Opinions

Nostalghia zit zo vol met symboliek en prachtige beelden, dat de lengte eigenlijk geen seconde opvalt: de film is om voordat er erg in is.
Hoofdthema is de nostalgie, die ontstaat doordat gevoelens tussen twee landen worden heen en weer geslingerd. Van welk land er ook (tijdelijk) afstand wordt gedaan, er zal altijd iets ontbreken of blijven knagen door (tijdelijk) gebrek aan dat land.
Tweede thema lijkt te handelen om vrijheid en gelijkheid. De vrijheid wordt gesymboliseerd door vogels. De gelijkheid geldt zowel op religieus gebied als in relaties tussen man en vrouw. De discussie aan het begin van de film tussen Eugenia en de koster in de kathedraal (of het klooster) over die gelijkheid is treffend. Het religieuze ritueel dat de andere vrouwen op dat moment uitvoeren, met hun ondergeschikte lichaamshouding en de woorden erbij, spreekt boekdelen. Het einde (met de vogels) van de ceremonie is prachtig. Een vogel komt ook terug op de vensterbank van de slaapkamer van de vrouw van Andrei; in de droom van de laatste. De gelijkheid is ook een probleem in de weergegeven relatie tussen Eugenia en Andrei.
Derde thema lijkt te gaan om opoffering, waarbij de kaarsen als symbool daarvan gelden. Zie daarvoor onder andere de dichtregels "ik ben zelf opgebrand als een kaars op een feest, verzamelt bij dageraad mijn gesmolten kaarsvet" en "hoe je door je laatste portie geluk te schenken in lichtheid kan sterven" ongeveer halverwege de film. De metafoor met de kaars in het bad van Bagno Vignoni en het vlammende einde van de toespraak van Domenico sluiten daar op aan.
Water speelt doorheen deze film van Tarkovski opnieuw een grote rol. Er kan daarbij worden gedacht aan elementen van zuiverheid of anders mistroostigheid. Een citaat uit de toespraak van Domenico geeft daarbij de volgende gedachte: "we moeten terug naar de basisprincipes, zonder het water te vervuilen".
Doordat onder meer sprake is van een droomsessie van Andrei blijven diverse interpretaties van de symboliek open, een ander voordeel van de kracht van het werk van Tarkovski.


Andrei Tarkovski citeert ook hier het werk van zijn vader, de schrijver en dichter Arseni Tarkovski. Bij de opmerking aan het begin van de film, dat je kunst niet kan vertalen, wordt de laatste genoemd. Het zal voor een derde niet altijd duidelijk zijn of citaten uit de films van Andrei nu van hemzelf komen, van zijn vader zijn, of elders uit de rijke Russische cultuur stammen.

Mooi drama, dat de moeite neemt om zich volledig te ontwikkelen en daarmee de mogelijkheid geeft met het verhaal mee te groeien. Lydia Pontano (een voortreffelijke rol van Jeanne Moreau) en haar man en gevierd schrijver Giovanni Pontano (een goede rol van Marcello Mastroianni), leven grotendeels langs elkaar heen in een huwelijksrelatie die de beste tijd heeft gehad.
In het eerste deel heeft zij nog wel gevoelens voor hem en probeert hem terug te winnen. Bijvoorbeeld door een middag lang zoek te blijven, terwijl zij alleen terugkeert naar de plaats waar zij elkaar in Milaan ontmoet hebben. Daar vandaan belt zij hem uiteindelijk om haar op te halen. De vervallen toestand van de omgeving daar, is een goede toespeling op de toestand van hun relatie. Of door hem proberen te verleiden in bad of later met een nieuwe jurk. Hij reageert daar niet op, blijft afstandelijk.
In het tweede deel gaan zij beiden naar een avondfeest van de miljonair Gherardini, liefhebber van het werk van Giovanni. Giovanni begrijpt niet alleen zijn echtgenote niet, maar lijkt nauwelijks zichzelf te begrijpen. Of het om zijn relatie gaat, of om zijn carrière. Tegen de achtergrond van de leegheid en de decadentie van het feest, stelt hij Lydia opnieuw teleur door avances naar een ander te maken. Deze keer naar de dochter van de miljonair, Valentina Gherardini (een goede rol van Monica Vitti). Die heeft haar eigen problemen om een relatie aan te gaan.
Het derde en laatste deel heeft een opvallend einde. Het is gematigd positief. Lydia en Valentina komen, ondanks hun verwachte rivaliteit, op het feest overeen. Uit de gesprekken tussen hen tweeën en met hen afzonderlijk, lijkt Giovanni een iets beter inzicht in zichzelf en in zijn relatie met Lydia te krijgen. Die is daar, gezien de slotscènes (zijn slordige reactie op de brief die zij hem voorleest en haar verzoek afstand te houden), niet direct van overtuigd. Het vervolg blijft daarmee open.
Goede beelden en aangename jazz-muziek maken het verhaal compleet.