Opinions

Andere, doch good ol' Cronenberg

Cronenberg is een absolute zekerheid als het aankomt op kwaliteitsvolle cinema, en naar goede gewoonte levert hij met 'Eastern Promises' dan ook opnieuw een onmiskenbaar meesterwerk af. Net zoals in 'A History of Violence' zien we echter een meer volwassen Cronenberg aan het werk, één die geenszins afstapt van zijn 'body horror' verleden, maar ook steevast opteert voor psychologische horror. Vervolgens lijken de lagen in zijn werk alleen maar toe te nemen, waardoor het andermaal een plezier is om het te analyseren en te schatten naar zijn ongekende, symbolische waarde.

In het geval van 'Eastern Promises' vertaalt zich dat in een fascinerende observatie van de menselijke psyche en de Russische maffiawereld, zoals enkel Cronenberg dat kan. Verdoken persoonlijkheden en ambiguë identiteiten kruisen meermaals het pad en zijn het centrum van een resem onheilspellende intriges.

Overigens maakt de bijdrage van Cronenbergs huiscomponist Howard Shore de observatie compleet, met een andermaal meeslepende en karakteristieke muzikale score.

Aan kop staat uiteraard Vigo Mortensen, die met een schrikwekkende kaaklijn en een indrukwekkende fysiek imponeert als nooit tevoren. Hij viel voor 'A History of Violence' reeds onterecht naast de genomineerden, maar zijn prestatie in 'Eastern Promises' kan onmogelijk over het hoofd gezien worden. Of ome Oscar moet zich in een preutse bui bevinden en daarbij zelfs de edele delen van Mortensen niet wenst te bekronen.

Desbetreffende scène is Cronenberg in zijn 'puurste' vorm: een uitspatting van barbaars geweld, die zijn gelijke niet kent en prompt de stempel 'klassieker' krijgt opgeplakt.

Naast Mortensen mogen we ook de beeldtaal van Cronenberg niet over het hoofd zien. Op een haast minimalistische wijze maakt hij optimaal gebruik van zijn canvas en camera, om de machtsstatus van zijn personages te symboliseren. Zo tovert hij ook het restaurant, als het centrum van alle praktijken, om tot een met grimmig rood en goud doorspekte plaats van macht en onmacht.

Met 'Eastern Promises' heeft het lopende filmjaar 2007 zijn eerste echte meesterwerk gebaard en wordt het met andere woorden moeilijk om deze prent te overtreffen. Hoewel de herfst en de gebruikelijke lading topprenten die daarmee gepaard gaan zich aanbieden, zie ik enkel 'The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford' daartoe, bijna met zekerheid, in staat.

4.5*

Er hangt een picturale en hoogst mystieke kracht over 'Elizabeth', maar tegelijk geeft deze prent, tegen de verwachtingen in, niet volledig het nakijken op zijn inferieure opvolger 'Elizabeth: The Golden Age'. De weelderigheid en gemeten symboliek komen weliswaar subtieler tot uiting, maar het geheel is onvoldoende in balans om een consequente, blijvende indruk na te laten; zowel tijdens de prent als achteraf. Niettemin biedt 'Elizabeth' een boeiend inzicht in de vrouw, de legende, de figuur én de maagd. Iemand die getrouwd was met Engeland en het Angelsaksische volk, iemand wiens lichaam en geest als het ware werden onteigend in het belang van de natie. Daartegenover staan echter de onvergeeflijke keuzes voor acteurs die hier ofwel niets te zoeken hebben (Cantona, Cassel, Attenborough en Craig), of in dit genre meermaals ten tonele verschijnen als een wandelend cliché annex romantische poëziebundel (de onvermijdelijke Fiennes).

3*

Kapur naast zijn voeten

De naam Cate Blanchett gaat niet alleen gepaard met een natuurlijke schone, maar bovenal met een onbegrensd talent. En dat bewijst ze andermaal in 'Elizabeth: The Golden Age', met een hoogst imposante vertolking van de 'Virgin Queen', een rol die ze eerder al vertolkte in Kapurs eerste uitstap binnen het gegeven van deze vrouwelijke gigant.

Centraal in deze opvolger staat de queeste van een koningin met een radicaal protestantse geloofsovertuiging. Een koningin die, naast politieke en wereldlijke standvastigheid, vooral op zoek is naar liefde, naar zichzelf, naar een 'nieuwe wereld' en bijgevolg naar persoonlijke standvastigheid. Daaruit volgend stoot ze op de tegenstand van het Spaanse koningshuis en zijn gevreesde inquisitie, wat op zijn beurt zal leiden tot de inzet van diens Spaanse Armada. Verraad komt bovendien van alle kanten, al zal dat uiteindelijk het figuur en het karakter van Elizabeth eens te meer bepalen en gaandeweg kenmerken: I, too, can command the wind, sir! I have a hurricane in me that will strip Spain bare when you dare to try me!, zei ze tenslotte.

Dit alles kan leiden tot een fascinerend, indringend en verrijkend portret van een eenzame koningin, die eens wat meer wenste te zien dan de hoeken van haar hoogsteigen kamers. Maar Kapur staat naast zijn voeten en verliest zich maar al te vaak in een weliswaar weelderige, maar niettemin veraderlijke tornado van visuele en muzikale bombast. Op die manier verplaatst hij het verhaal, ongewild of niet, naar de achtergrond. De camera krijgt beduidend meer aandacht dan de personages, getuige de ontelbare travellings en perfect symmetrische shots. Haast onbegrijpelijk hoe Kapur zelfs dan, onder een dergelijke houding en met zoveel oog voor verpakking, alsnog fout kadreert en zijn personages figuurlijk de schedel opensnijdt.

Een barokke mise-en-scène met een subliem gevoel voor verstilling, dat is wat 'Elizabeth: The Golden Age' ontbeert, dat is waar zijn voorganger op zou teren, en dat is de reden waarom laatstgenoemde wellicht mijn voorkeur zal dragen.

2.5*

Good old Steven

Oerdegelijke en oertypische prent van Hollywoodgigant Spielberg, een man waar we altijd wel op kunnen rekenen als het om opwindende avonturenfilms als deze gaat (zie uiteraard ook 'Indiana Jones' en zijn projecten als producer: 'The Goonies' en 'Back to the Future').

'Empire of the Sun' drenkt in een authentieke sfeer, zwierend camerawerk (knappe massashots overigens) en een krachtige soundtrack van John Williams.

Spielberg schuwt daarbij braafjes de nodige gruwel, maar brengt in plaats daarvan een opwindend en indringend verhaal over een familie die letterlijk en figuurlijk uit elkaar wordt gerukt (een constant uitgangspunt in het oeuvre van Spielberg), en een verwaand 'jong' dat zich met de tijd ontwikkelt tot een man.

In films als 'E.T.' en 'A.I.' staat Spielberg ook bekend als voornaam kinderregisseur en dat is in 'Empire of the Sun' niet anders.

Spielberg zag in een jonge Christian Bale veel talent en gelijk heeft hij dan ook gekregen. Bale werkt zijn personage met een stevige dosis charisma en enthousiasme bijzonder sterk uit en overklast moeiteloos een naam als Malkovich.

Overigens is Bale net als Kevin Bacon een acteur die niet de appreciatie krijgt die hij werkelijk verdient...

'Empire of the Sun' behoort echter niet tot het pantheon van grootse Spielbergprenten ('Munich', 'Jaws', 'E.T.', 'Raiders of the Lost Ark', 'Schindler's List' en zelfs 'Minority Report'), maar kan eerder geplaatst worden tussen prenten als 'Duel', 'Close Encounters' en 'Saving Private Ryan'.

3.5*

Welgeteld vijftien jaar na Scotts schromelijk onderschatte debuut 'The Hunger', toont Hollywoods meest kinetische regisseur alsnog over enige vorm van talent te beschikken. In 'Enemy of the State', een moderne update van de paranoiathrillers uit de jaren '70, vindt Scott namelijk een gezonde balans tussen stijl en inhoud. Zonder voorbarig te zijn, hanteert hij zijn visuele stijl geheel ten voordele van een interessant gegeven waarin hij de dunne lijn tussen nationale veiligheid en burgerlijke privacy verkent. De intens gecomponeerde shoot-out lijkt daarbij het kersje op de taart te vormen, al mist 'Enemy of the State' uiteindelijk onvoldoende discretie en politieke intrige om een noemenswaardige indruk achter te laten.

3*

Het concept van 'Escape from New York' luidde niet alleen een nieuw genre in, het reflecteerde ook een tijdsbeeld dat kenmerkende was voor de visie ten tijde van de jaren '80. En dat in een ongezouten post-apocalyptische urban-punk stijl, die bol staat van het nihilisme en anti-autoritaire figuren. Vintage Carpenter en wat mij betreft de meerdere van diens alomgelauwerde 'The Thing' en 'Halloween'. Alleszins, dat wijst mijn huidige gevoel van desbetreffende prenten toch uit.

Het New York van Carpenter is een gecontroleerde politiestaat, een bleke grootstad die oogt als een gevangens; pure dystopie. En de wijze waarop Carpenter dat verlaten panorama en die ondergrondse rebellie naar het scherm vertaalt is indrukwekkend en uiterst bewonderenswaardig. Sfeer is dan ook allesbepalend in 'Escape from New York', en laat dat niet toevallig het handelsmerk zijn van Carpenter. De iconische score, die de sinistere en dreigende sfeer in hoge mate voedt en ondersteunt, is een eerste uiting daarvan. De composities, als een spel van schaduw en licht in onvolprezen widescreen, een glorieuze tweede. En de secure steadycam een fabuleuze derde.

Ten slotte haalt 'Escape from New York' ook zijn gram uit het opvallende gamma aan rijkgevulde personages, die elk op zich een uiting zijn van Carpenters anarchistische aard. Voorop Snake Plisskins wezen, dat niet zozeer het gevolg is van Kurt Russells prestatie, maar wel van diens symbolische status. Als anti-autoritaire patriot is Plisskin cynisch, maar reëel in zijn angsten. En bijgevolg de ideale weerspiegeling zijnde van een grimmig tijdsbeeld.

4.5*