Opinions

Detective Fincher

Vijf jaar en meer, zolang heeft fervent perfectionist David Fincher zich over dit project gebogen en het resultaat mag er absoluut wezen.
Overigens maakte Fincher heel het gebeuren, op zekere afstand weliswaar, mee als kind (via escortes ondervond hij de 'busdreiging' van de seriemoordenaar), en de drang naar verduidelijking wordt dan wel erg groot.
Voor deze prent baseerde Fincher zich alvast niet enkel op de boeken van Graysmith, maar eveneens op zijn eigen onderzoek, als een ware detective in spe.
Wat uit deze houding haast meteen naar voren komt, is de obsessionele mate waarop Fincher te werk gaat én de ongezonde (of toch maar gezonde) drang naar perfectie. Een karaktertrek waarvan wordt gezegd dat hij die in zeer grote mate deelt met één der grootste perfectionisten, namelijk Stanley Kubrick. An sich is dat weinig negatief, maar misschien werd hem dat in 'The Game' en vooral 'Panic Room' toch net iets teveel. Op 'Zodiac' heeft die houding echter een positieve indruk nagelaten, want Finchers oog voor detail is zelden tot nooit gezien.

De vraag is natuurlijk hoe je het gegeven van de seriemoordenaar, dat toch vaak uiterst conventioneel wordt aangepakt, op inventieve (en vernieuwende) wijze vormgeeft.
Slim als hij is, kiest Fincher niet voor het gekende schokelement, maar opteert hij voor een karaktergedreven prent. Het zijn de handelingen van de drie protagonisten die centraal staan en de kijker moeten meeslepen in een wereld van details, waar de paranoïde heerst dat er achter elke aanwijzing een nieuwe aanwijzing schuilgaat.
Één voor één verdiepen de drie protagonisten zich in het dossier, in de hoop een finale oplossing te vinden, en bijgevolg ook verlossing. Voldoening blijft echter uit wanneer ze moeten vaststellen dat het systeem van vingerafdrukken en schriftherkenning hen in de steek laat, ondanks het feit dat nagenoeg alles in één en dezelfde richting wijst.

De vaak geuite kritiek dat ‘Zodiac’ geen duidelijke slotconclusie zou hebben, is natuurlijk je reinste onzin. Op sterk symbolische wijze brengt Fincher namelijk een einde aan zijn psychologisch labyrint. Na enig aandringen, kan Graysmith inspecteur Toschi alsnog overtuigen hem te ontmoeten in een bescheiden taverne, waar Graysmith een soort slotpleidooi houdt. Alle hoop al opgegeven, lijkt het alsof Toschi zijn mening toch zal moeten bijschaven. Wetende dat de essentiële bewijzen (vingerafdrukken en schriftherkenning) nooit feiten zullen worden, gunnen ze elkaar een blik die werkelijk boekdelen spreekt: voor iedereen kent de zaak geen einde, maar zij weten wel beter.

Doorheen dit intrigerende en angstwekkende labyrint laat Fincher bovendien een meesterlijk staaltje regie zien: fijnzinnig, authentiek, maar vooral eigenzinnig. Een tweede kijkbeurt zal dat eens te meer bewijzen, want de eerste maal zal men als kijker zodanig worden meegesleept dat je menig detail uit het oog verliest.
Dat terzijde, bekomt Fincher via decors, kostumering, rekwisieten en volledige digitale opname (kleuren komen zo beter tot uiting), een authentieke en typische jaren ’60 - jaren ’70 sfeer. En het is dus vooral hier dat Fincher zijn perfectionisme maximaal weet te benutten.
Daarnaast is opmerkelijk hoezeer Fincher zijn stijl in ‘Zodiac’ op geheel typische wijze herkenbaar maakt. Een stijl die we kunnen terugvinden in de vaste overheadshots hoog boven de auto’s en de stad, maar evenzeer in de doorschijnende tekstuele bewijzen op het scherm én in de grimmig en angstwekkend geënsceneerde moordscènes (die kelderscene…).

Tot slot mogen vooral de acteerprestaties niet uit het oog verloren worden. Downey Jr. laat als redacteur Avery van zijn meest nonchalante kant zien, Ruffalo van zijn meest serene (prachtige bakkebaarden overigens) en Gyllenhaal van zijn meest kindse. Vooral Gyllenhaal mag daarbij niet onderschat worden, want op ingetogen wijze brengt hij die gezonde nieuwsgierigheid van het kind zeer goed tot uiting.

Hoewel ‘Zodiac’ het gegeven van de seriemoordenaar gemeen heeft met ‘Seven’, verschilt hij op zowat elk ander vlak van die prent. Een duidelijke voorkeur is op dit eigenste moment nog niet aan de orde, daarvoor is een tweede kijkbeurt genoodzaakt. Maar wat mij betreft is ‘Zodiac’ goed op weg om Finchers beste prent en mijn favoriete Fincher te worden.

4*