Opinions

Realistisch verhaal over ondraaglijk kinderleed in Irak

Op het Rotterdams Filmfestival komt veel middelmatigs voorbij. Het is dan dankzij de relaxte sfeer van het festival en de bijzondere uitheemse beelden dat een film nog het bekijken waard is. Maar altijd zitten er bijzondere films tussen, films die écht de moeite waard zijn. Probeer die maar te ontwaren in het programmaboekje vol met tweeregelige omschrijvingen. En áls je dan zo'n goede film hebt gespot, ben je meestal niet de enige en is het krijgen van een kaartje niet te doen.

Turtles can fly was in 2005 zo'n populaire Filmfestival-film. De buzz was er al snel en aan het eind van het festival sleepte de film de publieksprijs in de wacht. Gelukkig is de film ook verschenen op DVD, onder meer in een interessante Trouw-box vol maatschappelijk verantwoorde films.

De film vertelt het verhaal van Koerdische kinderen die leven op de grens van Irak en Turkije. Ze leven in een vluchtelingenkamp en wachten de invasie van de Amerikanen af. Klem tussen twee staten die hen geen ruimte gunnen, is het leven uitzichtloos. De kinderen verdienen hun geld met het onschadelijk maken van landmijnen, die via tussenpersonen aan de VN worden verkocht.

Een jongen met de bijnaam Satelliet is de leider van een grote horde kinderen. Hij is brutaal, handig en slim en verdeelt klusjes onder de kinderen. Zijn bijnaam heeft hij gekregen doordat hij voor plaatselijke Koerden satelliet-tv regelt waarmee het nieuws gevolgd kan worden. Iedereen wil weten wanneer de Amerikaanse bevrijding komt.

De komst van broer en zus Henkov en Agrin met een klein kind verstoort de ontstane orde. De gehandicapte Henkov is een eigenwijs type dat zich niks aantrekt van het verworven gezag van Satelliet. Op Agrin heeft Satelliet een oogje laten vallen, maar zij torst een te groot persoonlijk trauma met zich mee om op te kunnen gaan in het verliefde kinderspel. Haar kind - zij is overigens zelf nog een kind - is verwekt door soldaten die haar hebben verkracht.

Het is een sterke keus om dit verhaal te vertellen aan de hand van kinderen. Des te harder komt het aan. Verder zijn deze kinderen eigenlijk geen kinderen meer. Stuk voor stuk zijn ze door hun dramatische levens vroeg volwassen geworden. Juist die combinatie van onvoorstelbare volwassenheid met hier en daar kinderlijke trekjes is aandoenlijk en soms erg aangrijpend. Satelliet is een leider die kinderen orders geeft, maar met volwassenen onderhandelt. Ondertussen is hij kinderlijk verliefd maar blijkt hij wel in staat tot (over)moedige daden.

De regisseur heeft niet-professionele acteurs gebruikt. Hij heeft in de regio zelf kinderen gescout, die min of meer zichzelf spelen. De acteurs hebben in hun echte leven dus de ellende ondergaan die de film toont. Daarmee is de film als kunstvorm misschien niet altijd evengoed geslaagd, maar als middel om een bepaald verhaal te vertellen werkt deze aanpak juist heel goed. Er zitten soms prachtige beelden in of mooi vormgegeven fragmenten, maar daar gaat in deze film niet om.

Turtles can fly vertelt een ondraaglijk verhaal over grotemensenleed dat kinderen moeten ondergaan. Er zitten hartverscheurende scènes in waarvan je als kijker meteen realiseert dat er vermoedelijk niets aan overdreven is. Op wonderlijke wijze slagen de makers erin ook af en toe een luchtige toon aan te slaan. Het branieachtige en eigenwijze optreden van Satelliet doet je soms glimlachen. Gelukkig maar, want anders was de aanblik van deze film niet te harden geweest.

Eigentijdse Hitchcock mist geloofwaardig verhaal

De poster geeft al een aardig beeld van de personages en hun onderlinge verhouding. Links staat Charlotte Gainsbourg (21 grams), een jonge, wat naïeve vrouw die helemaal in de macht raakt van de vrouw rechts, Charlotte Rampling (Vers le sud), een door het leven getekende intrigante. Het verschil in beider oogopslag zegt al heel veel over het karakter dat ze spelen.

Zo eng als Rampling uit haar ogen kijkt, zo eng is ook de film. Dominik Moll heeft een eigentijdse Hitchcock gemaakt die bol staat van de suspense. Dat deel van de film is dan ook wel geslaagd. Spannend is de film zeker en van begin tot het eind zit je op het puntje van je stoel.

Maar het verhaal dat deze spanning moet dragen, is helaas niet veel soeps. Het leven van een pasgetrouwd stel wordt helemaal overhoop gegooid als de baas van de jongeman met zijn vrouw komt eten. Het oudere echtpaar leeft in grote onmin met elkaar en dat komt allemaal naar boven als ze bij het gelukkige, jonge stel aan tafel zitten. De situatie is meer dan alleen ongemakkelijk, er gaat ook een zekere dreiging vanuit.

De ellende die daarna volgt, wordt symbolisch aangekondigd door het zeldzame knaagdier dat verstopt zit in de gootsteen. Het blijkt een Scandinavische lemming te zijn, die bekend staat om zijn zelfmoordneigingen. Zoals dit kleine beestje het nieuwe leventje van het jonge stel verstoort, zo verstoort ook het oudere echtpaar dat leven. Hoewel de oudere vrouw zich heeft misdragen, komt ze wel weer terug. Ze gaat zowel bij de jonge vrouw thuis langs als bij de man op zijn werk. En irritant genoeg laten zij dit allemaal toe.

Daarna loopt de situatie volkomen uit de hand. Minder aan het verloop van het verhaal vind ik de onwaarschijnlijk naïeve manier waarop de twee jonge mensen overal op reageren. De spannende verwikkelingen blijven weliswaar spannend, maar het psychologische spel is dan niet echt geloofwaardig meer. En dan haalt de regisseur ook nog monsterlijke diertjes en bovennatuurlijke gebeurtenissen uit de kast. Prima in beeld gebracht, veel suggestie wat bijdraagt aan de spanning, maar gebouwd op een verhaal waarbij ik halverwege ben afgehaakt.

Zang toont kwetsbare kant van hoofdrolspelers in Ayaan-drama

Op 11 mei 2006 'onthulde' actualiteitenrubriek Zembla dat VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali met een valse identiteit het Nederlanderschap had verkregen. De dag erop maakte minister Rita Verdonk van Vreemdelingenzaken bekend dat ze hier onderzoek naar zou doen. Daarop volgden de ontwikkelingen elkaar in een rap tempo op. Binnen enkele dagen zegde Hirsi Ali haar Kamerzetel op, kondigde haar vertrek uit Nederland aan en maakte Verdonk bekend dat ze Hirsi Ali haar paspoort zou ontnemen.

Over deze affaire maakte Robert Oey, partner van oud-GroenLinks-leider Femke Halsema, een intrigerende documentaire, De leugen. Niet alleen intrigerend, maar vooral ook zeer opvallend en vernieuwend. Oey reconstrueert niet alleen van dag tot dag wat er gebeurde, hij laat de hoofdrolspelers er ook op terugblikken in bijzondere interviews én in zang. En dan volgt hij ook nog een gezin van asielzoekers die zich erover beklagen dat ze al jaren in een procedure zitten, terwijl anderen met leugenachtige verhalen al wel tot Nederland zijn toegelaten.

Het reconstructiegedeelte is uiteindelijk het minst interessant. Wat deze docu echt boeiend en heel bijzonder maakt, is het menselijke aspect. Daarvoor is de zang ook zo nuttig. Het maakt mensen als Verdonk en Halsema heel kwetsbaar en laat nu eens vooral hun menselijke kant zien. Halsema was de grootste verdediger van Hirsi Ali, omdat ze vond dat Verdonk onnodig rigoureus te werk ging. Ze beschuldigde Verdonk ervan de affaire te misbruiken in een poging in de VVD nog populairder te worden met het lijsttrekkerschap als lonkend perspectief. Daarom is het zo bijzonder dat Verdonk nota bene meewerkt aan een documentaire van Halsema's partner. Dat betekent dat hij er goed in slaagde haar vertrouwen te winnen.

Over het eindresultaat hoeft Verdonk absoluut niet ontevreden te zijn. Juist omdat Oey vooral geïnteresseerd lijkt in de drijfveren van de hoofdrolspelers, gaat het er minder om wie gelijk heeft en wie niet. Verdonk krijgt ruim de kans haar kant van het verhaal te vertellen. En op sommige momenten raak je ervan overtuigd dat zij vindt dat ze écht niet anders kon. Daarmee kan je het oneens blijven, dat doet er in deze film niet zo toe, maar Oey weet overtuigend te laten zien dat ook Verdonk haar moeiten had en bovenal dat ze heel eenzaam was. Een van de indrukwekkendste scènes is wanneer zij vertelt dat haar zoon en dochter in hun studentenkring niet wilden vertellen wie hun moeder was.

Wie uit deze docu onverwacht slecht naar voren komt, is de echte hoofdrolspeler: Ayaan. Om te beginnen is het al jammer dat haar bijdrage aan de film zo minimaal is. Dat zal Oey echt niet zelf zo voor ogen hebben gehad. Maar zowel Verdonk als Halsema schetsen een weinig positief beeld van deze voorvechtser van het moslima-feminisme. Op momenten komt ze als ronduit egocentrisch over. Een intrigant is ze zelfs soms, wanneer ze Halsema voor haar karretje spant (ze suggereerst dat Verdonk haar ware achternaam kent, omdat die in haar emailadres is verwerkt), een beroemd moment in een debat met Verdonk waar Halsema al snel spijt van kreeg.

De hele documentaire speelt nadrukkelijk in Nederland. De film is ruimschoots gelardeerd met typisch Nederlandse beelden. Dat vergroot de herkenbaarheid, al heeft de film dit niet per se nodig. Mooi is het overigens wel, want Oey is in staat met zijn camera te schilderen. Hij weet van een kraan en een streekbus nog een poëtisch plaatje te schieten.

Dat hij het verhaal van Ayaan afzet tegen asielzoekers die zeggen dat ze nog altijd wachten op een verblijfsvergunning, omdat ze altijd zo eerlijk zijn geweest, is het gewaagdste deel van de docu. Daarin is niets anders dan een aanklacht te zien. Oey doet op deze manier namelijk geen millimeter af aan de leugens waarmee Ayaan Nederland binnenkwam. Hij suggereert op geen enkel moment dat dat allemaal niet zo erg was. Op die manier weet je als kijker zeker niet met een bevooroordeelde regisseur te maken te hebben. En dat heeft dit precaire onderwerp zeker nodig.

Vlaamse thriller staat als een huis

De zaak Alzheimer was in 2003 al een grote filmhit in Vlaanderen. Vijf jaar later maakte regisseur Erik van Looy (ook bekend als presentator van tv-quiz De slimste mens ter wereld) weer een thriller, Loft. Deze film groeide in hoog tempo uit tot best bezochte Vlaamse film. Hollywood lonkt en in Nederland komt er zeker een remake, met 'Hollandse' acteurs.

Vijf vrienden delen een loft, een groot, luxueus appartement in de stad, waar ze met hun scharrels naar toe kunnen gaan. Hun vrouwen weten van niks, de vijf vrienden delen hun geheim en delen hun loft volgens vaste regels. Totdat één van de vijf een dood meisje aantreft in het grote bed dat pontificaal midden in de grote woning staat.

De vrienden trommelen elkaar op en proberen erachter te komen wat zich in de loft heeft afgespeeld. Ze lossen dit probleem liever onderling op dan dat ze de politie inschakelen. Want dat zou betekenen dat de geheime affaires van alle vijf getrouwde mannen uitkomt. De verdachtmakingen vliegen over en weer en de vrienden ontdekken dat ze niet zo vast op elkaar kunnen vertrouwen als ze aanvankelijjk dachten.

Het verhaal zit vernuftig in elkaar. Zoals het in een spannende thriller hoort, zetten de makers je meermaals op het verkeerde been. De sfeer tussen de vrienden is van meet af aan grimmig, wat kracht wordt bijgezet door de manier van filmen. We krijgen een harde, rechtlijnige wereld te zien waarachter heel wat emotie blijkt schuil te gaan. Mooie emoties zijn het niet, want de wereld die Van Looy toont is alleen maar donker. En allengs wordt die steeds donkerder.

Naast een knap verhaal wordt er ook overtuigend geacteerd. Van Looy heeft vijf sterke steracteurs bij elkaar gezet. En wat vooral ook opvalt, is dat het verhaal snel en vaardig wordt verteld. De overgangen in de tijd verlopen heel soepel. Flashbacks sluiten naadloos aan bij, of gaan soms over in de tegenwoordige tijd en andersom. De film verveelt geen moment, al moet gezegd dat de tweede helft duidelijk sterker is dan de eerste. Vanaf een zeker moment in de film neemt de intrige toe en zit je op het puntje van je stoel deze spannende rit uit.