Opinions

Winslet draagt film over oorlogsdilemma

De roman De voorlezer (1995) is een wereldwijde hit geworden voor auteur Bernhard Schlink. Het boek is in 35 talen vertaald en werd in veel landen een bestseller. Dat was vermoedelijk te danken aan de originele manier waarop de Tweede Wereldoorlog behandeld werd. Het ging over de kampen en over foute Duitsers, terwijl het verhaal niet tijdens de oorlog speelt, maar juist in de na-oorlogse jaren. Daarmee geeft het vooral een beeld van de manier waarop Duitsland zelf in het reine probeert te komen met zijn verleden.

Ik las het boek jaren geleden en was er niet heel erg van onder de indruk. Door alle fuzz erom heen waren mijn verwachtingen vermoedelijk te hoog. Misschien speelde ook een rol dat Schlink er amper in slaagt de personages echt tot leven te laten komen. Het is vooral het verhaal van een dilemma over een oorlogsverleden.

Kate Winslet zorgt er in de verfilming voor dat de film een tandje beter is dan het boek. Zij speelt de tramconducteur Hanna die op haar 36e een liefdesrelatie aan gaat met de 15-jarige Michael. Zij leert hem de liefde kennen, hij leest haar voor uit de wereldliteratuur. Algauw raakt de puber totaal verslingerd aan de oudere Hanna. Maar wat Hanna zelf precies vindt, blijft onduidelijk. Haar karakter komt wel tot leven in de film, alleen blijft die heel mysterieus.

Want wat drijft haar precies? Waarom laat zij zich zo gretig voorlezen? Kan zij zich wel binden aan de jongen? En waarom vertrekt zij zo plotseling uit zijn leven op het moment dat ze promotie krijgt?

Sommige vragen worden in de film opgelost, zodra Michael op latere leeftijd het gruwelijke geheim van Hanna ontdekt. Maar ook dat levert weer nieuwe vragen op over haar. Onduidelijk blijft wat haar drijft en hoe ze zelf aankijkt tegen de rol die ze in de oorlog speelde. Hoe onbevredigend in eerste instantie ook, Winslet heeft daarmee wel een heel interessante Hanna neergezet. Welbewust laat zij het mysterie rond deze vrouw in stand.

Daarmee wordt het ook moeilijk om te bepalen of je enige sympathie voor haar kan opbrengen. En dat is een nuttig ingrediënt in het morele dilemma waar de film over gaat. Hoe moet je oordelen over de mannen en vrouwen die een actieve rol hadden in de oorlogsgruwelen? Kan zo iemand ook goede kanten hebben, liefhebben? Gelukkig kiest The reader nadrukkelijk geen partij, maar laat de film de kijker zelf achter met deze levensgrote vragen.

Het is geheel aan Winslet te danken dat deze film nog heel aardig is geworden. De acteerprestaties van haar jonge tegenspeler David Kross vallen nogal in het niet bij die van haar. Zelfs de oudere Michael, die gespeeld wordt door Ralph Fiennes, is niet zo bijster interessant. Winslet is de drager van deze film. Ze haalt alles uit de kast om van dit onnavolgbare personage een geloofwaardige en intrigerende vrouw te maken.

Extreem verhaal over universele liefde tussen vader en zoon

De roman The road van Cormac McCarthy (ook de auteur van No country for old men) staat al een tijd op mijn to read-lijstje. Ik was er al eens in begonnen, maar moest toen erg wennen aan de pagina's lange troosteloosheid van de post-apocalytpische wereld die McCarthy schetst. Nu ik de vorig jaar uitgekomen verfilming heb gezien, heb ik extra reden dat boek nu toch eens te gaan lezen.

The road begint enkele jaren na een niet nader uitgelegde ramp. Het Amerika waar vader en zoon doorheen trekken is grijs, grauw, grotendeels verwoest en gevaarlijk. Heeft er een atoomaanval plaatsgevonden, een allesvernietigende natuurramp? Het verhaal vertelt het niet en al snel wordt duidelijk dat dat er ook niet toe doet. Dit verhaal gaat over een vader en een zoon die proberen te overleven. En dat doen ze samen, overeind gehouden door hun onmetelijke liefde voor en trouw aan elkaar.

Vader en zoon blijven naamloos, evenals de andere personages die rondzwerven in deze desolate wereld. The road vertelt niet het verhaal van specifiek deze vader en zoon, maar toont de bijzondere liefde tussen ouder en kind in het algemeen. Die liefde gaat ver, want de vader wil per se blijven leven voor zijn zoon, maar kondigt ook al aan dat hij zich van zijn leven zal beroven als de zoon dit gruwelijke avontuur niet overleeft.

Waar de twee precies naar toe gaan, is onduidelijk. Ze zijn op reis naar het zuiden. Geen idee wat ze daar verwachten, maar het hebben van een reisdoel houdt ze overeind. De tocht is prachtig in beeld gebracht. Heel veel grijzer en troostelozer zie je de VS zelden. Vader lijkt de omgeving nog wel te herkennen, maar voor de kijker is het een inwisselbaar decor geworden.

Hoe mooi de grote shots ook zijn gemaakt, en hoe spannend het verhaal bij tijd en wijle ook is, de film draait om de kleine scènes. Vader en zoon delen alles, liefde, verdriet, hoop en wanhoop. En steeds blijft de zoon zijn vader eraan herinneren dat zij nog steeds bij de good guys horen, ondanks alles. Maar in de roes om te overleven wordt de scheidslijn tussen goed en kwaad steeds diffuser.

De setting van dit verhaal mag dan extreem zijn, toch gaat het ten diepste over de universele band tussen ouder en kind. De makers slagen er wonderwel in om juist dát naar voren te brengen. Daardoor verwordt The road niet tot een spectaculaire avonturenfilm of een dunne thriller. Het is een bijzonder portret geworden van onoverwinnelijke liefde, tot de laatste snik.

Hak op de tak en weinig muzikale vondsten

Doorgaans zijn de Volkskrant-recensenten behoorlijk kritisch over films, soms een beetje te. Maar Ronald Ockhuysen was ongetwijfeld in een gulle bui toen hij begin 2006 Romance & cigarettes zag. Hij typeerde de film als "een plezierige onderneming". Nou, dan heeft hij een hoop over het hoofd gezien, wat mij betreft.

Doorgaans ben ik nogal mild voor mindere films. Als duidelijk is dat de bedoeling goed was of als de film iets met me doet - ook al is het dan wat minder verrassend gemaakt - dan gun ik een film al snel een voldoende. Eerder weglopen uit de bioscoop heb ik nog nooit gedaan en de dvd-speler voortijdig uit zetten bijna nooit. Maar Romance & cigarettes geeft alle reden om halverwege de stop-knop definitief in te drukken.

Deze film is een humoristische musical met een sterrencast. Ik had een zwaar over the top aangezette kitsch-film verwacht. Dat er geen spatje fijnzinnigheid en nuance in de film zat, had ik al op de koop toe genomen. Ik rekende op een dikaangezette lach en een traan, à la Moulin rouge, maar het werd een onsamenhangend, slechts bij vlagen aardige film.

De makers promoten de film als een working class opera. En over working class gaat de film inderdaad. Nick Murder is bouwvakker - hij zit tenminste veel op steigers - en zijn hoofd wordt op hol gebracht door hoertje Tula. Vrouw en dochters haten hem daarom. Zijn vrouw schakelt oom-lief in om die Tula een kopje kleiner te maken. En dit alles wordt gelardeerd met popliedjes, die in de meeste gevallen door de acteurs worden meegezongen.

Soms levert dat geinige vondsten op. Bijvoorbeeld als de vuilnismannen en de buurmannen en de buurjongen spontaan regels meezingen met een van de hoofdpersonen. Ook een van de scènes met Christopher Walken is best heel leuk. Dat hij een aardig dansje neer kan zetten, wisten we al uit een videoclip van Fatboy Slim.

Als de makers er nu in waren geslaagd allemaal leuke muzikale vondsten aan elkaar te plakken met een nietszeggend verhaaltje, dan had ik er nog mee kunnen leven. Maar erg grappig is het bijna nergens, een leuke vondst is er slechts hier en daar. En dan gaat dat van-de-hak-op-de-tak-niemendallerig verhaaltje je wel erg de keel uithangen.