Opinions

Gedegen zwijgende film in (uiteraard) zwart wit, waarin zowel de levenscyclus als de strijd van arme boeren tegen de rijkere tot uitdrukking wordt gebracht.
Opvallend is daarbij de manier waarop Dovzhenko gebruik maakt van close-ups van de mensen, waarbij hun sterk expressieve gezichten de relevante emoties tonen. Tekst is daarbij overbodig. Vooral voor wat betreft de vader, had Dovzhenko zich in dit opzicht geen betere acteur kunnen wensen.
Ook opvallend is dat de interactie tussen mensen relatief vaak achterwege blijft. Het verhaal wordt al sterk ondersteund en verteld door de losse beelden van individuele mensen.
Tekstvensters tussen de filmbeelden kunnen door beide voorgaande punten gelukkig vaak vervallen.
Humor blijft niet achterwege. Te denken valt daarbij onder andere aan de opmerkingen in het begin tegen de stervende, aan de scène op de begraafplaats met het oor luisterend aan het graf, de fraaie sneer aan het adres van de kinderen: "go to blazes, spawn of the devil!", de manier waarop het probleem rond de radiator van de tractor wordt opgelost.
Filosofische benadering wordt ook niet geschuwd. Dovzhenko zou de mentor van Parajanov moeten zijn geweest en heeft tevens Tarkovski beïnvloed. Die benadering is hem niet in dank afgenomen door een deel van de Sovjet-autoriteiten. Aan de ene kant is de kwaliteit van zijn film bejubeld, aan de andere vonden diverse communistische kaderleden zijn benadering ongepast, te zacht, heeft hij veel kritiek moeten verduren. Deze filosofische benadering blijkt onder meer uit de metaforen van zijn natuurbeelden en komt vooral aan het begin, het midden rond de wandeling op het dorpslaantje en de eindbeelden van de begrafenisstoet, waarbij enkel de bewegende kist tegen de takken van de perenboom wordt getoond en de vruchten en regen tot uitdrukking. De grotere tussengelegen stukken zijn meer verhalend van karakter.
De afwijzende houding van de vader tegenover religie spreekt voor zich. De tot woede gedreven priester, banvloeken uitsprekend over de dorpsbewoners, geen tijd hebbend voor de zwangere verloofde, wordt fantastisch weergegeven. Zijn waanzin en die van de wanhopige, naakte verloofde vormen voor die tijd sterke, onverwachte beelden.
Door de beperkte tijdsduur, ontstaat met dit alles een krachtige film.


Voor wat betreft de relatie met het werk van Tarkovski: die beschouwt Dovzhenko als de eerste Russische regisseur, die het begrip "sfeer" in films heeft geïntroduceerd. Het verhaal gaat dat Tarkovski, voor elk nieuw filmproject van hemzelf, eerst Zemlya opnieuw zag.
Speciaal voor de opnames van zijn eigen film Mirror, heeft Tarkovski een veld ingezaaid met boekweit. Het beeld van de arts in dat veld en van de windvlaag door dat veld, is een andere uitwerking van de gedachte van Dovzhenko bij de beginbeelden van Zemlya.

Het blijft er goed uitzien, maar ik vind het derde deel van de drie wat rommeliger. Past naar mijn smaak ook wat slechter bij de eerste twee. Die eerste twee zijn subtieler, de liefde blijkt met name uit beperkte gebaren, oogopslag. Het gesproken woord speelt in het eerste deel een bescheiden rol. In het tweede deel wordt tijdens gesprekken rustige pianomuziek gespeeld voor de kijker. Het belangrijke deel van die gesprekken wordt, uitgeschreven in Chinese karaktertekens en op een achtergrond van lakwerk, tussen de scènes door aan de kijker vertoond. Het derde deel is dan weer sterk verwesterd, met gesprekken en alle stadsgeluiden daarbij uit de moderne stad.