Opinions

Van alle films die ik ken vind ik Earthlings het moeilijkste om te beoordelen.

Als een documentaire die erop gericht is om mij er op een emotioneel niveau van te overtuigen dat de wijze waarop niet-menselijke dieren behandeld worden in onze moderne samenleving moreel onverdedigbaar is, is Earthlings weergaloos. Er is geen andere film die er zo goed in slaagt om mij in een melancholische, moreel verwarde (waarom laten we dit toe?), en ook licht misantrope stemming te brengen. De voortdurende stroom van gruwelijke beelden, de sterke montage (i.h.b. de teksten die tussendoor in zwart-wit verschijnen), en zelfs het doorgaans passende commentaar en de wat sentimentele muziek vond ik enorm effectief. Phoenix (de commentator) zegt in de introductie: Though some will argue the suffering of animals cannot possibly compare with that of former Jews or slaves, there is, in fact, a parallel. And for the prisoners and victims of this mass murder, their holocaust is far from over. Daar ben ik het helemaal eens, en dat gevoel weet de film als geen ander over te brengen. En dat is knap.

Maar als een documentaire die ernaar streeft om mij ook op een argumentatief niveau te overtuigen is Earthlings een stuk problematischer. Het eerste - en belangrijkste - punt is dat de boodschap dat we allemaal (menselijke en niet-menselijke dieren) samen de aarde bewonen volstrekt overbodig en argumentatief leeg is. Ja, we bewonen allemaal de aarde. Maar nou en? Het HIV-virus bewoont ook de aarde - moeten we die dan ook maar met rust laten? En stel dat we buitenaardse wezens ontdekken met de intelligentie van chimpansees - zouden die geen morele status hebben omdat ze niet de aarde bewonen? Natuurlijk wel. Het feit dat we allemaal earthlings zijn is in moreel opzicht dus volstrekt irrelevant. Ik begrijp dat de makers willen benadrukken dat menselijke en niet-menselijke dieren ontzettend veel gemeen hebben, maar daarin hadden zij zich veel beter kunnen richten - zoals ze in de introductie ook kort deden - op het feit dat niet-menselijke, evengoed als menselijke, dieren een bewustzijn hebben, en dus in staat zijn tot het voelen van pijn: If a being suffers there can be no moral justification for refusing to take that suffering into consideration. No matter what the nature of the being, the principle of equality requires that one’s suffering can be counted equally with the like suffering of any other being. (...) The desires for food and water, shelter and companionship, freedom of movement and avoidance of pain? These desires are shared by nonhuman animals and human beings. (...) Like us, these animals embody the mystery and wonder of consciousness. Like us, they are not only in the world, they are aware of it. Like us they are the psychological centers of a life that is uniquely their own. Dat is wat ertoe doet, niet dat we allemaal de aarde bewonen.

Een tweede kritiekpunt is dat de film bij momenten ontzettend goedkoop aanvoelt. Van de wat zweverige introductie, die het gevoel lijkt te willen overbrengen dat niet-menselijke dieren prachtige wezens zijn, terwijl ze natuurlijk evengoed aan één stuk door op wrede en achterlijke manieren handelen, tot het stuk met de olifant (wat voegt dat inhoudelijk of emotioneel toe aan de film?) - een aantal momenten in de film deden mij met mijn ogen rollen, en zulke scènes had Earthlings helemaal niet nodig.

Ook schiet de film af en toe een beetje door in haar boodschap: We patronize them for their incompleteness, for their tragic fate of having taken form so far below ourselves. And therein we err, and greatly err. For the animal shall not be measured by man. In a world older and more complete than ours they move finished and complete, gifted with extensions of the senses we have lost or never attained, living by voices we shall never hear. They are not brethren; they are not underlings; they are other nations, caught with ourselves in the net of life and time, fellow prisoners of the splendor and travail of the earth. Werkelijk? Dus niet-menselijke dieren hebben niet alleen een moreel significante status, maar hebben dezelfde morele status als menselijke dieren? Ze zijn alleen "anders", maar niet minder waardevol? Mijn excuses, maar dat gaat er bij mij echt niet in. Mensen hebben namelijk één eigenschap die andere diersoorten niet in die mate hebben, en dat is ontvankelijkheid voor goede redenen - en hoewel goede ogen, oren, neuzen en consorten zonder twijfel nuttig kunnen zijn, is die eigenschap natuurlijk veel waardevoller. Waar andere diersoorten leven in voortdurende onzekerheid hebben mensen een betrouwbare voorziening van water en voedsel; waar andere diersoorten de strijd met elkaar aangaan om triviale redenen leven mensen in relatieve vrede; en waar andere diersoorten hoogstens empathie voelen voor hun directe naasten zijn mensen in staat om mee te leven met mensen in verre landen, en zelfs met andere diersoorten. Het gemiddelde menselijke dier is waardevoller dan het gemiddelde niet-menselijke dier - dat zou niet omstreden moeten zijn. Dat impliceert echter niet dat mensen met andere dieren mogen doen wat ze willen - en dat is wat er hier toe doet.

En ten slotte stond ook de soundtrack van Earthlings me bij momenten behoorlijk tegen. Op zich was de soundtrack meestal best effectief in het neerzetten van een melancholische sfeer, maar anderzijds voelde hij bij momenten ook behoorlijk sentimenteel en goedkoop aan. Zeker weet ik het niet, maar als het in een documentaire gebruikt zou zijn wiens thematiek mij niet zo aanspreekt als die van Earthlings, dan zou ik me er waarschijnlijk een stuk meer aan gestoord hebben.

Al de bovenstaande punten zorgen ik ervoor dat ik met een klein dilemma zit. Enerzijds doet Earthlings me misschien wel meer dan enige andere film: het is een enorm indrukwekkende film die bovendien zeer breed is in haar opzet. Maar anderzijds vond ik de film in inhoudelijk en audiovisueel opzicht soms ontzettend simplistisch en goedkoop - meer gericht op overtuigen dan op steekhoudende argumentatie. Earthlings is kortom een film die ik iedereen kan aanraden, een film die de potentie heeft om je leven te veranderen, maar ook een film met grote gebreken. Boven een dik verdiende voldoende kom ik dus helaas niet uit.

Verder zal ik nog even op een aantal berichten reageren:

Onwaar. Uit "veel onderzoeken" blijkt dat vegetariërs gemiddeld gezonder zijn dan vleeseters, ouder worden dan vleeseters, etc. Of veganisme gezond is, dat is inderdaad omstreden (maar hé, ik leef nog ), maar dat vegetarisme een verantwoorde leefstijl is wordt volgens mij door vrijwel niemand bestreden.

Ja, dat willen mensen. Maar is dat verlangen moreel verdedigbaar? Zou jij ook schouderophalend toekijken als mensen het verlangen zouden hebben om Joden te vergassen?

Soms - misschien. De fysiologie van mensen en muizen, zeg, verschilt enorm van elkaar, dus of die proeven wel eens iets opleveren, en hoe vaak, is nog steeds niet duidelijk. Verder worden dierproeven zonder twijfel veel te gratuit toegepast: er zijn er simpelweg veel te veel. Naar mijn visie zouden proeven op mensen overigens zo'n gek idee niet zijn (dat werkt tenminste), maar laten we het daar maar niet over gaan hebben.

Yeah, wie maakt zich daar nu druk om? Mensen die vermoorde dieren van hun huid ontdoen, die huid met mileuvervuilende chemicaliën besprenkelen en vervolgens als kleding verkopen omdat zulke kleding de status heeft "stoer" te zijn - wat is daar nu problematisch aan? Meh.

De bio-industrie juist deels problematisch omdat het ontzettend veel voedsel, water en grond vereist (en ook verantwoordelijk is voor de uitstoot van enorm veel broeikasgassen), dus met betrekking tot het probleem van overbevolking is het stoppen met het eten van vlees juist wenselijk.

Uiteraard niet. Dieren hebben geen bewustzijn en geen emoties. Laat me niet lachen.

Zoveel mensen zijn immers niet allemaal te voeden met "bewust" vlees. Dus het is nooit haalbaar om de massaslachtingen en opgepropte dieren helemaal uit te bannen

Nee: dus het is nooit haalbaar dat iedereen iedere dag vlees eet. Gewoonten zijn niet onveranderlijk.

Waar ik problemen mee heb is de tegenstelling tussen "emotie" en "instinct". Mensen die enorm veel geven om hun kinderen doen dat toch ook uit instinct? De behoefte aan seks en gezelschap komt toch ook voort uit instinct? En nou en? Dat ondergraaft zulke emoties en behoeften toch niet?

Klopt. Maar daarmee weerleg je natuurlijk niet dat speciecism moreel onverdedigbaar is.

Niet in de film zelf (dat hebben ze er waarschijnlijk uitgelaten om niet te opdringerig over te komen), maar in de verwijderde scènes wordt wel de volgende lijst van 'oplossingen' gepresenteerd: 1. Adopt from shelters. Spray and neuter your pets. Never buy from pet stores or breeders. 2. Become a vegan. Avoid animal products, including dairy and eggs. 3. Stop wearing leather, fur, down and wool. 4. Refuse to support animals in entertainment, including circuses, zoos, rodeos, etc. 5. Never buy products tested on animals. Only support research where animals are not used. Het is dus vrij evident waar de sympathieën van de makers liggen ... niet bij mensen die vlees consumeren maw.

In zekere zin heb je gelijk: er is steeds meer aandacht voor dierenwelzijn. Maar ten eerste maakt de film terecht het punt dat die aandacht nog steeds absoluut niet voldoende is, en ten tweede is die verbetering grotendeels beperkt tot West-Europa. In de Verenigde Staten, en in ontwikkelende landen zoals China en India (waar de vleesconsumptie enórm aan het toenemen is), is de situatie vaak nog steeds verschrikkelijk. (In Nederland is de situatie ook gruwelijk, maar hier heeft tenminste verbetering plaatsgevonden.)

PS: je kan Earthlings trouwens hier legaal gratis bekijken.