Opinions

Aandoenlijke Wall-E is een robot in love

Wall-E heeft wel iets weg van ET. Ook Wall-E is geen mens, maar vertedert door zijn menselijke trekjes en door zijn aandoenlijke geluidjes en stemmetje. Alleen is Wall-E in deze sciencefiction-animatie niet een buitenaards wezen dat de aarde bezoekt. Nee, omgekeerd, het is de laatst overgebleven aardbewoner. De mens heeft de door afval overheerste planeet verruild voor een groot ruimteschip. Robot Wall-E is helemaal alleen op aarde en voert al 700 jaar trouw zijn plicht uit: rotzooi opruimen.

Wall-E is van de regisseur van Finding Nemo, dat ook al zo'n kraker was. De laatste animatie was Ratatouille, een onderhoudende tekenfilm over een rat met koksambities. Die film was vooral erg leuk om naar te kijken, Wall-E is een ambitieuzer project dat dan ook zeer lovende recensies heeft ontvangen. Het uitgangspunt is verrassend (naar het schijnt al bij het maken van Toy story in 1995 bedacht) en de uitvoering is subliem.

De makers willen niet dat hun film als politiek wordt gezien, maar ondertussen stelt de film het milieuprobleem en de overmatige consumptie aan de orde. Maar erg bijzondere, politiek gewaagde stellingen worden niet betrokken. Daar moet zo´n film het ook helemaal niet van hebben. Het gaat erom dat een bijzonder uitgangspunt goed wordt uitgewerkt. En dat gebeurt.

Deze robot slijt zijn avonden met kijken naar een oude video met een klassieke musicalfilm. Wall-E heeft in de honderden jaren een gevoel ontwikkeld en voelt zich bij het kijken naar een dansende man en vrouw heel eenzaam. Alleen een kakkerlak houdt hem gezelschap. Als een raket landt en een bevallige vrouwtjesrobot wordt afgezet, is Wall-E niet alleen nieuwsgierig, maar ook verliefd.

De film zit vol goede grappen zoals het in een snelle animatie hoort. Maar de kracht is de manier waarop 'dode' robots tot leven zijn gewekt. Niet door er uiterlijk mensen van te maken, niet door ze stemmetjes te geven (zoals bij dieren in tekenfilms gebeurt). Wall-E en vriendinnetje Eve produceren bijna alleen maar piepjes. Hooguit roepen ze in computerstem elkaars naam. Toch wordt de bouten en moeren waaruit Wall-E bestaat tot leven gewekt en is hij een aandoenlijk personage. Zelfs aandoenlijker dan de mensen die in de tweede helft van de film figureren.

Twee verliefde robots, kom er maar op. En ze dan ook nog eens een heel gracieuze en liefdevolle dans in de ruimte te laten uitvoeren. Deze scène levert een prachtig schouwspel op. De makers durven daar dan ook de tijd voor te nemen en het tempo van de film even te onderbreken. En dan worden deze mechanische karaktertjes ineens mooie wezentjes waar je voor de duur van de film eventjes van gaat houden.

Inktzwarte vertelling over de amorele mens

1913. In een Duits dorpje gebeuren plots vreemde dingen. De dokter struikelt met zijn paard over een tussen twee bomen gespannen draad en komt ongelukkig ten val. Een boerin valt tijdens het werk door een verrotte bodem van een oude schuur: dood. Een baby'tje overleeft nog maar net de kou in zijn slaapkamer, nadat iemand het raam open heeft gezet.

In deze kleine, gereformeerde boerengemeenschap slaat het noodlot in korte tijd meerdere malen toe. Maar is het wel het noodlot? Of zit er een ziek brein achter al deze "ongelukken"? De diepgelovige dorpsgenoten besteden er niet zoveel aandacht aan. Dat is het leven, dit is het lot. Totdat het zoontje van de baron, de werkgever van bijna alle dorpelingen, gemolesteerd wordt. Nu wordt de politie ingeschakeld en staat het dorpje op zijn kop.

Een goeiige schoolleraar slaat het gade en vertelt dit bijzondere verhaal. De kijker weet iets dat de personages niet weten: de Eerste Wereldoorlog staat op uitbreken. Die dreiging speelt nauwelijks een rol in de film, maar een verband ermee wordt wel gelegd. Kijken we naar het opkomend fascisme? Zijn deze brave burgers de oorlogzuchtigen van straks? Hangen de kinderen in de film straks Adolf Hitler aan? Regisseur Michael Haneke vertelt het niet. Hij legt niet uit, maar legt de vraag bij de kijker neer.

Daarmee is deze studie naar het dorpsleven veel meer dan alleen dat. De film schets in prachtig, maar ook donker en macaber zwartwit een tijdsbeeld. Hier is het begin van het nationaalsocialisme te zien. Hiet gebeurt ligt de oorsprong van het amorele dat later volgt. En wie zijn dan die norm- en moraallozen? Is dat de dominee, die zijn kinderen met keiharde hand opvoedt? Is dat de dokter, die tijdens zijn ziekenhuisopname gemist wordt door zijn kinderen? Is dat de baron die neerkijkt op zijn werknemers? En welke spiegel houdt de geestelijk gehandicapte zoon van de huishoudhulp van de dokter ons voor?

Deze beklemmende film gaat over moraal zonder moralistisch te zijn. Het is een schets van de amorele mens. En in deze hartvochtige wereld zijn vooral de kinderen de klos, zoveel is duidelijk. De kinderen van de dominee die een fout begaan hebben, worden niet alleen lijfelijk bestraft, ze moeten ook een witte band dragen als herinnering aan de reinheid. Maar helpt het om kinderen met lijfstraffen reinheid, puurheid en moraal bij te brengen? Waarom doet het allerjongste zoontje (ik schat een jaar of 4) nog wel tegen zijn vader en de oudste twee kinderen (zeg: 12 en 13) niet meer? Zij worden volwassen en lijken hun kinderlijke onschuld te verliezen. In plaats van reinheid te leren, lijken ze juist zoiets kwijt te raken.

Haneke neemt de tijd. Hij gebruikt circa tweeënhalf uur om het verhaal van al deze dorpelingen te vertellen. Daardoor heen zien we de in-goede leraar die nog zoekt naar echte liefde. Hij is een baken in de film. Zonder hem zou het kwaad dat we te zien krijgen nauwelijks draaglijk zijn. Niet dat Haneke heel veel naars toont (als zijn er wel een hartverscheurende scène waarin ene vrouw tot het diepst van haar wezen gekrenkt worden), hij maakt vooral de dikke grauwsluier die over het dorp hangt voelbaar.

Deze inktzwarte geschiedenis wordt gaandeweg spannender, maar Haneke biedt geen antwoorden en dus ook geen simpel plot. Hij creëert vooral een donkere sfeer die door het lage tempo tot in je poriën doordringt. Daarbij zijn de beelden ook nog eens prachtig. Het is alsof je door een ouderwets fotoalbum bladert. Alleen is dit niet alleen een beeld van toen, maar ook een schets van de zwarte kant van mensen. Dit verhaal neem je na afloop met je mee, met een zware last op je schouders verlaat je na afloop de muisstille bioscoop.

Eenling die zich niet kan ontworstelen aan zijn eenzaamheid

Zou iemand anders dan Mickey Rourke deze rol hebben kunnen spelen? Het is amper voorstelbaar. De aan lager wal geraakte acteur speelt de verbleekte worstelster Randy 'The Ram' Robinson. Knap staaltje typecasting, want het door drank en drugs verwoeste gezicht van Rourke past prima bij dat van een uitgerangeerde worstelaar. Maar het is de kracht van Rourke zijn acteerprestaties vervolgens naar een hoger plan te tillen dan louter min of meer zichzelf te spelen.

In de jaren tachtig was Randy beroemd en groot. Hij worstelde op Madison Square Garden. Maar nu teert hij op die oude roem en trekt hij alleen nog spaarzame fans in gymzaaltjes en buurthuizen. Op een treurige manier wordt het worstelen zelf nog net zo serieus genomen. Met veel bravoure en show wordt het vooraf afgesproken hak- en slagwerk in de ring afgewerkt.

Maar buiten die ring is Randy eenzaam. Hij probeert het aan te leggen met een stripteasedanseres zonder te beseffen dat zij slechts een zakelijke relatie hebben. En met zijn dochter heeft hij al jarenlang geen contact. Voor de kijker is die eenzaamheid vanaf de eerste scènes schrijnend duidelijk. Randy lijkt het pas te ontdekken als hij nog maar net een hartaanval heeft overleefd. Daar loopt hij het ziekenhuis uit, moederziel alleen, met zijn koffertje op weg naar zijn van die alenig op een levensgroot parkeerterrein staat.

The wrestler heeft alle elementen van een feel good movie. Er is de verbroken relatie met zijn dochter, de moeizame verhouding tot de danseres en de hoop een comeback door twintig jaar na dato een grootste worstelwedstrijd opnieuw te spelen. Maar regisseur Darren Aronofski (Pi, Requiem for a dream) kijkt wel linker uit en blijft verre van een remake van een Rocky-film.

Ik betwijfel of Rourke nog een weids palet aan acteercapaciteiten in huis heeft. Maar deze Randy kan hij aan. Als eenzame worstelaar laat hij veel facetten zien. En achter dat stoere uiterlijk gaat vooral een vriendelijke man schuil en een eenzame man die niet weet hoe hij zich aan die eenzaamheid moet ontworstelen. En met tranen in zijn ogen kiest hij dan steeds weer voor het treurige leven in de ring, want alleen daar is zijn eenzaamheid verdreven.