Opinions

Sterk.

Vooral het thema vind ik enorm interessant: is het moreel te rechtvaardigen om iemand (en eventueel zijn vrouw en kinderen) te martelen als er een reële kans is dat je daarmee de levens van miljoenen anderen kunt redden? Wat mij betreft is die vraag in theorie makkelijk te beantwoorden met "ja": het lijden en leven van één individu - eventueel enkele individuen - weegt simpelweg niet op tegen miljoenen doden. En wat dat betreft is het geval van een dreigende kernramp eigenlijk een beetje te extreem om echt interessant te kunnen zijn (om zo'n ramp te voorkomen is vrijwel alles geoorloofd). Maar in de praktijk ligt het uiteraard wel iets complexer. Is marteling wel de meest effectieve manier om informatie te verkrijgen in zo'n situatie? En in andere, minder direct bedreigende situaties? En waar leg je de grens?

En de film werkt het thema ook best goed uit. De personages zijn behoorlijk veeldimensionaal voor een Hollywood-film (niet simpelweg "goed" of "slecht", al schuwen ze clichés niet) en de film verlaagt zich zelden tot oppervlakkig moralisme en sentimentalisme. Zoals Onderhond al zei beschrijft het vooral de morele dilemma's zonder een oordeel aan de kijker op te dringen, en daar hou ik wel van.

Maar anderzijds is de inhoud van de film verre van perfect. Ten eerste ontbreekt het de film af en toe een beetje aan lef om de laatste stap te zetten. Het martelen wordt bijvoorbeeld vrij afstandelijk in beeld gebracht, met weinig aandacht voor het lijden van het slachtoffer, terwijl dat juist het meest confronterende is aan martelen, en doordat het slachtoffer in mentaal opzicht zo enorm sterk is komt de klap bij de kijker ook minder hard aan. En hoewel ik blij was dat de kinderen van de terrorist erbij werden gehaald (omdat het een interessant dilemma creëert) vond ik dat segment enigszins simplistisch eindigen. Yusuf praatte al snel, voordat zijn kinderen überhaupt aangeraakt werden, en vervolgens keerde de groepsdynamiek zich zeer snel tegen het martelen van de kinderen, waardoor de optie wat te snel werd weggewuifd. De film leek de laatste stap niet te durven nemen, terwijl die in een groep vol paniekerige "het doel heiligt de middelen"-denkers helemaal niet onrealistisch is.

En ten tweede voelt de film regelmatig wat geforceerd aan: het aandikken van de morele kwesties gaat soms ten koste van de geloofwaardigheid van de film. Neem bijvoorbeeld het gedoe met de geweigerde visa. Zoiets ga je toch niet regelen aan de vooravond van een aanslag? Je zorgt er toch voor dat je zeker weet dat je vrouw en kinderen veilig zijn, dat de regering je niet via hen kan pakken, voordat je tot actie overgaat? Of neem het patriottisme van Yusuf: hij beweert van de Verenigde Staten te houden, en zijn eisen zijn op zich niet onsympathiek (misschien wel onrealistisch vanwege de olie-afhankelijkheid van het Westen, maar soit). Maar als hij echt van de VS zou houden, zou hij nooit miljoenen Amerikanen doden. Hij zou er misschien mee dreigen, of hij zou een aanslag plegen op het leger, of op de politiek. Maar wat bereikt hij ermee om hiermee door te gaan? Het buitenlandse beleid van de VS verandert er niet door, en de VS wordt enorm beschadigd. Lose-lose. En zou iemand die bereid is om miljoenen mensen te doden en dagenlange marteling kan weerstaan echt plotseling alle controle over zichzelf verliezen als zijn kinderen gemarteld dreigen te worden? Biologische banden zijn sterk, en de marteling van je kinderen is een verschrikkelijk vooruitzicht, maar Yusuf was zo gehard en radicaal dat de omschakeling veel te plots en geforceerd aanvoelde, zeker als je hem even daarvoor over het martelaarschap hoorde spreken. Oh, en ten slotte begreep ik er weinig van dat Yusuf zichzelf liet oppakken, want hij zou een veel betere machtspositie hebben gehad als er geen hoop zou zijn geweest om informatie van hem los te weken.

Maar ondanks het gebrek aan lef en ondanks enkele ongeloofwaardigheden in de film vond ik haar zeker de moeite waard. Het dwingt je effectief om over deze moeilijke kwestie na te denken (ook al is dit geval eigenlijk te extreem om relevant te kunnen zijn voor de praktijk) en de groepsdyaniek tussen de (prima acterende) personages is interessant om te volgen, en dat is meer dan genoeg voor een film als dit. 3.5*

Mijn God, wat een pretentieuze film - iets té pretentieus als je het mij vraagt.

In visueel opzicht is de film uiteraard prachtig. Het kleurgebruik, de kadrering, de montage, het camerawerk - het is allemaal ontzettend sfeervol. En hoewel de muziek nergens fantastisch wordt (daarvoor neigde het wat te veel naar post rock imo) vond ik het wel consequent passend. Maar het probleem is dat de film me meestal niet bijzonder veel deed. De personages zijn op zich best boeiend, maar het verhaal wordt op een zo fragmentarische, abstracte en metaforische wijze verteld dat ik me nooit echt om de personages ging bekommeren. Omdat de thema's van de film me ook niet konden interesseren was de film dus helemaal teruggeworpen op haar sfeer, en hoewel ik een dromerige, ongrijpbare sfeer op zich wel kan waarderen wist ook de sfeer van Upstream Color me simpelweg nooit goed vast te grijpen.

Upstream Color is zondermeer een innovatieve, uiterst verzorgde film. Maar het is ook een film die me simpelweg niet veel deed, en die nergens echt geweldig wordt. Interessant, maar niet indrukwekkend dus.