Opinions

Eastwood is de meester van de oerdegelijke films

Clint Eastwood heeft zich ontpopt tot een zeer productieve regisseur van toegankelijke kwaliteitsfilms. In 2008 bracht hij niet alleen Gran Torino uit (met zichzelf in de hoofdrol) maar ook Changeling, een verfilming van het dramatische verhaal van de verdwijning van een jongetje in Los Angeles in 1928. De strijd van zijn moeder tegen de politie is in de Amerikaanse geschiedenisboekjes terecht gekomen. Door haar volharding werden grote misstanden bij de politie, de LAPD, blootgelegd en werd en passant ook een gruwelijke seriemoord onthuld.

Christine Collins is een alleenstaande moeder. Ze werkt als telefoonoperator en zorgt ook voor haar 9-jarige zoon Walter. Als zij in een weekend onverwacht moet werken, laat ze hem thuis achter. 's Avonds blijkt de jongen te zijn verdwenen. Als de politie eindelijk in actie komt, levert dat maandenlang niks op. De LAPD staat onder grote (politieke) druk wegens wanprestaties en corruptie. Om toch met resultaat te komen, levert de politie na vijf maanden de verdwenen jongen bij zijn moeder af. Maar die jongen is helemaal niet haar zoon.

Angelina Jolie speelt in een prachtige jaren-twintig-setting de wanhopige moeder die de politie ervan probeert te overtuigen dat haar zoon nog steeds ergens moet rondlopen. Ze vecht op tegen de intimiderende macht van een politiechef die doet voorkomen alsof zij niet helemaal goed snik is en door de traumatische ervaring haar eigen zoon niet meer herkent.

Het verhaal van Christine Collins is een groot drama en Eastwood gaat er vol in. Hij doet een zwaar beroep op je rechtvaardigheidsgevoel en halverwege de film is je bloed inmiddels gaan koken. Zoveel onrecht is bijna niet aan te zien. In deze film zet Eastwood dan ook geen grijstinten in, het verhaal wordt heel zwart/wit gebracht. Daardoor is het een klassieke good guys versus bad guys. Al speelt John Malkovich als nogal politieke dominee een wonderlijke good guy.

Changeling vertelt niet alleen het verhaal van het persoonlijke drama dat moeder Christine overkomt, maar ook dat van haar strijd tegen de LAPD. Daarmee krijgt de historische gebeurtenis net zoveel ruimte als het persoonlijke verhaal. Voor de dramatische opbouw van het scenario heeft dat nogal grote gevolgen. Een volledig fictief verhaal zou een geheel andere spanningsboog hebben dan dit waargebeurde verhaal. Toch slaagt Eastwood er wonderwel in om de film tot het eind "spannend" te houden. Heel verrassend en vernieuwend is de film niet, maar Eastwood begint zo langzamerhand wel de meester van de klassieke en oerdegelijke, en daardoor zeer onderhoudende, films te worden. En daar is helemaal niets mis mee.

Heerlijk traag en prachtig opgebouwde Polanski-klassieker

Op mijn nieuwe Brusselse stek heb ik niet alleen een heerlijke bioscoop in de buurt, maar er blijkt ook een fantastische videotheek om de hoek te liggen. Het bijzondere aan deze bioscoop is niet alleen dat de betere nieuwe films er verhuurd worden, maar dat ze ook een grote verzameling klassiekers hebben. Gisteren heb ik in het bakje Roman Polanski gegrasduind en er Chinatown uit 1974 uitgehaald, de film die dankzij het jaar van uitgave een beetje in de schaduw van The Godfather II is blijven staan.

In de broeierige detective moet Jake Gittes (Jack Nicholson) Hollis Mulwray, een belangrijke man van het plaatselijke waterbedrijf, betrappen met zijn geheime minnares. Voor Gittes een standaardklus, alleen ontaardt deze opdracht geheel als blijkt dat hij niet de vrouw van Mulwray deze opdracht heeft gegeven en als Gittes ontdekt dat Mulwray in een groot corruptieschandaal betrokken is.

Wanneer Gittes de echte mevrouw Mulwray (Faye Dunaway) ontmoet, vraagt zij hem het complete raadsel rond het waterbedrijf te ontknopen. Daardoor raakt Gittes in benaderde situaties die hem doen terugdenken aan zijn tijd als politieman in de Los Angeles-wijk Chinatown. Daar tierde de misdaad zo welig, dat je als politie nooit wist of je nou bijdroeg aan het oplossen van misdaad of dat je je voor het karretje had laten spannen van een crimineel. Ook in deze zaak is onduidelijk wie welk belang heeft en wie goed is en wie niet. Gittes slaagt erin de raadsels op te lossen, maar het is zeer de vraag of hij er niet beter aan had gedaan zich er niet mee te bemoeien.

Polanski is erin geslaagd Chinatown ver boven het niveau van een gewone detective uit te tillen. Deze ode aan de film noir heeft een heerlijk traag tempo van vertellen. Polanski bouwt zijn verhaal heel voorzichtig en uiterst secuur op. Stap voor stap wordt de kijker meegenomen in de kluwen van intriges en verhaallijnen. Naast het corruptieschandaal rond het waterbedrijf spelen daarin ook het verleden van Gittes en dat van Evelyn Mukwray een rol. Polanski laat het aan het personage Gittes over om de kijker door het verhaal te loodsen. De cameravoering zorgt ervoor dat je regelmatig bijna letterlijk door de ogen van Gittes kijkt.

In Chinatown valt van veel te genieten. Het tempo is weldadig, de dialogen zijn scherp, de sfeer is mysterieus, het acteerwerk is ongrijpbaar en daardoor goed, want echt grip op die personages kun je krijgen. Het versterkt allemaal het unheimische gevoel waardoor je deze film met spanning uit wil kijken. En het einde is ontluisterend. Ik zal er niets over zeggen, maar in een doorsnee Hollywood-film was dit einde een doodzonde geweest.

Polanski zet een ontluisterend beeld neer van de mens. In detective-vorm is het een portret van de slechtheid van mensen. En wie die slechtheid wil ontmaskeren wordt niet beloond, maar raakt juist zwaar in de problemen. Gittes overkomt dat. Hij moet strijden tegen een tegenstander die veel groter is dan hemzelf. En dat zal hem in Chinatown berouwen.

Kleurloos bestaan in prachtige beelden en spannende muziek

Zijn naam, Titta di Girolama, is het enige dat frivool is aan hem. Titta leeft een wezenloos, eenzaam en routinematig bestaan. Al acht jaar lang leeft hij in een hotel in het Italiaanstalige deel van Zwitserland. Hij heeft niets te doen, zit, rookt, drinkt en werkt zijn vaste patronen af. Van contact met medegasten en personeel moet hij weinig hebben. Zeker niet als die zijn vaste ritme verstoren.

Eens per week treft hij een koffer met geld aan op zijn hotelkamer. Dan wordt de verstikkende sleur even doorbroken. Hij kleedt zich nog wat netter aan, haalt zijn dikke wagen uit de parkeergarage en rijdt de koffer naar een bank. Dan is de klus over en vervalt hij weer in zijn kleurloze bestaan.

Le conseguenze dell'amore is een wonderlijke film, zeker de eerste helft. Regisseur Paolo Sorrentino neemt goed de tijd om de zwaarte van Titta's bestaan voelbaar te maken. Zo traag en kleurloos als zijn leven is, zo traag en kleurloos zijn de beelden. Met gewelig gevoel voor detail en esthetiek maakt hij van Titta's eenzaamheid iets moois om naar te kijken. Die spanning tussen het fraaie beeld en het treurige leven van de hoofdpersoon, maakt dat je van meet af aan op het puntje van je stoel zit.

Daar komt nog de verwachting bij. Want deze man heeft een geheim en dat geheim moet onthuld worden. Toch? Helemaal zeker is dat niet. Want de aanloop is dermate lang dat je op den duur geen idee hebt, waar dit verhaal heen zal gaan. En dan ineens volgen de verwikkelingen elkaar zeer snel op. Dan krijgen kleine voorvallen grote gevolgen. De sleur van Titta is doorbroken, maar op een zeer dramatische manier.

Naast het mooie beeld put deze film ook kracht uit de schitterende soundtrack. Mogwai, Lali Puna, Terranova en Boards of Canada komen voorbij. Stuk voor stuk mysterieuze, spannende bands die in de postrock-electro-hoek te vinden zijn. Het saaie leven van deze Italiaan wordt gelardeerd met hippe rock/electro en dat blijkt wonderwel te werken. Dan weer onderlijnt de muziek het gevoel van vervreemding of verwondering. Dan weer worden de korte momenten van spanning en onzekerheid benadrukt door de songs.

Als je niet schrikt van een alternatief verhaal, alternatief in beeld gebracht en als je het niet erg vindt tijdens en na de film met een weird gevoel te zitten, dan zou je van deze film kunnen houden. Hoe een oersaai bestaan ontaardt, het is prachtig getoond. En dat dat saaie bestaan overtuigend is neergezet, is te danken aan het oversubtiele spel van Toni Servillo.

Corbijn debuteert met indringende film over muzikaal genie Curtis

Control is een ontroerende, indrukwekkende en schitterend vormgegeven film geworden. In sfeervol zwartwit portretteert Corbijn het milieu waaruit Curtis is voortgekomen. Hij groeit op in Macclesfield, een stadje onder de rook van Manchester. Maar hoe eigenzinnig, artistiek en rebels hij ook is, hij ontgroeit Macclesfield niet. Op 19-jarige leeftijd trouwt hij met Deborah, die per se in het benepen stadje wil blijven wonen en algauw heeft Curtis de verantwoordelijkheid voor een gezin.

Ondertussen timmert dit supertalent aan de weg met de postpunkband Joy Division. Corbijn heeft geen muziekfilm willen maken - het onderwerp is de worsteling van Curtis met zijn talent, zijn burgerlijke bestaan, zijn snelle roem en zijn epilepsie - maar de muziekfragmenten behoren tot de meest intense momenten van de film. De acteurs hebben de muziek zelf nagespeeld en acteur Sam Riley heeft de complete look, feel en sound van Curtis. Curtis gaat zo in zijn muziek op dat hij zeer veel van zichzelf vergt. Gaandeweg kan hij het steeds moeilijker aan om zich zo te geven op het podium.

Het debuut met Unknown pleasures in 1979 doet alle muziekrecensenten en vele muziekliefhebbers versteld staan. De plaat staat vol vernieuwende, donkere, zware rock die je niet zou verwachten van deze jonge twintigers. Maar de roem valt Curtis zwaar. Hij blijft loyaal aan zijn vrouw en kind, maar beschouwt zijn vroege huwelijk als een grote fout die hij niet meer ongedaan kan maken. Tijdens een tournee begint hij een relatie met een ander, maar hij is niet in staat om te gaan met zijn verwarrende gevoelens jegens zijn vrouw en jegens zijn minnares. Hoe geniaal zijn muziek ook is, Curtis gaat kapot aan een doorsnee probleem in de liefde. De vernieuwer van de muziek raakt verstrikt in een gewoon, burgerlijk relatieprobleem en hij is niet in staat een uitweg te vinden. Uiteindelijk verhangt hij zichzelf op 18 mei 1980, enkele maanden voordat de tweede plaat zou uitkomen.

Corbijn werkt heel rustig naar dit moment toe. Hij haalt geen fratsen uit en bouwt het verhaal langzaam en zorgvuldig op. Zijn aanpak, om Curtis eerst als worstelend mens te tonen en dan pas als muzikaal genie en idool, is origineel. De onbekende hoofdrolspeler Riley is geweldig als introverte, twijfelende twintiger. De worsteling en ook de gekte van Curtis zet hij onwaarschijnlijk geloofwaardig neer. Hoe droevig het einde ook is, Control is een film om van te houden. En een mooie aanleiding om net iets vaker eens een plaat van Joy Division op te zetten.

Sprankje menselijkheid in gewelddadig en racistisch LA

Paul Haggis was tot 2004 voornamelijk scenarioschrijver en producent van tv-series. Met het zelf geschreven Crash maakte hij zijn regiedebuut en het was meteen raak: hij won in 2006 een Oscar voor beste film, voor scenario en montage. Een jaar eerder won het hem geschreven Million dollar baby won overigens ook de Oscar voor beste film. Haggis' naam was hiermee stevig op de kaart gezet.

Crash is een mozaïekfilm à la Magnolia over het harde, individualistische leven in Los Angeles. Haggis zet veel verhaallijnen uit die elkaar voortdurend kruisen. Geweld en racisme zijn in die verhalen de terugkerende thema's. Een officier van justitie en zijn vrouw worden met geweld beroofd van hun auto door twee zwarte jongens. Een blanke politieagent houdt een verliefd stel aan en fouilleert de vrouw op oneerbare wijze, alleen maar om de zwarte man te vernederen. Een Iraakse winkelier koopt een pistool om zichzelf en zijn winkel te kunnen beschermen. Een slotenmaker vindt zijn bange dochtertje onder haar bed omdat ze vreest voor rondvliegende kogels.

Al deze uiteenlopende verhalen hebben met elkaar te maken. De hoofdpersoon in het ene drama is soms een bijfiguur in het andere. In Crash blijken de levens van de inwoners van Los Angeles veel meer met elkaar verbonden dan die mensen zelf beseffen. En het leven blijkt ook niet zwart/wit te zijn. Wie in het begin een slechterik lijkt, wordt later in de film een held en omgekeerd. Afgezien van de meesterlijke manier waarop de verhaallijnen lopen, is dat de grote kracht van de film. Wanneer je ontdekt dat een koel en kil personage tot iets prachtigs in staat is, grijpt deze film je volledig bij de lurven. Uiteindelijk wil elke persoon in deze film aangeraakt worden, zo vertelt de maker. Ieder mens heeft behoefte aan persoonlijk contact en zodra de ene mens de ander echt ziet en ontmoet, verdwijnen boosheid, frustratie en racisme.

De toon in de film is snel gezet. Een paar gewelddadige scènes en enkele zeer racistische voorvallen maken duidelijk dat Crash een ruig verhaal te vertellen heeft. Het is aandoenlijk om te zien hoe de slotenmaker zijn dochtertje gerust stelt en haar veiligheid en bescherming biedt. Maar als je de angst en kwetsbaarheid ziet, vrees je het ergste voor het verloop van het verhaal. Gelukkig eindigen niet alle verhaallijnen in een slecht einde, dat zou de film ondraaglijk gemaakt hebben.

Het is ongelooflijk knap dat Haggis er in slaagt de personages emotionele diepgang te geven, terwijl hij dat slechts met enkele grove streken kan doen. Hij moet zijn tijd immers verdelen over een veelheid aan karakters. Toch lukt het hem, zeker bij de hoofdverhalen. De lijn met de officier van justitie en zijn vrouw blijft een beetje erbij hangen, maar de andere verhalen komen heel snel tot leven. Door te schakelen van goed naar fout of andersom houdt de film je er helemaal bij. Het is bij geen enkel verhaal duidelijk welke wending het gaat krijgen.

De film is alleen al geslaag door een serie van drie meesterlijke scènes op tweederde van de film. In die scènes wordt steeds één dramatische gebeurtenis uitvergroot, een gebeurtenis waar de sporen van de karakters elkaar op een verrassende manier kruisen. Als je nog amper bekomen bent van de heftigheid en de impact van de ene sleutelscène, dan staat de volgende alweer klaar. Met name die opeenvolging van een paar topmomenten maakt dat deze film aangrijpt en beklijft.