Opinions

Samim is echt een mannetje. Haren en baard altijd glanzend zwart, randje eyeliner op, matchende outfits, tulband onberispelijk gevouwen, motorfiets geblingd met extra lampen en speakers. En dan met de motorgang 's nachts met al die lampen breeduit over de weg rijden, een machtig gezicht.

Samim is ook een Taliban-strijder. Wel eentje ergens onder aan de totempaal: hij is wacht bij een checkpoint bij een marktterrein in Kaboel. Dat doet hij beheerst en met gevoel voor conflictdescalatie bij kleine opstootjes, maar wel met een enorm machinegeweer. Hij zingt ook graag Taliban strijdliederen tijdens het werk, dagdromend dat hij zelfmoordcommando mag worden. Het hoogst haalbare voor deze 23-jarige die nooit iets anders heeft gekend dan oorlog, is de martelaarsdood. Hij schiet wel vol als hij tijdens het bidden zijn vrienden noemt die hem voorgingen en dat is niet uit trots.

Samim ligt ook in scheiding. Zijn vrouw schenkt hem geen kinderen en lijkt ook mentale problemen te hebben, misschien een drugsverslaving? (Heroïne is een enorm probleem in het gebied.) Hij denkt aan een tweede vrouw, maar dat moet nog wel met de geestelijke en zijn meerderen besproken worden. Die houden dat af, maar tegen het einde van de film heeft Samim wel een erg flirterig telefoongesprek met een vrouw. Hoe het precies zit, vertelt de documentaire niet. Ik denk omdat het niet de hoofdzaak is, maar ook te illustreren hoe dat soort zaken letterlijk buiten beeld blijft; de enige vrouwen die we in de film zien, zien we op grote afstand op straat.

Samim heeft ook twee jongere broers die nog op de boerderij bij hun ouders wonen: Rafi (14) en Elyas. Die laatste heeft maar een kleine rol, maar via Rafi leren we hoe het systeem van indoctrinatie werkt. Tussen de kinderspelletjes door, leert hij zaken als de Koran te reciteren uit zijn hoofd, zonder te weten wat hij zegt, schieten en dat het allemaal gaat om het hiernamaals. Rafi is een stuk introverter dan Samim en maakt vaak de indruk diep in gedachten te zijn. Hij reageert extreem vertederend als hem wordt gevraagd of hij verliefd is, maar vertelt ook dat vrouwen geen eer hebben en dat hij wil meedoen aan oorlog. Iets dat zelfs Samim geen goed idee lijkt, want die blijft maar hints aan Rafi geven richting een carrière in de theologie.

Dit alles wordt heel erg show, don't tell gebracht. Waar ik een verhaal zie over indoctrinatie en een doodscultus, zal een Taliban-kijker dit waarschijnlijk een prima film vinden over de dagelijkse gang van zaken in het land, de eer die wordt gegeven aan de martelaren en de gedegen opvoeding van de jeugd, hoewel de regisseur denkt dat ze hem vooral saai zullen vinden.

Het verhaal van de totstandkoming van Kabul, between Prayers is ook heel interessant. Regisseur Aboozar Amini vluchtte in zijn jeugd naar Nederland, ging weer terug naar Afghanistan om les te geven op de filmacademie, maar moest terug toen de Taliban aan de macht kwam. Amini is namelijk een Hazara, een bevolkingsgroep die niet goed ligt bij het overwegend uit Pasjtoen bestaande Taliban regime. Amini regisseerde daarom vanuit Nederland per telefoon cameraman Ali Agha Oktay Khan, die hij kende van zijn tijd op de filmacademie. En dan moest ook nog het eerste anderhalf jaar film weg worden gedaan, omdat Samim zich te bewust was van de camera en er overduidelijk een goednieuwsshow van ging maken. Dit alles heb ik uit een erg interessant interview met Amini in De Volkskrant, dat ik je als je een DPG-account hebt zeker kan aanraden.

Des te bijzonderder dat deze vanaf duizenden kilometers afstand geregisseerde documentaire niet alleen erg interessant is, maar ook visueel één van de beste films die ik dit jaar heb gezien. Er zitten werkelijk schitterende beelden in van ruige berglandschappen, groene appelboomgaarden en juist heel intieme scenes van gezichten. Gecombineerd met de sterkte inhoud maakt die Kabul, between Prayers één van de beste films van het jaar tot nog toe voor mij.

(Gezien op Human/NPO Plus)

Je kan veel van Osgood Perkins zeggen, maar hij is lekker productief en houdt het ook gevarieerd. Eerst leverde hij in 2025 de hysterische splatterkomedie The Monkey af - een horrorfilm die als voornaamste inspiratiebron Roadrunner en Tom & Jerry cartoons leek te hebben - en in datzelfde jaar komt hij dan met Keeper, juist een ouderwetse slow burn van een "spoken in bosrijke omgeving"-film, die me nogal Japans geïnspireerd aanvoelde.

Campy zwarte humor is veel meer mijn smaak dan trage, atmosferische horror, dus ik geef de voorkeur aan The Monkey. En ik nu al weet dat veel horrorliefhebbers Keeper veel te traag en te tam zullen gaan vinden. De film is ook duidelijk voor een appel en een ei gemaakt. Maar met een mooie setting in de eindeloze Canadese bossen, een trippy vertelstijl - de rode draad is duidelijk, maar veel details worden aan de fantasie van de kijker overgelaten; geen saaie creativewritingcursusopbouw hier - en ook special effects en solide acteren, met name van hoofdrolspeler Tatiana Maslany, scoort Keeper bij mij nog een nette voldoende.

(Gezien op HBO Max)

Ali Asgari's Ayehā-ye Zamīnī (Terrestrial Verses) was een favoriet in 2023. Een serie kafkaëske "paarse krokodil"-sketches, maar dan met de extra absurditeit van een hypocriet autoritair regime. Ik houd heel erg van die lichte absurdistische, waar het net niet echt iets is dat je echt grappig kan noemen, maar wel een soort humor is. Maar de frustratie van botsing met autoriteitsfiguren van wie je niet kan winnen, ook al heb je nog zo gelijk, was ook gewoon heel herkenbaar, zelfs als het in Iran natuurlijk veel sterker is dan in Nederland.

Komedi-ye Elāhi (Divine Comedy) gaat op dezelfde voet verder. Filmmaker Bahram Ark (Bahram Ark) wil zijn nieuwe film vertonen, maar hij komt niet langs de censuur, want de film is in het Turks, niet Perzisch, en er zit een onreine hond in. (Dat 'Turks' dat consequent in de ondertiteling werd gebruikt was een beetje verwarrend, want het klonk best wel anders dan Turks. Het blijkt om Azerbeidzjaans te gaan, een zustertaal van Turks, die ook wel Azeri-Turks wordt genoemd. Er wonen veel Azeri in Iran. Volgens Wikipedia: "Most of the Iranian Azerbaijanis call themselves and are referred to as "Turks" but also insist on their Iranian identity." Tot zover het educatieve intermezzo.) Dus gaat Bahram achterop de Vespa bij zijn vriendin annex producent Sadaf (Sadaf Asgari) door de stad om dan maar illegaal een vertoning te organiseren. Zoals de titel als suggereert is het een soort tocht door het vagevuur, met steeds absurdere trekjes. Mijn favoriet was een ontmoeting met een soort geheimediensttype in cocktailbar Dante (er zijn cocktailbars in Teheran?!) die bleef aandringen dat Bahram een film over Jonas in de walvis moest maken in Syrië met AI. (De film speelt voor de val van het door Iran gesteunde Assad-regime. Dat speelt later nog een rol.)

Net als Ayehā-ye Zamīnī is ook Komedi-ye Elāhi een uitstekende geval van licht absurdistisch, niet echt standaard grappig, maar toch heel humoristisch filmmaken. Ik weet uit ervaring met het aanraden van dit soort films dat dat enorm smaakgevoelig is; je vindt het of geweldig (zoals ik) of je kunt er helemaal niets mee, dus kijken is op eigen risico. Net als Ayehā-ye Zamīnī is ook Komedi-ye Elāhi erg praterig, maar het is wel wat meer visueel door het doorkruisen van de stad op de Vespa als verbindend element. Iets anders dat beide films verbindt, is dat ze na alle problemen voor de hoofdpersonen, toch positief eindigen met een mokerslag voor het bewind door een externe factor.

Door het onderwerp miste ik wel de herkenbaarheid van Ayehā-ye Zamīnī; ik voelde deze film niet zo in mijn botten als die film. Maar als mede-cinefiel deel ik wel Bahrams ergernis over slechte komedies en vervolgen als 2 Fast 2 Furious. Dan liever Bergman in 4K. Of 2K.

(Gezien in Het Ketelhuis)

In Bi Gans Kuáng yě shí dài (letterlijk volgens de vertaalrobot De Wilde Tijd of Het Wilde Tijdperk, maar uitgebracht als Resurrection) hebben mensen de mogelijkheid te dromen ingeleverd voor eeuwig leven. Zij die tegenstribbelen en hun dromen niet willen opgeven heten delirianten en moeten opgespoord worden, want ze veroorzaken problemen. Een vrouw (Shu Qi) moet zo een deliriant (Jackson Yee) opsporen en dat doet ze door vijf dromen.

Dit klinkt als een scifi-film (Inception!) of misschien fantasy, maar het is meer het filmisch equivalent van iets dat het midden houdt tussen een vuistdikke laat-19e-eeuwse Symbolische roman en een conceptdubbelalbum van Yes. Het is heel veel, het is heel ambitieus, het is technisch heel indrukwekkend, maar naar mijn mening ook nogal overrijp en bombastisch. De pianosoundtrack van M83 zette dat allemaal nog eens aan.

Maar er is ontegenzeggelijk wel heel veel moois te zien. Vooral het eerste deel, dat teruggrijpt op de beeldtaal van de expressionistische stille film en het laatste deel, dat meer een Wong Kar-wai vibe heeft.

Eigenlijk lijkt nu ik er over nadenk Resurrection qua structuur nog het meest op 2001: A Space Odyssey. Dat is ook een favoriet van veel mensen, in verschillende episoden verteld, waar ik niet veel mee heb als geheel, hoewel er wel geweldige momenten in zitten. Beiden zijn het films waar studie vooraf over wat het nu allemaal betekent aan te raden is.

De vijf subfilms in Resurrection vertegenwoordigen elk één van de zintuigen, maar belangrijker: ze zijn een allegorie voor de ontwikkeling van China, met stappen van ongeveer 20 jaar. In de recensie van De Filmkrant wordt het haarfijn uitgelegd. Dat zijn spoilers, maar ik denk wel spoilers die, als je ze vooraf leest, de film meer doen waarderen als je hem kijkt.

Want ik moet eerlijk zeggen: het meeste van dit had ik gemist. Dat van die zintuigen had ik nog wel opgepikt en ook dat elk deel moderner was dan het vorige, maar niet dat elk deel een verbeelding was van een periode van de Chinese geschiedenis. Ik was eigenlijk ook gewoon te moe - tijdens het jarentachtigdeel ben ik bijna in slaap gevallen - voor deze zware kost van 160 minuten. Het hielp ook niet dat de zaal van Kriterion waar ik de film zag bovenin het gebouw zit, waar alle warmte naar toe gaat en de airco de slag daarmee verloren had. Maar goed, zelfs onder ideale omstandigheden is het een film die een handleiding nodig heeft, hoewel gewoon genieten van de mooie beelden ook kan. Liefst uitgeslapen en bij een fijne temperatuur.

(Negeer vooral de poster die het in combinatie met de titel doet lijken of het om een goedkope horrorfilm gaat.)

(Gezien in Kriterion)

Ik gaf Miyazaki maar weer eens een kans. Deze film leek een noir-achtig thema te hebben, iets waar ik veel meer affiniteit mee heb dan met vaag spirituele Japanse spookverhalen, dus misschien zou het me eindelijk wel aanspreken. Maar nee, weer geen prijs.

Ik weet dat de man is uitgeroepen tot een soort animatie-halfgod, maar ik blijf erbij: ik vind Miyazaki gewoon geen goede schrijver. Ik heb het gevoel dat hij volgens de Dario Argento-school werkt, waarbij hij bepaalde beelden/scènes in zijn hoofd heeft die hij wil verfilmen en vervolgens een onsamenhangend verhaal schrijft om ze met elkaar te verbinden.

Zoals altijd bij Ghibli zijn er hier wel wat goede tot geweldige visuele elementen - de openingsscène met de schoolkinderen die het geweldig vonden om ontvoerd te worden door piraten is mijn favoriet - maar geen verhaal of personages waar ik echt om geef. Het Casablanca-achtige noir-verhaal komt nooit echt van de grond (np pun intended) en de kritiek van de film op het fascisme evenmin. Porco Rosso wordt door een magische spreuk in een varken veranderd, wat een verwijzing lijkt te zijn naar de Odyssee, maar daar wordt verder niets mee gedaan; ik krijg nooit het gevoel dat Porco Rosso een Homerische tragische held is.

Dan is er nog manic pixie dream girl Fio Piccolo. Aanvankelijk is ze een en al lef en onafhankelijkheid en de beste vliegtuigontwerper van Italië, maar dan vindt ze het ineens, van het ene op het andere moment, prima om een ​​prijs te zijn die de schurk kan winnen. En waarom al die verwijzingen naar hoe breed de heupen van deze 17-jarige zijn? Is dit niet een kinderfilm?

(Gezien op Netflix.)