Opinions

Voor aanvang dacht ik terug aan de eersteling en ik herinnerde mij alleen hele grote lijnen en wat spaarzame scènes. O jee, hoe zat het ook al weer? Het is een vraag die heel bevredigend wordt beantwoord voordat het nieuwe avontuur een aanvang neemt. In enkele scènes vat James Cameron de verhaallijn en de drijfveren van de eerste film nog even samen. En ja, opeens komt alles weer terug. De visuele pracht, het dunne verhaaltje en de (overbodige) esoterische paden die de film bewandelt. En natuurlijk de overdreven lange speelduur. Hm.

Het tweede deel heeft een nog langere speelduur en heeft eveneens weinig om het lijf. De esoterie neemt minder plaats in. De film vertelt een behoorlijk rechtlijnig avontuur vol actie dat zich afspeelt in een wereld vol visuele pracht. Wederom vallen snode mensen de idyllische planeet Pandora binnen en zijn uit op de scalp van Jake Scully die tussen de inheemse bevolking leeft. Dramaturgisch gesproken niet heel opwindend en erg hangend aan de eersteling.

Ook nu weer zijn de parallellen met het westerngenre onmiskenbaar. Agressieve landjepik. Gewelddadige en respectloze overheersers. De nobele weergave van de inheemse bevolking. De shootout. Ook de tegenstellingen die Cameron laat zien zijn simplistisch. De inheemse bevolking versmelt met de natuur. De overheersers met de techniek. Pacifisme staat tegenover militarisme. Spiritualiteit tegenover wetenschap. Romantiek tegenover agressie. Kortom, goed staat tegenover slecht.

Hoe opzichtig het allemaal ook is, toch wordt de nobele strekking je minder opdringerig door de strot gedouwd als in de eerste film. De zwart-wit boodschappen zijn subtiel ingebed in een opeenvolging van furieus gechoreografeerde actiescènes die het meeste van de aandacht opeisen. En die scènes zien er gewoon erg goed uit. Er is daarnaast natuurlijk ook nog wat tijd ingeruimd voor ontroerende momentjes om de banden met de helden van de film steviger te maken. Ach,het klopt allemaal wel. Goed tegen slecht. Beetje geweld. Beetje romantiek. Beetje esoterie. En daarbij is het visuele aspect gewoonweg indrukwekkend.

Ik merkte trouwens dat ik nooit ontroerd raakte of bepaalde scènes die intentioneel spannend zijn echt spannend kon vinden. De reden? Emoties worden de kijker opgelegd. Hé kijker! Let op! Dit is spannend! Dit is ontroerend! Ik hou daar niet zo van en ben daar niet gevoelig voor. Of juist wel. Het is maar hoe je het bekijkt.

Aan het eind zijn er voldoende open eindjes voor een derde deel. Voor mij hoeft het niet. Ik vraag me trouwens af welke malloot de familie Scully na de verwoestingen in het bos en in de zee nog op zijn terrein wil hebben. Niemand, hoop ik.

Het vieren van kerstfeest met je familie kan op zich een horrorscenario waardig zijn. In deze film waarin de onderlinge familiaire verhoudingen al niet zo soepeltjes lopen, worden de familieleden ook nog eens met elkaar opgesloten als zich opeens een ondoordringbaar scherm om het huis manifesteert en er geen ontsnapping mogelijk is.

Bijna alle communicatie met de buitenwereld is afgesloten. De tv vormt de enige verbinding met de buitenwereld. Op het tv-scherm verschijnt eenzijdige informatie in de vorm van eigenaardige en dubbelzinnige boodschappen met aanwijzingen om te overleven.

Beklemming ontstaat. De sfeer is onheilspellend. Dreigend. De situatie biedt volop gelegenheid voor de filmmakers om eens lekker tekeer te gaan. Om een intrigerend spel te spelen met claustrofobie, paniek en paranoia, terwijl op de achtergrond het mysterie van de insluiting schemert.

Heel veel mogelijkheden om er een spannende film van te maken. Regisseur Johnny Kevorkian maakt er iets van dat slechts gedeeltelijk door mij als pakkend werd ervaren.

Kevorkian stopt in het verhaal een psychologische en maatschappijkritische onderlaag die zich langzaam ontwikkelt tot bovenlaag. Middels de onenigheid binnenskamers, die wordt gevoed door de dubbelzinnige mededelingen op de tv, levert de film kritiek op de boze rol die de media spelen in het manipuleren van de massa. De tv creëert tweespalt. De één accepteert de tv als het alwetende oog dat onvoorwaardelijk en blindelings wordt aanbeden. De ander betwist de alwetendheid. Wat mij betreft worden hier geen eyeopeners aan de kijker gepresenteerd.

In het voetspoor van deze discussie, maakt de tv veel meer los. Zaken als ingesleten racisme, blind conformisme, buitensporig mannelijk chauvinisme en voorspelbare familievetes komen ook nog aan bod. Ook hier geen eyeopeners.

Het is wat veel voor een film die zich beter op een spannende vertelling met Cronenbergse uitwassen (die in aanzet best aardig zijn gelukt) had kunnen concentreren, maar in plaats daarvan de fout maakt zich teveel uit te leven op maatschappelijk geëngageerde bijzaken.

Geen heuse horror. Geen bloed. Geen griezelige setting of angstaanjagend verhaal. Wel een paar schriks. Maar met wat simpele jumpscares die heel goedkoop door een harde muziekuithaal tot stand komen, ben je er natuurlijk niet.

Het verhaal rammelt en de verschillende subplotjes vallen niet in elkaar. Erg onbevredigend om naar personages en situaties te kijken zonder duidelijk verband met andere personages of situaties.

De personages zijn zonder uitzondering erg plat vorm gegeven. We weten gewoon niets van hun motivering. Op die manier wordt het met de inleving natuurlijk niets. De film wordt er bepaald niet prettiger kijkbaar door.

t' Is daarnaast ook nog een erg oppervlakkig verhaal. Dingen gebeuren zomaar. Enige achtergrond of inzicht in wat dan ook, wordt amper gegeven.

Datzelfde geldt voor de engerd uit de filmtitel. Slechts een figuur dat de film opsiert zonder dat de reden duidelijk wordt waarom hij er überhaupt is. Tja, er zijn wel wat suggestieve aanwijzinkjes, maar die zijn te vaag om bevredigend te zijn. En als ie nou nog groots imponeerde, die Schaduwman, dan kijk je wat gemakkelijker over een onzorgvuldig geconstrueerd plot heen, maar imponeren doet ie op generlei wijze.

Veel is dus niet geslaagd. Er is ook iets wel geslaagd. Er is een zekere beklemmende sfeer voelbaar. Een sfeer die vooral wordt opgeroepen door goed en stemmig camerawerk.

Verder is het niet veel. Nou ja, de poster is natuurlijk ook oké.

Vergezochte onzin.

Het uitgangspunt ("Hé, we hebben filmrollen van een nooit opgespoorde seriemoordenaar ontdekt") is nog enigszins intrigerend. Wat zich vervolgens als verhaal ontvouwt, is dat niet. Dat verhaal is niets anders dan vergezochte stompzinnigheid.

Alhoewel, ik moet toegeven dat ik op sommige momenten toch even in het verhaal werd meegetrokken. Dat heeft met name te maken met het sfeervolle camerawerk en met de stemmige filmlocaties, die bestaan uit van die gore, schimmige en verlaten plaatsen, die als vanzelf een soort onheil uitstralen. Die dingen leiden dan toch even af van de belachelijkheid van het verhaal.

Het acteerwerk valt ook wel mee. Niet top, maar geloofwaardig in momenten van angstige stress. Dat scheelt toch als de personages verder totaal niet interessant zijn. Laat hen dan in ieder geval overtuigend zijn in de beleving van hun basale emoties.

Geen thriller zonder enge scènes. Ze zijn er. Althans de intenties zijn er. Van een voorspelbare jumpscare of van een onduidelijk geluidje schrikt natuurlijk niemand. Waarom de personages zich bijkans doodschrikken is dan ook raadselachtig.

En net als je denkt dat de film niet nog ongeloofwaardiger of lachwekkender kan worden, bewijst het eindspel het tegendeel. Het kan echt.

Vergezochte onzin.

Aardige horror. De aanloop is aan de lange kant, maar niet vervelend. De introductie van de personages is best interessant. Het zijn eens niet van die oervervelende verwende cliché-tieners die meestal dit soort films bevolken. Deze personages hebben iets meer te melden dan banaliteiten. Ze dragen onverwerkte issues uit het verleden met zich mee, die tot onderdeel van het verhaal worden gemaakt en het verhaal daarmee wat meer laag geven.

Ondanks de korte speelduur is er voldoende tijd vrijgemaakt om dit met enige zorg te doen. Die gedegenheid maakt dat de film meer is dan een uit de hand gelopen bezoek aan een spookhuis. Maakt dat de film uit meer bestaat dan een bloederig potje slashen.

Het sfeertje is goed. Beklemming. Duisternis. Een oud huis. Geheimen. Paar geluidseffecten. Paar lichte schriks.

Heel geslaagd is de grote portie dramatiek die doorklinkt in bijna elke scène in het spookhuis. Het drama flikkert op middels overdreven aangezet toneelspel dat past in een theatrale horrorshow met bijbehorende stilistische effecten. Met bombastische muziek. Met trage camerabewegingen. Met licht- en geluidseffecten. Echt op en top theater. Ludiek, sfeervol en enigszins over the top, maar wel leuk.

Er wordt daarbij ook nog eens heel behoorlijk geacteerd.

Ik kon het goed hebben.

Niet slecht.

Op 16 jarige leeftijd schreef regisseur Helene Hegeman de roman Axolotl Roadkill. In de film naar dat boek die een iets andere titel heeft gekregen, brengt zij het personage Mifti tot leven. De film vertelt over het leven van deze 16-jarige, dat bestaat uit vreemde seksuele escapades, nightclubbing, drugs- en drankgebruik en problemen met het gezag. Haar belevenissen worden onoverzichtelijk en fragmentarisch op het bordje van de kijker gedropt en gaan gepaard met veel turbulentie, warrigheid en luidruchtigheid.

Mifti staat op de rand van volwassenheid, maar wil of kan niet volwassen worden. Een deel van de titel zegt in dat opzicht veel. De axolotl is een Mexicaanse salamander die zijn hele leven als larf doorbrengt. Net als de axolotl hult Mifti zich volhardend in haar onvolwassen stadium. Om haar gevoelens van frustratie, verdriet, verwarring en agressie in te dammen heeft zij een harde cocon geweven die haar moet beschermen tegen de verantwoordelijkheden die haar in het volwassen leven wachten.

Mifti heeft diverse rollen tot haar beschikking die ze op het juiste moment aanwendt. Ze is een onvolwassen rebel, een verleidelijke Lolita, een naïef meisje en één en al energieke beweeglijkheid. De andere personages verbleken in haar nabijheid. En dat is gedurende de gehele film het geval. De andere personages fungeren als extreme clichés die elk voor een levensinvulling staan die Mifti samen met hen heel sprankelend uitprobeert.

De dialogen komen tamelijk gekunsteld over. De personages (ook de oudere) praten met een mix van scheldwoorden, Engelse terminologie, hippe slang en scherpe oneliners. De authenticiteit van de spraak ligt er wel heel dik op en klinkt juist daardoor erg onnatuurlijk.

Een onevenwichtige film is het. Een kapot, excentriek en dolgedraaid portret van een nachtelijk Berlijn met in het middelpunt de recalcitrante en ongrijpbare Mifti. De regisseur kiest voor overdreven aangezette dialogen en extreem aangezette personages om het portret in te vullen. Erg vermoeiend en eigenlijk ook helemaal niet nodig, want in een paar scènes met stemmige accenten en fijnzinnige details, die rustpunten zijn in de beeldende en sprekende chaos, zegt zij veel meer dan met het warrige gewoel en banale geschreeuw.

Enkele prachtige surrealistische scènes doorsnijden de warrige onrust en duiden heel precies en prettig absurd Mifti’s echte wezen. Haar dromerige karakter dat zijn best doet om in grip te komen met de harde vijandige wereld die zoveel van haar vraagt. De overige film richt zich op excessieve uitbraken en snijdt wat karaktervorming betreft weinig hout.

Echt jammer dat er niet meer scènes zijn zoals die ene grappige scène met die pinguïn. Of die onheilspellende scène van een stille stad met verspreid liggende slachtoffers van een ramp. Of die scène met die hoopvolle ontmoeting met een eenhoorn. Heerlijke scènes zijn het. Scènes die emotioneren. Veelzeggende scènes waar je je genietend even door laat verrassen, voordat je weer keihard wordt teruggeworpen in de vermoeiende fragmentarische warrigheid van de eigenlijke film.

Axolotl Overkill gaat veel op en neer en wisselt rumoerige scènes met clichématige personages en overtrokken dialogen af met stukken sfeervolle intimiteit. Van het ene is er teveel. Van het andere te weinig.

De film laat in een aantal losse scènes verschillende mensen zien die om diverse redenen contact hebben met Iraanse gezagsdragers. De film hanteert daarbij een satirische toon en accentueert daarmee de absurditeit van de situaties die zich voordoen. Zo is er een jonge vader die zijn pasgeboren zoon aanmeldt en hem de naam David wil geven. In zijn ogen een eenvoudige administratieve handeling. Toch niet, want zodra de beambte de naam van het kind hoort, is er een probleem. Volgens de richtlijnen is die naam niet toegestaan. De man is stomverbaasd en begrijpt niet dat een vreemde hem komt vertellen hoe hij zijn zoon niet moet noemen. Nog een voorbeeld. Tijdens een sollicitatiegesprek moet een werkzoekende veel meer bewijzen dan alleen zijn kwalificaties. Hij wordt ook ondervraagd over zijn kennis en naleving van de Koran en moet zelfs voordoen hoe hij zich ritueel wast voordat hij gaat bidden.

Autoritaire regiems staan er niet voor open om bekritiseerd te worden. Het regisseursduo Ali Asgari en Alireza Khatami heeft dat al meerdere malen ondervonden. Zo kreeg Asgari in september 2023 een filmverbod opgelegd en mocht hij het land niet verlaten. Het weerhield hem er niet van deze film te maken. Een film die de idiote uitwassen van een star systeem laat zien. In Ayeh Haye Zamini wordt de spot gedreven met het Iraanse regiem door mensen te tonen die normale wensen hebben en een normaal leven willen leiden, maar dat niet kunnen omdat ze door de geboden, verboden en starre bureaucratie worden tegengewerkt.

De film bestaat uit negen episoden. In elk van die negen episoden wordt erg duidelijk gemaakt dat het welzijn van de burger niet de eerste prioriteit heeft. Elke episode is een tweegesprek. De camera heeft een belangrijke rol. Die observeert een personage vanuit het perspectief van de gezagsdrager. In elke scène zien we steeds één persoon. Van de gezagsdrager horen we enkel de stem. De camera beweegt niet maar registreert genadeloos de arme man of vrouw die een trivialiteit probeert uit te leggen, maar niet serieus wordt genomen. De zienswijze van de camera roept bij de kijker net als bij de ondervraagde een ongemakkelijk en boos gevoel op. De gezagsdrager heeft daar geen boodschap aan. Die heeft geen ander doel dan met gebruikmaking van een irritante monotone stem zijn gelijk door te drukken. Behalve een stukje ongemak brengen de episoden ook verbazing en hilariteit teweeg over zoveel inhoudelijke onzinnigheid en stompzinnige koppigheid.

De film laat de kijker getuige zijn van bizarre situaties die alle een verlies aan vrijheid aan de kaak stellen. Situaties waarin de politiek direct ingrijpt in het leven van mensen. In Iran wordt iedereen in de gaten gehouden. Het regiem heeft marionetten tot zijn beschikking om zijn ideologie uit te dragen. De hulpmiddelen die daarbij worden gebruikt zijn formulieren, wachtkamers en vertragingstactieken. Asgari en Khatami slagen erin een film te maken die niet alleen ontstelt maar die gelukkig ook bijzonder hilarisch is.