Opinions

Feel good movie van de buitencategorie

Neonazi Adam moet een taakstraf uitdienen in de parochie van dominee Ivan. Adams tegenzin slaat al snel om in weerzin als hij ontdekt dat deze vrome vader in alles het goede ziet. In werkelijk alles. De dominee haalt Adam dan ook al snel het bloed onder de nagels vandaan, want door zijn blindheid voor het kwade lijkt hij heel naïef. Het jut Adam op om een keiharde strijd met deze goeigerd aan te gaan.

Als Ivan aan Adam vraagt welk doel hij zichzelf stelt voor zijn weken bij de kerk, kiest die er spottend voor om een taart te gaan maken. De dominee vertrekt geen spier en noteert braaf dat Adam een appeltaart gaat bakken. En daarbij hoort ook het bewaken van de appelboom die een centrale plaats heeft in de tuin rondom de kerk. Dat die boom juist de gesel van de duivel moet ondergaan, verbaast de dominee niets.

Adam's apples is de derde film van de Deen Anders Thomas Jensen, en als ik de recensies moet geloven, de beste. Het is een parabel over goed en kwaad, een religieus getinte film, een absurde zwarte komedie en een drama ineen. De goedheid van de dominee is voer voor tal van komische, absurde scènes. Tegelijkertijd wordt deze geestelijk vader steeds aandoenlijker. De regisseur slaagt erin de man van in-goede sukkel over te laten gaan tot een serieus te nemen mens met grote drama's in zijn leven.

In zeker opzicht zou je dit een feel good movie kunnen nemen, maar het is er wel een van de buitencategorie. De verhaalwendingen zijn te raar en te vreemd om de film de normale feel good feeling mee te geven. Soms zijn de beelden ronduit rauw, dan weer vervreemdend, soms aandoenlijk. En steeds trakteert de maker ons op religieuze symboliek. Natuurlijk de appel van Adam, maar ook verwijzingen naar Jezus' kruisgang zijn in het verhaal verwerkt. Spoorzoeken hoeft nergens, want het ligt er allemaal tamelijk dik bovenop.

Meester van de dialogen lapt alle filmwetten aan zijn laars

Wat is de kracht van Woody Allens humor? Ik lig niet onder de tafel als ik anderhalf uur lang naar Annie Hall zit te kijken, maar het is wel ijzersterke en ik kan er zeer van genieten. Is het intellectuele humor? Ach, dat valt reuzemee. In sommige scènes doet de gespeelde onhandigheid van Allen me denken aan die van Stan Laurel. Allen schmiert in een kreeftenscène waarin hij zogenaamd bang is een levende kreeft op te pakken. En om te benadrukken dat hij echt niet kan autorijden, botst hij binnen een minuut op drie auto's. Zo hoogstaand is dat niet.

Annie Hall heeft swung, de film sprankelt en het tempo ligt lekker hoog. Het verhaal is niet veel meer dan een analyse van de relatie tussen Alvy (Woody Allen) en Annie (Diane Keaton). Je ziet de relatie aan gaan, eventjes weer uit, dan weer aan en aan het eind is het definitief over. Voortdurend zijn beide personages bezig met die relatie, waarom die wel werkt, waarom niet. Wat de een nu weer bij de psychiater besproken heeft en wat de ander. Het liefdesdrama is een voertuig om grappen te maken, scherpe dialogen, aardige monologen soms en om te filosoferen over leven en liefde.

Allen houdt de film verrassend door zich niks aan te trekken van filmwetten. Annie Hall begint met een monoloog van Allen, waarin hij recht in de camera de film inleidt. Tijdens de film springt hij moeiteloos in de tijd en hij laat bijvoorbeeld zijn klasgenootjes van de lagere school vertellen wat ze in hun latere leven geworden zijn. Allen permitteert zich allerlei terzijdes, waarbij de kijker direct wordt aangesproken door de personages. Zo stapt hij probleemloos het verhaal uit en weer in. Hij stapt zelfs even over op tekenfilm en laat via de ondertiteling weten wat de hoofdpersonen echt denken als oeverloos staan te ouwehoeren.

Naar Woody Allen kijk je uiteindelijk vooral vanwege de dialogen. Die zijn snel, scherp en geestig. Hij kankert lekker op de wereld op een onbeschaamd egocentrische manier. Toch overheerst Allen hier niet. Diane Keaton heeft een heerlijke rol, waarin ook zij een lekker neurotisch type kan neerzetten. Samen met Allen word je verliefde op haar en samen met Allen knap je ook weer op haar af. Leukste scène is die waarin Alvy en Annie elkaar voor het eerst ontmoeten en op een lekker stuntelige manier om elkaar heen draaien.

Ook in held Jesse James schuilt het kwaad

The assassination of Jesse James by the coward Robert Ford is een afschuwelijk lange titel, maar hij vertelt wel het beroemde verhaal in één zin. Want dit als western verpakt drama vertelt het verhaal van de beroemde trein- en bankrover Jesse James (Brat Pitt), vanuit het perspectief van zijn moordenaar Robert Ford (Casey Affleck). Ford is James' tegenstrever, hij wil worden als hem, hij wil hém worden. Maar het gefantaseerde beeld van de boef/held blijkt niet te kloppen, tot Fords grote frustratie.

Zelden was een zo spannende film zo traag. The assassination... komt uiterst langzaam op gang. De verhaallijn van deze 2,5 uur durende film is tamelijk helder, maar de makers kozen ervoor de puzzelstukjes langzaam in elkaar te passen. En dat is een verademing. Bij deze film is niet van meet af aan duidelijk wie wie is, wie goed, wie slecht, waar de film heengaat, welk genre het is. Je krijgt de tijd om dat zelf te ontdekken. En dan blijkt deze western vooral het uiterlijk van een western te hebben, waarin een heel andersoortige film verpakt zit. Niks geen heldendom rondom Jesse James, stoere mannen, indianen, sheriffs, goed tegen kwaad.

Dit is een intens drama van een tot held uitgeroepen boef die zelf ook niet weet waar hij staat. Die steeds achterdochtiger wordt, wreder ook, tot zijn eigen schrik. Het grote publiek heeft hem gemythologiseerd en zijn roversstreken een roze gloed gegeven, maar diep in deze mens schuilt kwaad. Als kijker ontdek je dat langzaamaan, net als Robert Ford die als sinds kinds af aan deze held adoreert. Maar ook Jesse James zelf moet dat ontdekken bij zichzelf. De filmmaker neemt ruim de tijd voor deze ontdekking en daarbij is niet elk zijlijntje in het verhaal even belangrijk.

Ondertussen trakteert de maker ons op prachtige beelden, zowel van grote droogte als van besneeuwde heuvels. En de sfeer is om te snijden, juist ook omdat onduidelijk is waar dit heen gaat. Fijn dat je zelf een weg mag vinden in dit verhaal. Wat een afknapper daarom dat er zo'n uitleggerige voiceover bij zit. Niets tegen voiceovers, mits ze echt onmisbaar zijn. Maar deze stem vertelt te veel, hij spreekt uit wat je ook al kan zien of kan raden. Weg ermee.

Blijft over een grimmige, zwarte film over heldendom en het innerlijk van de mens. En is Robert Ford nu een coward, een lafaard? Ook dat mag je zelf uitmaken. De film heeft een lekker lang einde, waarin alle versies en interpretaties een plek hebben. Hoe Jesse James en Robert Ford onthouden zullen worden, hangt van je eigen waarnemingen en interpretaties af.

Boekverfilming moet het hebben van sterk verhaal

Regisseur Joe Wright heeft blijkbaar iets met actrice Keira Knightly. En hij heeft iets met boekverfilmingen. In zijn film Pride & prejudice (2005) naar het boek van Jane Austen speelde Knightley de eigenzinnige Elizabeth Bennet. Naar mijn smaak had ze voor dit klassieke liefdesverhaal een te moderne uitstraling. In 2007 verfilmde Wright de roman Atonement van Ian McEwan en opnieuw heeft hij Knightley de hoofdrol gegeven.

Atonement leek mij aanvankelijk een onverfilmbaar boek. Zoals in meer McEwan-romans gaat het vooral over het onzichtbare, namelijk de verhoudingen tussen mensen en datgene wat mensen van elkaar denken. In dit boek staat een groot misverstand centraal en speelt de schrijver met de waarneming. Wat is fictie, wat is werkelijkheid? Dezelfde voorvallen krijgt de lezer door de ogen van verschillende personages te zien. Hoe krijg je dat vertaald in beeld?

Toch is dat Wright wel gelukt. En zonder storende voice overs. Hij laat een scène gewoon twee keer zien, vanuit verschillende standpunten, en voor de kijker is meteen duidelijk dat dit de observaties zijn van twee verschillende personages. Hiervoor toont Wright zo'n scnène gewoon twee keer meteen achter elkaar. Hij maakt een klein sprongetje terug in de tijd en als kijker pik je dat meteen op.

De kracht van het boek zit in het eerste deel en dat geldt ook voor de film. Wright is trouw gebleven aan de roman en bouwt zijn film net zo precies en langzaam op. Door de ogen van de dertienjarige Briony, de jongste van de familie Tallis beleven we een avond in het luxueuze landhuis. Zij ziet hoe zich meerdere keren iets afspeelt tussen haar oudere zus Cecilia en Robbie (James McAvoy, bekend van The last king of Scotland), de zoon van de schoonmaakster. Beiden kennen elkaar al heel hun leven, maar als jongvolwassenen weten ze niet zo goed meer hoe ze zich tot elkaar verhouden. Zij is de dochter van een welgestelde familie, hij een jongen van eenvoudige komaf die door de familie is opgenomen en die zelfs een studietoelage van de heer des huizes krijgt.

Een onverwachte gebeurtenis drijft deze twee uit elkaar en dan komt ook nog eens de Tweede Wereldoorlog ertussen. De film vertelt het verhaal van de grote gevolgen die de waarnemingen van het fantasievolle meisje Briony hebben. Haar observaties veranderen levens, van Cecilia, van Robbie, en uiteindelijk ook van haarzelf. Het karakter van Briony ligt daarbij overigens het dichtste tegen die van de romanfiguur aan. Geweldig gecast en sterk gespeeld. Het is een fantasievol meisje dat ook nog eens irritant is en zich op een ergerlijke manier met de volwassenwereld bemoeit. Zeer overtuigend.

Dat geldt minder voor de twee hoofdrolspelers. Het verhaal bevat een aantal onverwachte wendingen en de roman overtuigt daarbij veel meer dan deze acteurs. Wat zij voor elkaar voelen en hoe zij met hun onderlinge verhoudingen in de knoop zitten, moeten we maar aannemen. Overtuigen doen de acteurs daarbij niet. Daarmee is het bijzondere verhaal de kracht van deze film. Aan het eind zien we Briony weer terug, in een andere tijd, en met een bijzondere geschiedenis al achter de rug. Dan is daar die laatste onverwachte wending. En net als het boek, herpakt ook de film zich hier na een wat langdradig middenstuk.