Opinions

Ik had weken van tevoren al gepland om deze film te gaan kijken - ik vermoed dat hij werd vertoond omdat de schrijver van de roman waarop de film gebaseerd is net de Nobelprijs voor Literatuur heeft gewonnen - en toen bleek de gekozen dag net de sterfdag van Béla Tarr te zijn. Een beetje griezelig, maar ook wel toepasselijk?

Omdat ik alleen The Man from London had gezien en gezien Tarrs reputatie, verwachtte ik dat deze film extreem traag zou zijn, maar het was standaard arthouse-drama traag; lang niet zo glaciaal als The Man from London en met veel meer standaard dialogen. Wel net zo prachtig gefilmd. Ik dacht wel dat er iets mis was met het geluid van onze vertoning, maar het bleek dat de meeste acteurs geen Hongaren waren en dat hun stemmen waren nagesynchroniseerd.

Ik vond de film meteen goed, maar het duurde even voordat ik doorhad waar het naartoe ging. Toen ze het over 'het schoonmaken van de stad' hadden, kreeg ik een eerste vermoeden en toen we eindelijk de Prins hoorden praten en het bleek dat hij Russisch sprak, dacht ik dat ik het begreep: het is een allegorie voor de Hongaarse geschiedenis rond de Tweede Wereldoorlog.

Meneer Eszter vertegenwoordigt de oude Oostenrijks-Hongaarse intellectuele elite, die zich heeft teruggetrokken uit de wereld in droge theorieën en geen interesse meer heeft in de wonderen van de walvis of zelfs maar de schoonheid van muziek. Tünde vertegenwoordigt de bourgeoisie, die is overgestapt naar het fascisme, vertegenwoordigd door de politiechef en de kinderen die niet naar bed willen (dat stukje vond ik geweldig). Wanneer meneer Eszter de lijst moet laten ondertekenen om de stad schoon te maken en wanneer hij steeds maar weer benadrukt hoe vreselijk dit in het verleden is misgegaan, moet hij het wel over de Eerste Wereldoorlog hebben. En nooit geziene De Prins, van wie we horen dat hij Russisch spreekt en een dwerg is, is beroemd onderdeurtje Stalin, die de hordes aanzet tot nihilistische vernietiging. Tenminste, zo heb ik het begrepen.

Zelfs als dat niet helemaal klopt, is het zeker een krachtige film over hoe bekrompen en door angst gedreven mensen niet langer bereid zijn de wonderen van de walvis en de zonsverduistering te zien. En dat is helaas een boodschap die in Europa in 2026 nog steeds nodig is.

(Gezien in Lab111.)

Zussen Jane (Bette Davis) en Blanche Hudson (Joan Crawford) hebben beiden een carrière in showbiz gehad. Jane was als 'Baby Jane' in de jaren 10 van de vorige eeuw een vaudeville kindstersensatie met een eigen lijn poppen. Blanche daarentegen werd een enorme filmster in de jaren 30. Jane bleek geen acteertalent te hebben - hoewel ze erg goed was in accenten en stemmen - en raakte aan de alcohol. Door haar zus dronken aan te rijden, waarna die in een rolstoel belandde, eindigde ze de carrière van Blanche. Nu wonen ze samen en Jane verzorgt Blanche. Hoewel, 'verzorgt' is misschien niet het goede woord: Blanche zit vast in haar rolstoel op de eerste verdieping (geen lift) en Jane, nog steeds aan de drank, terroriseert haar. Ze kan het vooral niet hebben dat Blanche weer populair is omdat haar films op televisie komen, terwijl haar vaudeville-act totaal in de vergetelheid is geraakt. Blanche probeert te ontsnappen met behulp van de sympathieke huishoudster Elvira (Maidie Norman), terwijl een door jaloezie steeds verder in waanzin wegglijdende Jane probeert een comeback te maken als Baby Jane met behulp van pianist Edwin Flagg (Victor Buono).

What Ever Happened to Baby Jane? is het equivalent van een moderne thriller/horrorfilm* die voor grotendeels drijft op een totaal losgeslagen performance van Nic Cage, alleen in dit geval moet je Cage dus vervangen door Bette Davis, die de laatste van haar 11 Oscar-nominatie voor deze film kreeg. Sterker nog, het uiterlijk van Cage in Longlegs uit 2024 is sterk gebaseerd op dat van Davis hier: een oudere alcoholiste die zich met veel makeup probeert terug te schminken naar haar tijd als kinderster. In beide films spelen poppen ook een rol, maar de uitwerking is totaal anders. Davis' uiterlijk en performance zijn ook een grote inspiratie voor veel dragartiesten (let op: spoilers voor het einde van de film!)

Crawford, Norman en Flagg zijn ook prima en ook dingen als cinematografie en muziek zijn dik in orde. Maar het is toch echt Davis' film.

Wel is de film met dik 2 uur aan de lange kant. Het had gemakkelijk wat korter gekund, want een aantal situaties worden een paar keer herhaald. Er zit ook een plottwist op het einde die wat mij betreft niet echt nodig was, maar ook geen afbreuk doet aan de film.

Na de film viel ik nog in een konijnenhol, omdat de grote hit van Baby Jane, 'I've Written a Letter to Daddy', nogal veel overeenkomsten vertoont met Hazes' 'De Vlieger'. Maar voor zover ik heb kunnen vinden zijn de overeenkomsten toeval. Het blijkt te gaan om een type sentimentele smartlap dat zowel qua muzikale stijl als liedtekst begin vorige eeuw populair was. Hazes' 'De Vlieger', dat is geschreven door Nico Haak, lijkt geïnspireerd door een 'De Vlieger' van Duo Hoffman uit 1928, dat later nog door andere levensliedzangers werd opgenomen. 'I've Written a Letter to Daddy' is speciaal voor de film geschreven.

*: Er zitten geen bovennatuurlijke zaken in de film, dus 'thriller' lijkt logisch, maar het gedrag van Jane is zo bizar en niet realistisch - wat geen kritiek is; daar gaat de film voor en met groot resultaat - dat deze film ook vaak als 'horror' wordt gekwalificeerd.

(Gezien in Lab111)

Van Nanouk Leopold had ik eerder alleen Guernsey op televisie gekeken en dat vooral omdat er voor gefilmd was in mijn oude straat in Rotterdam. Die bleek in één scene gebruikt te zijn. Verder wel een goede film, voor zover ik het met herinner. Maar ik zal eerlijk bekennen dat de aantrekkingskracht van het Engelstalige, in Ierland gemaakte Whitetail niet in Leopolds naam zat, maar vooral zat in hoofdrolspeler Natasha O'Keeffe, zij van de gitzwarte lokken en scherpe trekken, vooral bekend van haar heerlijke geschmier als dominatrixdemoon in Wheel of Time en als Tommy's vrouw Lizzy in Peaky Blinders.

Whitetail is zo een typisch arthousedrama waar het meer gaat om wat er niet gezegd wordt dan wel. Veel zwijgend lopen in de natuur ook. Het regent uiteraard ook regelmatige pijpestelen. Denk een flinke schep Ozu, gecombineerd met een even groot deel "stugge binnenvetters op het platteland met donkere schaduwen in hun verleden", gelardeerd met een vleugje Romantiek via natuursymboliek. Ik houd er persoonlijk van, maar een kaskraker gaat dit niet worden, zeker omdat dit ook zo een film is die meer stopt dan perfect afgerond wordt. En terecht. Er gebeurt best veel en het is ook belangrijk, maar zo een trauma gaat nooit weg.

Sterkte punt van de film is de hoofdrol van O'Keeffe als Jen, de norse hoofdpersoon met het duistere verleden, dat we in een breuk met genreconventies al in de openingsscene leren kennen. Jen wil er *niet* over praten en wie probeert haar dat wel te laten doen, kan rekenen op zijn minst een verbale, maar desnoods ook fysiek afstraffing. O'Keeffe snauwt en gromt dat het een lieve lust is, maar juist als Jen alleen is en het allemaal niet meer gaat, is haar performance op zijn best. Net als dat ze het mooi laat zien als Jen even rust vindt in haar werk als boswachter (en niet in fokking yoga en van die cliché Rumi dichtregels). Ik zou bijna zeggen, ook op basis van de andere juichende recensies: Oscar-nominatie, maar ik denk dat deze film daar te klein voor is.

O'Keeffes fysiek helpt mee bij de dreiging die van haar uitgaat als ze uit haar hum is, want ze torent zelfs op haar verstandige boswachtersstappers boven iedereen uit. Ik dacht dat ze minsten 1,90m moest zijn, maar volgens haar IMDb-biootje is ze niet meer dan een bovengemiddelde 1,75m. De rest van de cast bestaat blijkbaar uit gecertificeerde leprechauns.

Want dit is dus een Ierse film, met veel plek voor mooie Ierse natuur. Gelukkig is het niet van die irritante Ierland-kitsch: er zit geen enkel folkdeuntje op de soundtrack, er wordt niet gezongen in de pub en er is zelfs geen enkele kwaadaardige non. Op zich had de film ook in de Vogezen of het Zwarte Woud gesitueerd kunnen zijn. Wel lijkt het Promotiefonds voor Ierse Wol een bijdrage te hebben geleverd, gezien de hoeveelheid gebreide truien.

(Gezien in Eye Filmmuseum)