Opinions

Nee, dit is het niet. Als we in Nederland zoiets kennen als een spruitjesgeur, is dit het Tsjechische equivalent ervan. Zeer belegen drama met erg matig acteerwerk, waarvan er de laatste jaren erg veel exemplaren te vinden zijn. En weer allemaal dezelfde acteurs die je in iedere hedendaagse Tsjechische film tegenkomt. Veel te lange film ook, met allemaal korte scenes die hun fade-out kennen om maar weer ergens iets nieuws te beginnen. Enige binding met de personages wordt hierdoor niet mogelijk. Ik begin me ook steeds meer te ergeren aan dat zachte kleurgebruik waar Tsjechië het patent op lijkt te hebben. Films krijgen er een zoetsappige zweem van.

Erg jammer wat mij betreft, want het verleden bewijst dat ze er prachtige films kunnen maken. De half-melancholische komedies zijn ook veel beter te pruimen. Nog wel leuk dat avant-gardemuzikante Iva Bittová nog een rolletje heeft, maar ze kan beter zingen...

Zwartboek is een mooie poging om het in de afgelopen decennia veranderde inzicht over goed en fout in 'de oorlog' eens in een (actie)filmjasje te gieten. Verhoeven ontkomt zelf echter ook niet aan het afschilderen van karikaturen, waardoor het uiteindelijk aan vernieuwing ontbreekt. De film doet er alles aan om de tijdens de film opgebouwde oordelen van het publiek over de personages onderuit te halen, en tegenover de ouderwetse beelden van goed en fout nu eens een kijkje in de keuken te geven bij de Duitsers. Zo moet het publiek kunnen zien wie er nu echt fout, echt goed (nu ja, dat bestaat natuurlijk weer niet), en omdat we in de 21ste eeuw leven moet er ook een grijze tussenvorm bij: wie er eigenlijk een beetje een meeloper is.

Intussen vergeet Verhoeven de karakters echter uit te diepen om ze geloofwaardig te maken, wat nu juist zo belangrijk is in een film die zo specifiek de moraal in de oorlog wil belichten. Zelfs bij Ellis/Carice zie ik alleen maar oppervlakkigheid, en komen de huilbuien uit het niets. De enige die ik nog wat geloofwaardig vond is Müntze, de goedzak. Helaas zie je al van tevoren aankomen dat hij een goeierik is, en dat die dikke uitgezakte dronken andere gast een rasechte lul is. Door de oppervlakkigheid van de personages, alles staat immers ten dienste van het spannende plot, zijn ook de wendingen niet geloofwaardig en doen ze me eigenlijk niets. Verder vond ik de slotscene behoorlijk triest: een zo groot drama, waarbij de personages aan een water zitten en iemand moedwillig laten stikken in de auto vereist een subtiele aanpak. Helaas, dat hoeven we bij deze regisseur, maar ook bij Carice van Houten denk ik, niet te verwachten.

Het plot is dan weer wel interessant en Verhoeven weet ook absoluut spanning in zijn verhaal aan te brengen, dat is absoluut een prestatie. De vaart zit er inderdaad in, maar dat is er ook aan te danken dat hij binnen de bijna 2,5 uur zoveel moest proppen, dat er af en toe simpelweg te snel naar het volgende shot wordt overgegaan. Had hij maar gekozen tussen moraal en actie.
Echter, dankzij de vele karikaturen (de christen die niet durft te schieten, de dikke kenau die als kampbeul de 'collaborateurs' eens becommandeert om maar een paar te noemen) is de geloofwaardigheid dus ver te zoeken. Een erg gemiste kans, want het publiek weet nu wel dat niet iedereen goed was die een lintje heeft gekregen en dat er ook mensen ten onrechte werden bestraft, maar is nu niet geconfronteerd.

Het verhaal is absoluut interessant, evenals de setting. Maar inderdaad is het ook voor mij een film van gemiste kansen. Op sommige elementen wordt teveel nadruk gelegd, andere lijntjes werden weer niet helemaal afgemaakt, en uiteindelijk is de clou ook weer niet spectaculair te noemen. Men zou, diepgeraakt, emotioneel kunnen concluderen dat de film gaat over de kracht van het verleden, maar deze kracht draagt de film niet over. 2,5*