Opinions

Vampiertanden, een lachzak en een gek masker. Het zijn de objecten die de inhoud vertegenwoordigen van de koffer waarmee twee verkopers langs de deuren trekken. De opbrengsten zijn pover. Niemand is in de inhoud van hun koffer geïnteresseerd. Een bizarre situatie. Bij hun pogingen om te verkopen, ontmoeten ze louter mensen wier leven even bizar in elkaar steekt als het hunne.

Twee zinnen duiken in de film om de haverklap op. “We willen de mensen helpen om lol te hebben” en “Ik ben blij te horen dat het met jullie goed gaat”. De twee zinnen en het treurige verkopersduo zijn de onderdelen die de film bijeenhouden. Of beter gezegd, die een ankerpunt zijn in de film. Een film die maar liefst 39 episoden of sketches telt. Sommige daarvan hebben een samenhang met een andere episode of sketch. Sommige hebben geen onderling verband en ontwikkelen zich zelfstandig. Ik was blij met mijn ankers.

Wat veel scènes gemeen hebben is hun absurditeit. De Zweedse regisseur en schrijver Roy Andersson werpt een blik op het dagelijkse bestaan en maakt daar iets absurds van. Ik zal eerlijk zijn. De vorm lag me wel. De inhoud echter totaal niet. Ik heb op geen enkel moment kunnen lachen en zat me eigenlijk vooral te verbijten. Het absurde ontging me niet, maar deed me niets. De film is een monotonie van flauwe vertelsels. Vertelsels waarin de personages wachten tot er iets gebeurt, maar in feite gebeurt er vervolgens helemaal niets. Heel vermoeiend.

Wat ik wel kon waarderen was de optische beleving. Andersson maakt gebruik van een statische beeldvoering. Van starre invalshoeken en een vast kader. Het is alsof je naar een schilderij kijkt, waarin de personages bewegen. Het deed me denken aan Kreuzweg (2014), waarin regisseur Dietrich Brüggemann hetzelfde doet, maar dan statischer. Daarnaast waardering voor een ander opvallend aspect. In het beeldkader gaat de aandacht automatisch uit naar de personages op de voorgrond terwijl de personages op de achtergrond die niet in de spotlights staan, onverwacht vaak ook nog iets hebben toe te voegen aan een scène. Leuk.

"En Duva Satt på en Gren och Funderade på Tillvaron" is een film over de absurditeit van het leven. Dat klinkt goed. Dat was het niet. Ik vond het een monotoon geheel van onleuke sketches. Het kon me amper boeien. De filmtitel is trouwens briljant.

The Sinful Dwarf is een film met een beruchte reputatie. Drugsgebruik, verkrachting, voyeurisme, kidnapping en prostitutie tieren er welig in. Opwindende onderwerpen. Met name op het visuele vlak, want getoond met een explicietheid die in het geboortejaar van de film vrij ongewoon was.

Naast deze spannende thema’s is de dwerg uit de titel verantwoordelijk voor een groot deel van de faam. Olaf de dwerg. Een zeer gluiperig mannetje dat met een viezig lachje en een mank beentje door de film hobbelt en hoofdverantwoordelijk is voor de exploitatie waar de film om bekend staat. Dat de film ook nog eens grossiert in veelvuldig naakt (veel full frontal nudity) en zelfs een enkele hardcore scène bezit, helpt natuurlijk erg in de totstandkoming van de schimmige reputatie.

Een ander niet onbelangrijk punt zit ‘m in de beschikbaarheid van de film. De film is moeilijk verkrijgbaar. Illegale verspreiding en bootleg versies zijn dan het gevolg en die zorgen ervoor dat de film nog meer in verwachtingsvolle duisternis en schimmigheid gehuld gaat.

Genoeg factoren die maken dat het een film is die je gezien moet hebben. Het gevaar is dan wel dat de film bijzonder kan tegenvallen omdat alle objectiviteit wordt overschreeuwd door z‘n cultstatus. Maar toch. Wie wil er nu niet kijken naar een dwerg die jonge slavinnen afhankelijk maakt van heroïne, hen opsluit en naakt vastketent op een zolder en hen prostitueert. Nou, ik wel hoor.

Had ik het maar niet gedaan. Uiteindelijk valt de film zwaar tegen. De uitvoering van al dit interessants is sleazy en amateuristisch gefilmd. Het acteerwerk is uiteraard fenomenaal slecht. Ook de dwerg valt tegen. De dwerg is dan wel een vies ventje, maar haalt op beeld geen extreem perverse toeren uit.

Toch is er een ander klein opstekertje. Er is iets als een plotlijn herkenbaar. Kortdurend geluk, want die lijn loopt van herhaling naar herhaling naar herhaling. Het verhaaltje verveelt snel door gebrek aan ontwikkeling. Er gebeurt feitelijk weinig. Dus resteren de naakte dames om op te teren. En ja, die zien er gelukkig goed uit en helpen je de film door.

Nee. De film is niet goed of leuk. Voor een film met een cultstatus is er bar weinig dat de film de moeite van het kijken waard maakt.

Ben teleurgesteld.

De film is gebaseerd op een raadselachtig voorval dat zich in februari 1959 in het Noordelijke deel van het Oeralgebergte voordeed. Negen bergbeklimmers waren onderweg naar de 1100 meter hoge berg Cholattsjachi (Dode berg). Alle negen kwamen in de nacht van 2 februari om het leven. Op zich zijn ongevallen in de bergen niet uitzonderlijk. In dit specifieke geval is die uitzonderlijkheid er wel en dat maakt het ongeval intrigerend genoeg om er boeken over te schrijven en er een film over te maken.

De dood van de klimmers is omgeven door raadsels. Zo was het bijvoorbeeld merkwaardig dat ze blootsvoets en dun gekleed buiten hun tenten werden aangetroffen. Ook merkwaardig waren de ernstige verwondingen die door een grote krachtsexplosie moeten zijn veroorzaakt en dus niet door toedoen van een ander mens konden zijn aangericht. Er werd bovendien geen inwendig letsel geconstateerd. Nog meer mysterie: Van een groepslid was de tong verdwenen. In de nacht van 2 februari werden oranje bollen in de lucht waargenomen waarvan de oorsprong en aard nog immer een mysterie zijn. Op de plek van het ongeval en op de slachtoffers werden hoge radioactieve waarden geconstateerd.

Wat een heerlijk mysterie. Dat vonden filmmaker Renny Harlin en scenarist Vikram Weet ook. Hun fascinatie voor het mysterie resulteerde in de film The Dyatlov Pass Incident. De film is van het type found footage en volgt een groepje studenten op weg naar de plek van het ongeval. Met mooie natuuropnamen, een onheilspellende sfeer en natuurlijk een bijzonder verhaal zijn de ingrediënten voor een lekkere horrorfilm aanwezig. De opmaat is goed, maar verder gebeurt er eigenlijk niet zoveel. En dat wat gebeurt is niet heel spannend en behoorlijk chaotisch. Het zijn typische found footage beelden die hectiek en spanning uitdragen. Weinig of flikkerend licht, storing op de beelden en heftig gewiebel van de camera. Het bekende werk. Hectisch ja. Spannend nee.

De verzonnen verklaring voor de dood van de bergbeklimmers is origineel en wordt de kijker aan het eind geopenbaard. De verklaring overtreft de meer gangbare hypothesen waarvan de meeste al behoorlijk spectaculair zijn. De verklaring is best leuk gevonden, maar maakt weinig filmische indruk. Tegen die tijd volgt de film de platgetreden found footage-paden en bevinden we ons al lang in een wat langdradige en onevenwichtig geënsceneerde film.

The Dyatlov Pass Incident begint goed, hoewel de aanloop te lang is, bouwt een behoorlijke onheilspellende sfeer op, strooit met aangename landschapsbeelden en vervalt vervolgens in de gebruikelijke foud footage routine. Zonde.

Hoewel Lamb het etiket Horror draagt, ziet regisseur Valdimar Jóhannsson dat anders. In interviews laat hij blijken dat zijn debuutfilm in eerste instantie een arthousefilm is. Voor het ongewone verhaal over een jong Ijslands stel en het lam dat ze als hun eigen kind opvoeden, liet Jóhannsson zich inspireren door het Ijslandse landschap en de talrijke volksverhalen die in Ijsland rondwaren. Zo ontstond een film over de natuur an sich. Een natuurbeleving die in deze film als natuurlijk en als tegennatuurlijk wordt ervaren.

Lamb is zeker geen pure horror. Lamb is een prachtig drama dat bovennatuurlijke elementen bevat. Het is magisch realisme dat zich op een boerderij voltrekt in het machtige decor van de Ijslandse bergenpracht. De eerste kennismaking met het leven op de boerderij duidt overigens nog niet op hele vreemde gebeurtenissen. De boven- en tegennatuurlijke elementen worden geleidelijk bij het verhaal betrokken. Dat gebeurt zo subtiel en vanzelfsprekend dat de kijker zich pas na enige tijd realiseert dat hij naar iets kijkt dat helemaal niet vanzelfsprekend is.

Zo langzaam en subtiel als de bovennatuurlijke aspecten in het verhaal worden verweven, zo ontvouwt zich het verhaal ook. Jóhannsson en cameraman Eli Arenson richten zich in beginsel vooral op het ontzagwekkende Ijslandse landschap en de boerderij die daarin een nietig object is. De beide hoofdpersonages vertoeven op hun schapenboerderij ver van de gemeenschap te midden van overweldigende natuur. De setting werkt dermate verlaten en geïsoleerd dat aan de film een post-apocalyptische ambiance wordt verleend, die niet mensvriendelijk is en een verontrustend gevoel opwekt.

Binnen die sfeer van verontrusting zorgt het Ijslandse stel met hartstocht voor de schapen. Het grootste deel van de aandacht gaat uit naar de kudde. De weinige andere momenten, brengen ze veelal rustend in bed door of aan de eettafel. Ze gedragen zich emotieloos, geconditioneerd en onhandig ten opzichte van elkaar. Op die momenten hangt er een bepaalde emotionele spanning en mistroostigheid rondom het stel. Er hangt dan een sfeer waarin een ogenschijnlijk losse opmerking naar aanleiding van een krantenartikel over tijdreizen automatisch als een subtiele verwijzing naar een donker verborgen geheim wordt opgevat waarover het stel zich niet uitspreekt, maar dat duidelijk wel aanwezig is. Beklemmend vond ik het.

Lamb overuigt niet alleen op het dramatische en atmosferische vlak. Ook het acteerwerk is erg goed. Zonder het goede acteerwerk, zou de geleidelijke inbreng van bovennatuurlijke elementen en hun integratie in het verhaal niet zo natuurlijk kunnen plaatsvinden. Vooral Noomi Rapace is fantastisch als de vrouwelijke helft van het stel, die een onnatuurlijke zelfbeheersing aan de dag legt in haar pogingen om haar emotionele verwondingen te verbergen.

Lamb is een hele fijne parabel over ouders en kinderen en over natuurlijke-, tegennatuurlijke- en bovennatuurlijke fenomenen. De film doet het lekker langzaam en fijn beschouwend. Ik heb wel genoten.