Opinions

Harde sociaal-kritische film met de beste acteurs die een Turkse regisseur zich maar kan wensen. Allemaal eigenlijk zeer bescheiden namen in de cinema, maar stuk voor stuk spelen ze de sterren van de hemel. Ja, ook Kenan Imirzalioglu die bewijst dat ik gelijk had toen ik hier zei dat hij gewoon zijn eigen stem moet gebruiken. Aan Olgun Simsek, Bahri Beyat, Erkan Can, Engin Günaydin en de anderen, hoef ik niet veel woorden vuil te maken. Wel verdienen de inwoners van het Cappadocische dorpje nog een extra vermelding: Yücel heeft werkelijk het beste uit deze mensen weten te halen.

Qua cinematografie vertoont Yazi Tura veel overeenkomsten met films als Festen: volledig opgenomen met digitale camera's en veel wilde bewegingen. Aanvankelijk viel me dat tegen van de film, maar het thema, de psychologische effecten van de oorlog, lijkt deze keuze te rechtvaardigen. Bovendien zit Valdís Óskarsdóttir (o.a. bekend van Festen) aan de editingtafel en blijkt ook de fotografie met Roy Kurtluyan in goede handen.

De eerste regiepoging van Ugur Yücel is gedurfd qua thema en krijgt mede daardoor 3,5* van mij.

P.S. En hoe kan ik nu vergeten de muziek van Erkan Ogur te vermelden: mijn hemel, wat een mooie stem heeft die man.

Claudia Cardinale of Sophia Loren die een film regiseert? Dat klinkt raar, of niet?..

De Turkse versie van deze twee namen, Türkan Soray, heeft dit wél gedaan en wel vier keer. In alle vier haar films is de hoofdrolspeelster (zijzelf) een rebelse vrouw die de woede of bewondering van haar omgeving opwekt, maar die altijd voet bij stuk blijft houden.

Zo ook in deze film. Het verhaal is er één van de menigmaal verfilmde schrijver Yasar Kemal (misschien wel de beroemdste Turkse schrijver; in ieder geval de beste in mijn ogen) en is voor zijn doen nogal kort. Toch heeft Soray er iets moois van weten te maken.

De schone Esme buigt niet voor de druk van haar dorp dat haar bloed wel kan drinken, nadat haar minnaar haar echtgenoot Halil heeft vermoord. Esme weigert te vluchten en blijft gewoon bij haar zoon, die steeds meer gemanipuleerd en depressief begint te raken door de ophitsende woorden van zijn ooms, maar vooral die van zijn oma.

Vooral die oma maakt van deze film voor mij een topper. Haar acteerwerk is zo goed, dat ik voortdurend dacht: "Ja! Dit is een vrouw die rechtstreeks geplukt lijkt te zijn uit een roman van Kemal." Ik heb het over wijlen Aliye Rona. Het zal je opvallen dat ze nogal een streng, bijna 'hekserig' gezicht heeft. Dat is dan ook de reden waarom ze in ruim 200 films (zie link) altijd de kwaadaardige en jaloerse vrouw, meestal schoonmoeder, heeft gespeeld. Het overgrote deel van haar filmografie bestaat natuurlijk uit B-films, waarin ze rolletjes vervulde die je gauw moet vergeten.

En dat vind ik jammer... Heel jammer... Rona had de sterren van de hemel kunnen spelen, wanneer haar die kans was gegund. Dit bewijst ze dus met name in deze film.

Ook Pars Sezer die het zoontje Hasan speelt, verdient complimenten. In zijn karakter kun je heel mooi aflezen hoe een onschuldig jongetje van 12 dat graag als volwassene gezien wil worden, zich psychologisch ontwikkelt in een cultuur van haat en wraak. Je begint zijn overwegingen en wijze van handelen te begrijpen. Hij wordt naar mijn mening vooral gestuurd door 'angst', door met name de woorden van zijn oma en ook de dorpsgek die hem dag in dag uit wijsmaken dat zijn dode vader geen rust kan vinden zolang hij niet wordt gewroken: de ene keer is zijn vader een kikker, de andere keer een hagedis en weer een andere keer een... slang. Maar steeds smeekt hij zijn zoon (via de mond van de roddelgraage dorpelingen) hem uit zijn lijden te verlossen door die verdomde Esme eens te vermoorden... Tsja, wat zou jij doen als 12-jarige als je je dode vader plotseling overal ziet opduiken?

Hasan twijfelt en twijfelt maar. Hij kijkt voortdurend naar het geweer dat hij van zijn oom (ook weer voortreffelijk gespeeld door Yaman Okay) 'cadeau' heeft gekregen (zeer tactisch!) en reageert zijn woede af op o.a. de vogeltjes in het dorp: wanneer de dorpelingen op een morgen wakker worden, merken ze dat het dorp veranderd is in een vogelkerkhof. Overal liggen bloed en veren en mama vogeltjes zijn hopeloos op zoek naar hun kroost... Zeer indrukwekkende scène...

Ter afsluiting wil ik (alweer) vermelden dat de vertaling de lading van de titel niet geheel dekt. Letterlijk vertaald is het zoiets als "Als ze de slang nou eens zouden doden". Toch wel een belangrijk verschil in betekenis vind ik...

Laat me van deze gelegenheid gebruikmaken om Ramon K opnieuw te bedanken en natuurlijk ook starbright boy die me wegwijs gemaakt heeft. Jongens, jullie hebben me toch een ervaring rijker gemaakt...

Mijn eerste Kurosawa was Ran. Mijn commentaar op die film was dat bepaalde scènes waarin nauwelijks iets gebeurt of juist steeds hetzelfde, me te lang duurden/te vaag waren.
In Yume zijn er ook zulke scènes te zien (de vossendans, de bergbeklimmers etc). Deze keer echter, stoorde ik me hier totaal niet aan. Integendeel: ik werd juist gegrepen door die abstractie en surrealiteit. En niet zo'n beetje ook.

De eerste droom was al meteen schitterend. Ik herkende meteen mijn eigen dromen in het filmpje: een brutaal jochie dat geconfronteerd wordt met een vreemd en gevreesd volk (de vossen) en dat daar de nare en vooral bizarre gevolgen van ondervindt. Serieus, ik kan me dromen van mijzelf herinneren waarin dit aspect ook voorkomt. De manier waarop de jongen de macabere dans van de vossen bekijkt, was doorslaggevend: dat bezorgde mij een ware dé-jà vu.
Voor de tweede droom geldt ongeveer hetzelfde.
Na deze twee dromen dacht ik bij mezelf: "Nu maar hopen dat de andere filmpjes het niet zullen verpesten, want ik moet dit 5* geven."

Bij de derde droom had ik het gevoel dat dit niet zou lukken. De minutenlang durende wandeling van de beklimmers, deden me aan mijn kritiek op Ran denken.
Opnieuw echter werd ik wakker geschud door een dé-jà vu: "Niet in slaap vallen, want dan ga je dood!" zegt op een gegeven moment de ene bergbeklimmer tegen de andere. Die zin had ik al eerder op diezelfde dag ergens gelezen of gehoord; of anders had ik het in mijn droom van de avond ervoor gehoord, wat het toeval nóg griezeliger maakt.
Afgezien hiervan, vond ik het bovennatuurlijke in The Blizzard ontzettend mooi en betoverend in beeld gebracht: de dame met het mooie gezicht die eerst als een soort beschermheilige zich over de beklimmer ontfermt, maar wiens gezicht even later bedenkt wordt door haar (prachtige) lange haren om te veranderen in iets angstaanjagends. Rond dit indrukwekkende figuur alleen al, zou er een hele film gemaakt kunnen worden.

The Tunnel deed me aan een gedicht van de Turkse dichter Nazim Hikmet denken: het gedicht gaat over de angst van de toenmalige premier die Turkse soldaten naar Korea (naar de dood) stuurde. Hoogstwaarschijnlijk kennen jullie hem niet, dus zal ik hier niet verder op ingaan.

Bij de volgende droom merkte ik op dat niet Ran mijn eerste ervaring met Kurosawa was, maar dit filmpje over Vincent van Gogh. Een aantal jaren geleden had ik Crows al gezien: een geslaagd (en bij vlagen zelfs 'grappig') filmpje over mijn favoriete schilder.

In de forumtopic 'Help! Ik zoek een filmtitel' heb ik geschreven dat mijn moeder de laatste twee dromen als één verhaal had opgevat destijds. Ik ga zelfs verder door te zeggen dat de laatste drie dromen als één geheel kunnen worden gezien.
Bij Mount Fuji en The Weeping Demon is dit verband ook niet verwonderlijk. De eerste laat op prachtige, spectaculaire en bovenal bizarre wijze het moment en de korte-termijngevolgen van de ramp zien; de tweede doet dit met de lange-termijngevolgen, ook weer op een fascinerende manier. Als kijker raak je flink onder de indruk van vooral het bizarre gejank van de demonen naast een grote plas bloed en afgekauwde botten.
Na een flinke depressie gekregen te hebben van deze apocalyptische scenario's, wordt je als kijker opnieuw getrakteerd op schilderachtige beelden: Village behandelt het verhaal van een utopische, perfecte wereld en kan dus gezien worden als de tegenpool van de vorige twee dromen; als een verfrissing voor het oog eigenlijk.
Utopisch, want naar mijn gevoel heeft Kurosawa de kijker flink in willen peperen dat niet de laatste, maar juist de twee dromen ervóór de in de toekomst te verwachten werkelijkheid beschrijven. Want niemand van ons (incl. ikzelf) is zo sterk om de moderne wetenschap en technoligische ontwikkelingen waar de wijze man uit Village zo op neerkijkt, achter te laten. Een citaat uit die andere film die ik dezelfde dag gezien heb (Il Vangelo), is hierbij gepast: "De geest is wel gewillig, maar het vlees is zwak."

Ter afsluiting nog deze mooie conversatie uit Village:

(Er is geen electriciteit in het dorp)

Maar het is 's nachts zo donker?

- Ja, dat heb je 's nachts. ( )
Waarom zou het 's nachts net zo licht zijn als overdag?
Dat zou ik niet willen, want dan zie je geen sterren meer.