair, of Master and of Slave”) als als onvermijdelijk wordt voorgesteld. Critici hebben erop gewezen dat de meest succesvolle film in de VS telkens die heimwee naar de traditie (inclusief racisme) belichaamt: eerst Birth Of A Nation (1915-Griffith), toen Gone With The Wind (1939) en toen The Godfather (1972-Coppola) zodat er waarheid lijkt te zitten in de slogan ‘go woke, go broke’.

De film ziet er interessant uit door zijn documentaireachtige stijl maar uiteindelijk blijkt de film toch niet heel veel te bieden. Het gaat over een jonge vrouw die niets geeft om haar man en kinderen en daarom maar wegloopt waarna ze met elke man meegaat voor onderdak en een beetje eten. Je vraagt je af waarom ze niet iets meer haar best doet iets leuks van haar leven te maken. De dramatische spanning ontstaat vooral doordat ze zich ook door een bankovervaller laat meenemen – waardoor de film even een Bonnie and Clyde vanuit vrouwelijk perspectief lijkt te worden – maar ook dat wordt niet echt spannend omdat ze er letterlijk maar een beetje achteraan hobbelt. De film – “boegbeeld van de Amerikaanse feministische cinema” – draait geloof ik opnieuw in de bioscopen vanwege vrouwendag, maar ik weet niet of deze film reclame is voor het feminisme want veel bakt deze vrouw er niet van zonder man.

Fincher is niet mijn regisseur, zoveel is duidelijk. Soms probeer ik het nog eens, zoals nu met deze film, maar het briljante ontgaat me volkomen: de film is saai met clichématige dialogen en ontwikkelingen en duurt heel lang. De film vertelt het levensverhaal van een man waarin eigenlijk niets bijzonders gebeurt. Wat natuurlijk wel bijzonder is is dat deze man steeds jonger wordt terwijl de mensen om hem heen ouder worden, maar de hele fim vraag je je af welke levensles men daarmee wil communiceren: waarschijnlijk iets als dat alles vergankelijk is en iedereen doodgaat en dat alleen de liefde eeuwig is. Echt duidelijk wordt het niet: het is vooral een lege, saaie en nietszeggende film. Hij is wel kundig en gladjes gemaakt (it pleases the eye), hetgeen niet perse in z’n voordeel spreekt maar waarvoor ik de film nog net een magere voldoende wil geven, net als de andere ‘klassiekers’ van Fincher.

Prima korte documentaire over een uiterst belangrijke kunstenaar – qua betekenis misschien vergelijkbaar met die van zijn vriend John Cage in de muziek had – die voortborduurde op de dadaïst Marcel Duchamp met wie hij de pionier is van zo’n beetje alle kunststromingen vanaf de jaren 50 door radicaal te breken met het idee van kunst als verheven museumstuk ten gunste van het opheffen van het verschil tussen kunst en alledaagse gebruiksobjecten (popart), tussen het kunstwerk en het publiek (interactie) en tussen de verschillende kunst- en mediavormen zodat kunst en het leven samensmelten.