Opinions

Deze film over Emma Nieuwenhuis, een redacteur bij een uitgeverij die op de PAAZ-afdeling belandt met een zware burnout, tot op het suïcidale aan toe, maar zwaar in de ontkenning zit, begint prima. Een sterke vertolking van Emma door Gaite Jansen, soepele en geloofwaardige dialogen (met ook wat slap geouwehoer, een essentieel iets dat in Nederlandse films vaak vergeten wordt) en lekker vlot gefilmd, zij het wel in een wat prozaïsche tv-filmstijl. Het karakter van Emma is wat vermoeiend, maar dat is inherent aan het soort van manische ontkenningsstaat waarin ze zichzelf brengt. Ook goed om eens een wat meer realistische verbeelding van een psychiatrische afdeling en de patiënten te zien.

Maar hoe meer de film vordert, hoe meer hij in een soort trechter belandt van feel good romcomclichés. Het eindigt zelfs in kerstsferen. De vlotte dialogen ruimen ook het veld voor stijve, van dik hout zaagt men planken Uitwisseling van Diepe Waarheden, inclusief dik aangezette soundtrack.

Ik heb het boek waarop de film gebaseerd is jaren geleden gelezen en ik weet er niet veel details meer van, maar een romantisch subplot herinner ik me niet, terwijl het hier op een gegeven moment de hoofdzaak wordt. Het genezingsproces van Emma wordt aan het einde een beetje afgeraffeld.

In mijn herinnering was het boek meer een soort documentair verslag van het leven op een PAAZ-afdeling, met juist de alledaagse gang van zaken als uitgangspunt; ik herinner ik me dat er vooral heel veel gepuzzeld werd (eerlijk is eerlijk: dat wordt ook even aangestipt en ik weet dat het niet bepaald filmisch is.) Het was ook veel meer een verhaal over collectief van de bewoners en medewerkers, terwijl in de films die niet meer dan aankleding zijn. Jammer, want de cast was er om die ensemblefilm te maken. Zeker Bianca Krijgsmans Marja had veel meer aandacht verdiend, maar ook Emma's kamergenoot Kim (Laura Bakker).

(Gezien op Netflix)

Als ik iets lees over een film en het lijkt me wel wat, dan zet ik hem op mijn Letterboxd watchlist. Het hoeft niet eens per se iets te zijn dat ik per se wil zien, meer alles wat potentieel interessant is. Toen ik keek wat de film met de hoogste gemiddelde waardering op die lijst was, bleek het de documentaire Paris Is Burning te zijn, met een indrukwekkende 4,5 uit 5. En maar 77 minuten, dus ook weinig reden om niet te kijken.

Ik vond het best een goede documentaire, maar zeker niet van het niveau van favorieten als Grizzly Man of The Act of Killing. Ik denk dat het net als bij al de idioot hoog gewaardeerde Japanse tekenfilms op Letterboxd - de hoogst gewaardeerde film van 2025 was Chainsaw Man – The Movie: Reze Arc, een titel die "niche!" schreeuwt - sprake is van film die een doelgroep heel erg aanspreekt en verder weinig algemeen publiek dat hem kijkt. Maar wellicht was hij ook heel baanbrekend in zijn tijd? In tegenstelling tot het Japanse kettingzaagmanevangelie volgens Reze heeft Paris Is Burning in ieder geval wel de nodige prijzen gewonnen.

Jennie Livingston geeft in de documentaire een warm humanistisch beeld van de voornamelijk zwarte lgbtq ballroom-scene in New York. Ballroom komt voort uit travestieshows, maar kent een veel grotere variëteit in karakters die de deelnemers opvoeren. Zakenman, soldaat, rijke wintersporter, supermodel: allemaal komen ze voorbij. Daarbij gaat het om realness, simpel gesteld: als de deelnemer in zijn performance in de metro terug naar huis gaat, wordt hij/zij/hen dan aangenomen voor het uitgebeelde karakter? Eigenlijk net zoiets als LARPen, alleen zijn de twee wel gescheiden door een Himalaya aan vibe-verschil. De deelnemers strijden in verschillende teams die Houses heten en die tegelijk ook dienst doen als sociaal vangnet, wegens de vele verbroken familiebanden. De bij de shows ontstane dansstijl die is gebaseerd op de poses van modellen en daarom naar het modeblad vogueing heet, brak dankzij deze documentaire en Madonna door naar de popmainstream.

Livingston geeft een goed beeld van de scene als geheel, wat de conventies zijn en vooral van de vitaliteit en creativiteit die er in zit. Het is ook een erg mooi tijdsbeeld. Maar met die 77 minuten voor een hele scene ontkom je er niet aan dat het wel allemaal wat aan de oppervlakte blijft, zeker wat betreft de portrettering van de individuen. Zeker omdat de geïnterviewden ook vaak duidelijk op hun qui-vive zijn over wat ze prijs geven. Dat dat met reden is, blijkt wel als de transvrouw die het meest open is over haar sekswerk en ook het minst voorzichtig is, gruwelijk vermoord wordt. Dat past lastig in een documentaire die duidelijk vooral de positieve kant van de scene en de mensen erin wil laten zien. Livingston staat er dan ook niet te lang bij stil en eindigt positief. Een begrijpelijke keuze.

Gezien op Mubi.

Oliver Twist, maar dan 140 jaar later in de tropen en ontdaan van de Victoriaanse moraal. Of de Braziliaanse Christiane F. Maar dan misschien andersom: Pixote: A Lei do Mais Fraco is namelijk net iets ouder dan zijn Duitse tegenhanger. Zou Pixote net als Christiane F. ook massaal op middelbare scholen als waarschuwingsfilm vertoond zijn? Dat is namelijk iets wat op een sociaal medium (ik ben vergeten welk) onlangs een vrij universele ervaring van Europese GenX'ers bleek te zijn, zelfs die uit het voormalige Oostblok.

Echt ook zo een film die je nu niet meer zou kunnen maken qua minderjarige naaktheid, seksueel expliciete scenes en drugsgebruik. Nu is dat misschien maar goed ook, want hoewel Héctor Babenco duidelijk oprecht gaat voor zo een rauw mogelijk realistische benadering van het leven van Braziliaanse straatkinderen, is het ethisch nogal twijfelachtig om echt arme kinderen wiens familie het geld goed kunnen gebruiken te laten debuteren in zo een film vol erg heftige scenes voor waarschijnlijk weinig geld. En ik denk niet dat er een team kinderpsychologen en pedagogen langs de zijlijn klaarstond.

Sowieso verbazingwekkend dat deze film gemaakt kon worden in 1980, toen Brazilië nog een militaire dictatuur was. Zeker een soort glasnost en perestrojka periode vlak voor de overgang naar de democratie in 1984.

Pixote (Fernando Ramos da Silva, de naam vertaalt naar 'pixel' en het is Portugees en dan nog de Braziliaanse variant met extra slis, dus je zegt iets als 'piesjosjtuh') is één van de jongste van een grote groep straatkinderen die wordt opgepakt bij een razzia nadat een oude man die een belangrijke rechter blijkt te zijn bij een straatroof onder een bus geduwd is. Dan volgen ellendige toestanden in de jeugdgevangenis. Pixote en een stel vrienden ontsnappen, waarna ellendige toestanden op straat volgen. Maar ze hebben ondertussen ook wel lol en momenten van geluk; het is gelukkig geen pure miserieporno als het door mij gehate Mouchette.

Op zich is Babenco een goede filmmaker, die een scene goed kan schieten. Hij maakt goed gebruik van licht en donker en heeft een goed oog voor locaties, specifiek extreem ranzige wc's. Als liefhebber van rauw drama, kon ik Pixote daarom best wel waarderen.

Maar Pixote is wel heel erg film als een chronologische reeks gebeurtenissen. De ontwikkeling van thema's en karakters is nogal zwak. Daardoor leek het verhaal een beetje stil komen te staan: er gebeurt heel veel aan de oppervlakte, maar daaronder vrij weinig. De van straat geplukte jongeren zijn ook niet bepaald acteersupertalenten, ook Ramos da Silva niet. Als ze veel tekst hebben of grote emotie moeten acteren, ga je daarom soms van 'rauw realisme' ineens naar 'telenovela'. Daardoor blijft Pixote ver weg van bijvoorbeeld Out of the Blue met de legendarisch performance van Linda Manz.

(Gezien op Mubi)