Opinions

Op het laatste moment stuurde ik titan nog een PB dat hij de volgende op de lijst van de pakketservice moest nemen, omdat ik zelf nog een aantal dvd's had liggen. Ben ik blij dat hij de film toen al opgestuurd had

Wonderschone verhaaltjes, met slechts La Giarra die een beetje uit de boot lijkt te vallen met zijn slapstick-humor, maar achteraf bezien heeft ook dat segment zijn charme.

Schilderachtig mooi was vooral het beeld van de openstaande en gesloten deuren van het huisje in L'Altro Figlio, maar ook dat van het stadje in Requiem. De prachtige afsluiting waarin we terugkijken naar een herinnering uit het verleden van de moeder, zorgt ervoor dat ik zonder er al te veel woorden aan vuil te maken, deze film de volle 5* geef. Ja, waarom niet?

Inderdaad, de beelden zijn soms verschrikkelijk mooi. De scène waarin het absente scholiertje een besneeuwde berg af komt rennen bijvoorbeeld, is uniek.

Verder vond ik de conversaties doorgaans wel interessant om naar te luisteren. Het decor speelde daarbij een belangrijke rol: een familie zit in een prachtig bos te 'picknicken' tot 's avonds laat. Opa vertelt over zijn avonturen in Irak in WO I; de oudste zoon vertelt over zijn 'intellectueel' leven en zijn terugkeer naar het dorp ondanks zijn vele diploma's; de andere, losbandige zoon (M. Emin Toprak! Zie de overeenkomst in Uzak!) heeft er genoeg van om te moeten boeten voor zijn vaders daden en wil zo vlug mogelijk weg uit het dorp; de kleinzoon vergaapt zich aan de wonderen der natuur en moet in zijn droom op een bizarre maar prachtige manier boeten voor iets wat hij een schildpad heeft aangedaan (een beetje op de 'Spring, Summer...'-manier) etc.

Deze picknick neemt volgens mij meer dan de helft van de film in beslag. Het is echter zo rustgevend, dat je het gewoon wil afkijken. Net of je daar zelf zit met je gezin.

Ja, ik vind de stijl van Ceylan wel mooi.

3,5*

P.S.

Wat ik opvallend vond: op een gegeven moment zegt opa tegen zoon M. Emin Toprak: "Jij bent nog jong. Voor jou bestaat de dood nog niet."

Zoals ik al bij Uzak zei: M. Emin Toprak kwam vorig jaar om bij een verkeersongeluk. Met dit in het achterhoofd, maken die woorden nóg meer indruk.

Het meesterwerk van Atif Yilmaz en daarmee ook één van de beste films van Yesilçam (= Turkse filmindustrie).

Gemaakt in een roerige tijd, met verschrikkelijk sluwe en hilarische verwijzingen naar de politieke situatie, is deze film zelfs een mijlpaal te noemen.

De film is één grote flashback: met twee gendarmes achter zich, vertelt Feyzo aan de rechter (de kamera, oftewel: de kijker) de voorgeschiedenis die voorafgaat aan de misdaad die hij gepleegd moet hebben.

Het verhaal gaat over de liefde die Feyzo (wederzijds) en zijn jeugdvriend Bilo voelen voor Gülo. Allebei krijgen ze echter te maken met een traditioneel obstakel: het geld dat je als aankomende bruidegom moet betalen aan de familie van de aankomende bruid (laten we het voor het gemak 'bruidsschat' noemen). Feyzo's moeder (fantastisch, nee magnifiek gespeeld door wijlen Adile Nasit) is om die reden tegen een huwelijk. Hierop doet Feyzo op zijn 'Hamlets' net of hij gek is en koopt de autoritaire dorpsimam voor 150 lira en 2 kippen om, om zijn moeder te laten overtuigen. Deze krijgt medelijden met haar zoon en besluit om de hand van Gülo te vragen.

De vader van Gülo maakt echter gretig gebruik van het marktmechanisme en zet Feyzo en Bilo tegen elkaar op. Zo stijgt Gülo's 'prijs' naar een astronomisch bedrag: Feyzo besluit daarop, tegen de zin van zijn moeder in, hun levensbelangrijke stier te verkopen en Gülo in termijnen af te betalen. Deze maatregelen zijn echter niet genoeg: Feyzo heeft moeite om aan het geld te komen en dit `dwingt hem tot het verrichten van handelingen die niet in het traditionele dorpssysteem passen. Hij komt dan ook voortdurend in de problemen met Maho Aga (ook weer fantastisch, nee magnifiek gespeeld door Sener Sen) en wordt meerdere keren verbannen.`

De 'Aga' (landheer) symboliseert 'de fascist', de 'dictator' in de ogen van Atif Yilmaz. Hij is degene die wil dat er niets verandert aan de tradities en het hiërarchische stelsel, zodat hij de dorpsbewoners (in al hun onwetendheid) makkelijk onder de duim kan houden. Voortdurend maakt hij de bewoners bang dat hij het dorp zal verkopen als ze weigeren voor hetzelfde hongerloon verder te werken op het land.

Hij schrikt zich echter een ongeluk als hij bijvoorbeeld ziet dat men leuzen als 'Weg met de bruidsschat!' en 'Weg met het Aga-stelsel!' geklad heeft op de dorpsmuren.

Een leuke scène is die waarin Maho Aga Feyzo iets ziet schrijven op een muur: 'Faso Aga' (faso is spotnaam voor fascist).

"Faso Aga? Wat is dat?! Faso?", vraagt Maho.

"Faso is zeg maar zoiets als een pooier, een flikker...", is het antwoord van Feyzo.

(Dit klinkt natuurlijk een stuk grappiger als je het dialect kent waarmee ze op een geweldige wijze omgaan.)

De oorzaak van deze 'opstanden', is eigenlijk niemand minder dan de Aga zelf: hij verbant Feyzo voortdurend uit het dorp. Deze leert in de grote stad dat Turkije aan het moderniseren is; dat de oude tradities verdwijnen; dat de vrouw geen 'goed' is die je zomaar kunt verkopen; dat er geen sprake meer is van een landheer-horige-relatie. Feyzo mobiliseert als het ware het hele dorp tegen de Aga. Hij vertelt ze dat als ze samenwerken (als een soort vakbond), de Aga machteloos staat.

En zo is 'Kibar Feyzo' eigenlijk ook een film over de gepolariseerde Turkse samenleving. Drie groepen kunnen we onderscheiden:

Aan de ene kant staan de conservatieven waarmee Atif Yilmaz meedoogenloos de spot drijft: de dorpsimam (symbool voor de religieuze achterlijkheid) die zich laat omkopen en dus helemaal niet zo vroom blijkt te zijn; de Aga die doet alsof hij het beste voor heeft met zijn horigen, maar die het zweet uitbreekt als hij merkt dat ze voor zichzelf beginnen op te komen; Gülo's vader die zijn dochter als een goed behandelt etc.

Aan de andere kant staat de progressieve Feyzo, die niet zo dom is als hij eruit ziet en die zich zelfs ontpopt als een ware leider.

De laatste groep is die van de naïevelingen, de onwetenden in de vorm van de dorpsbewoners. Zij zijn tot alles in staat, als er maar iemand opstaat die ze daarvan bewust maakt.

En zo gunt Atif Yilmaz ons een blik in zijn socialistische utopie: dorpsbewoners die opeens het licht zien, de handen ineenslaan en voor zichzelf beginnen op te komen.

Een ontzettend moedige film, gemaakt 2 jaar vóór de coup van 1980. Niet alleen één van de beste Turkse films die ik ooit heb gezien...

12 Oscar-nominaties en ik kan er slechts bij één ervan iets voorstellen, namelijk die voor Best Actor. Firth overtuigt, Rushs rol is niet al te moeilijk, Bonham Carter doet haar werk maar haar rol is zo nietszeggend dat zelfs een nominatie voor Best Supporting Actress niet te rechtvaardigen valt. (nou ja, goed: ook een vrij nietszeggende prijs natuurlijk)

Het verhaal belooft niet veel en de uitwerking lost in dat opzicht de verwachtingen in. Sowieso een onmogelijke opgave om een held te creëren uit een moderne koning, tegenwoordig waarschijnlijk één van de saaiste (lees: filmonwaardige) beroepen die men kan voorstellen.

Afin, proberen mag natuurlijk altijd. Van deze poging echter, zie ik de genialiteit echt niet in. De film heeft, afgezien van het originele maar oninteressante verhaal en Firths acteerwerk, zo weinig te bieden dat ik zelfs moeite heb om het verder te recenseren. De 'climax' was geen climax. Settings? Stelden vrij weinig voor. Kostuums? Niet boeiend. Kamerawerk? Niets vernieuwends gezien.

Vervelen deed het zeker niet, maar die hele hallelujastemming mag van mij wel wat minder. Wellicht dat het als psychologische dramaserie beter uitgewerkt had kunnen worden.

1.5*

Toch wel verrassend mooi af en toe; vooral het begin, wat al eerder is genoemd, maar met name de gevangenisscènes vond ik lekker duister overkomen, waarbij de actie tijdens de ontsnapping erg vermakelijk was moet ik zeggen (met een knipoog naar Zhang Yimou, zie (o.a.?) pijlenregen).

Maar daarmee is denk ik ook alles gezegd over de animatie. Het verhaal was niet interessant, humor was bijna nooit grappig en de sulligheid van Jack Black vloekte volledig met de serieuze lading (Kung Fu-filosofie, goed tegen kwaad) die men de film zo nu en dan wilde geven. 2*

Na een (erg oppervlakkige) herziening, wil ik toch ook even mijn ei kwijt over deze controversiële productie.

Er zijn duidelijk twee groepen te onderscheiden in de discussie rond deze film (uitzonderingen daargelaten): degenen die hem uit nationalistisch / chauvinistisch oogpunt ophemelen aan de ene kant en degenen die zich storen aan het antiamerikanisme (en zelfs antisemitisme) aan de andere.

Beide groepen hebben het mis en wel om de volgende redenen.

Eerstens moet vastgesteld worden dat er totaal geen sprake is van antiamerikanisme in deze film, in ieder geval geen ‘oprechte’. Want, zoals mijn idool Haluk Bilginer ook zegt in dit interview: degenen die een anti-Amerikaanse film willen maken, moeten op de eerste plaats ook zélf anti-Amerikaans zijn en dat is hier bijlange niet het geval:

Kurtlar Vadisi behandelt de avonturen van Polat Alemdar, een geheim agent van de Turkse staat die moet infiltreren in maffiakringen. Maakt dit hem tot een charmante, onschuldige James Bond? Helaas. Al direct bij de lancering van de serie, werd door vriend en vijand de link gelegd tussen de personages uit de serie en bekende (bestaande) Turkse maffiabazen als Abdullah Çatlı en Alaattin Çakıcı, van wie vaststaat dat ze in dienst van de Turkse diepe staat (vergelijk Gladio) veel vuil werk hebben opgeknapt (om zich vervolgens zélf, natuurlijk ongestoord, aan datzelfde vuile werk te wagen). Het Rode Gevaar en zijn ‘tentakels’ in Turkije waren hierbij natuurlijk de duidelijkste vijanden die, legaal of niet, opgeruimd moesten worden. Drie keer raden wie onze helden hierbij te hulp schoten, of het vuurtje zelfs telkens weer aanstaken, o.a. in ruil voor ruime afzetmogelijkheden van Fords en hamburgers op de Turkse markt.

En warempel, in de film zelf wordt dit zelfs volmondig toegegeven. Nu ja, we horen van de bad guy, Sam W. Marshall, het volgende:

‘Schiet de film zichzelf nu in de voet?’, dacht ik bij deze scène, ‘Die man heeft immers toch gelijk? “Jullie” (de nationalistische heksenjagers) zijn toch duidelijk jarenlang “gebruikt” om vervolgens als een vuile doek weggegooid te worden? Wat bezielt je dan nu om je op te werpen als verdediger van Turkije tegen het Amerikaanse imperialisme, hetgeen jijzelf hebt helpen opbouwen?’

Maar onze held Polat zou Polat niet zijn, als hij niet lak zou hebben aan “nuance” en het over een andere, “charismatische” boeg zou gooien. Zijn antwoord op Marshall:

Halleluja, de Turkse eer is gered door onze immer met gefronste wenkbrauwen rondlopende charismatische held.

Om het niet te lang te maken: ik kan noch het “nationalistische”, noch het “anti-Amerikaanse” van deze film accepteren. Het is een aanfluiting, een laatste strohalm voor rechtse chauvinisten die na de val van de Sovjet-Unie, of eigenlijk lang daarvoor al toen met de junta van 1980 al het “linkse” in Turkije met de grond gelijk werd gemaakt, in een soort vacuüm terechtkwamen en nodig op zoek moesten gaan naar nieuwe vijanden. Oud-bondgenoot Ome Sam mag voortaan die rol vervullen blijkbaar, maar een Deniz Gezmiş bijvoorbeeld, die het ware gevaar al ver van te voren had zien aankomen, blijft natuurlijk nog altijd een rode demon.