Opinions

Cryptisch en kaleidoscopisch Dylan-portret

Het verschil tussen Control en I'm not there had niet groter kunnen zijn. Beide films portretteren een rockheld, maar de aanpak is totaal verschillend. Control toont in verstild zwart/wit chronologisch en in kalm tempo het korte leven van Joy Division-zanger Ian Curtis. I'm not there gaat over Bob Dylan, maar het is nauwelijks een biografische film te noemen. Het is eerder een kaleidoscopische belevenis.

De film is vooral een karakterschets en regisseur Todd Haynes (o.a. Far from heaven) neemt als uitgangspunt de veelzijdigheid van Dylans karakter. Die zet hij neer door de folkzanger door zes acteurs te laten spelen, die soms uiterlijk op Dylan lijken, maar soms helemaal niet. Zo wordt Dylan gespeeld door Cate Blanchett en Heath Ledger, maar ook door een zwart jongetje. Haynes wil de verschillende kanten van Dylan tonen en hij lijkt er daarbij niet op uit om Dylan te verklaren. Zo cryptisch en fantasierijk als Dylans teksten zijn, zo is ook de film.

Geen van de zes personages heet Bob Dylan. Elk heeft een eigen naam die duidt op een aspect van de zanger of op een periode in zijn leven. Het zwarte jongetje noemt zichzelf Woody Guthrie, de folkzanger waar Dylan zeer door geïnspireerd is geraakt. Richard Gere speelt Billy the kid, de westernpersonage die het opneemt tegen Pat Garrett. Dylan heeft in deze westernfilm uit 1973 gespeeld en schreef er ook de filmmuziek voor. Verder toont de film de christelijke periode van Dylan, de problemen met vrouwen en zijn kinderen, de confrontatie met zijn eigen publiek toen hij van folkzanger rockzanger werd.

Haynes heeft een intrigerend portret gemaakt dat je domweg moet ondergaan. Alle zijpaden en teksten begrijpen is ondoenlijk, zelfs voor de bovengemiddelde Dylan-liefhebber. Regelmatig vermoedde ik dat wonderlijke scènes verwezen naar teksten van Dylan, maar lang niet altijd herkende ik die. Bijzondere vermelding verdient Cate Blanchett, die (in zwart/wit) een prachtige Dylan neerzet: koppig, egoentrisch, vernieuwend, (gemaakt) authentiek, stijl, fragiel, kwetsbaar en strijdbaar.

De film ging in première in Cannes en draaide ook op het filmfestival in Rotterdam. Hoewel de film luid bejubeld is, zie ik er wel degelijk enkele minpunten aan. Hoe origineel en betoverend ook, soms mis je een duidelijke lijn in het verhaal. Omdat de film van hot naar her springt, wordt die onvoorspelbaarheid soms ook irritant. Zo kon ik niet verhinderen dat ik na anderhalf uur eventjes op mijn horloge ging kijken om te zien hoe lang het nog zou duren. Wat mij betreft had Haynes best twintig, dertig minuten uit zijn film mogen knippen. Ook is jammer dat de film soms iets te cryptisch is. Zelfs met enige voorkennis over Dylan had ik het gevoel dat me regelmatig iets ontging in de film. Tegelijkertijd is dat ook de charme van de film. Nu eens geen voorspelbaar verloop, geen rechttoe-rechtaan verhaaltje. Daarom zeker een film die het bekijken waard is en waarin veel scènes zitten waar flink van te genieten valt.

Bekende Tarantino-ingrediënten in WOII-parodie

Brat Pitt staat dan wel pontificaal voorop de filmposter, maar hij is niet de echte held van Inglourious basterds (mét spelfout). Dat is Christoph Waltz, die tot nu vooral in Duitse tv-series te zien was. Hij speelt Kolonel Landa, de Duitse SS'er die bekend staat als de jodenjager. Zelden was een bad guy naast echt slecht ook heel erg grappig en gewiekst.

Kolonel Landa is een kei in zijn vak, het opsporen van joden in het bezette Frankrijk ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Over zijn jodenjacht heeft hij een heel eigen theorie. Duitsers mogen dan haviken zijn, een goede jodenjager denkt als zijn tegenstander, als een rat. En dus vindt hij ondergedoken joden, daar waar anderen die niet weten op te sporen. Hij is er trots op en roeit gesnapte joden meedogenloos uit.

De nieuwste film van Quentin Tarantino begint op het Franse platteland waar Landa een boerenfamilie een bezoekje brengt. Hij probeert een genoeglijk gesprekje aan te knopen met de boer, deelt complimenten uit voor zijn knappe dochters en de lekkere melk. Maar gaandeweg loopt de spanning op en zo komt Landa stap voor stap ter zake. Met gruwelijke gevolgen voor de familie Dreyfus die zich daar schuil houdt. Alleen dochter Shosanne weet te ontsnappen.

Net zo nietsontziend als de jodenjager zijn de Basterds, een groep geallieerde joden die in de nazi killing business zitten. Luitenant Aldo Raine (Pitt) voert dit wonderlijke gezelschap aan. Aangezien ze er vanuit gaan dat er geen greintje goeds in een nazi kan zitten, wordt elke gevangen genomen Duitser zonder aarzelen vermoord en gescalpeerd. Het oude Indianenbloed van Raine geeft hem dit in; hij eist van al zijn manschappen 100 nazi-scalps.

Inglourious basterds is een instant Tarantino-klassieker. Zoals we van hem gewend zijn, combineert hij op wonderlijke wijze grof geweld met humor. Tegelijkertijd lapt hij filmwetten aan zijn laars én gebruikt hij filmclichés. Die botsingen die hij in zijn films stopt van geweld en humor en van vernieuwing en stoplapperij maakt het een feest om naar te kijken. De film zit zowel vol herkenning als vol verrassing. Overigens is de hoeveelheid geweld in deze film nog redelijk beperkt vergeleken met eerder werk. Maar als er dan geweld te zien is, is het ouderwest grof en plastisch.

De spitsvondige dialogen geven de film echter nog een laagje extra mee. En soms zelfs de spitsvondige monologen, want in deze film is de Duitse SS'er verreweg de beste prater. Zowel de scène met de Franse boer als een latere ontmoeting met opper-Basterd Raine is geweldig gespeeld door Waltz. Daarbij stopt Tarantino zijn film vol aardige grappen. Mike Myers mag een geestige generaal spelen, Adolf Hitler wordt geparodieerd en ook Joseph Goebbels wordt met een vette knipoog belachelijk gemaakt.

Fijnzinnig is het allemaal niet, maar Inglourious basterds is een feest voor oog en oor. Tarantino deinst er niet voor terug een grootse en vooral grotesk verhaal neer te zetten, waarbij hij zonder scrupules de loop van de geschiedenis een eigen twist geeft. Alle ingrediënten kenden we al van deze regisseur, maar ze vallen wel verrekte lekker op hun plek in deze film.