Opinions

De film gaat dan ook niet over de evolutieleer in strikte zin (zoals voorgesteld door Darwin), daarvoor moet je inderdaad bij de wetenschap zijn. De film handelt wel over het idee evolutie en bepaalde vragen die je daarbij kan stellen. Antwoorden (laat staan wetenschappelijke) worden niet gegeven, maar er worden wel een aantal interessante denkpistes gelanceerd.

Bijvoorbeeld:

hoe komt het dat de mens zo zeer verschilt van andere diersoorten, als hij toch aan dezelfde evolutiewetten is onderworpen? Dit is een belangrijke vraag die je kan stellen bij de evolutieleer. Kubrick gebruikt de monoliet hier als keerpunt: onder impuls van de monoliet leren (mens)apen werktuigen te gebruiken (opmerkelijk: eerste werktuig is een wapen!), en verkrijgen ze zo een voordeel in de overlevingsstrijd. In lijn met gangbare theorieën zou je kunnen zeggen dat het hier is dat de mens ontstaat en zich onderscheid van andere diersoorten.

De monoliet suggereert m.i. ofwel goddelijke ofwel buitenaardse inmenging in de evolutie van de mens. Dit trekt het idee van evolutie naar de bredere context van de kosmos. Het is inderdaad hoogst onwaarschijnlijk dat we alleen zijn in het universum, en eveneens onwaarschijnlijk dat we de meest geëvolueerde soort zijn in het heelal. Een extreem vergevorderde beschaving zou gemakkelijk invloed kunnen uitoefenen op onze evolutie, zonder dat wij die invloed zouden kunnen vatten (vandaar het ongrijpbare vd monoliet volgens mij). Mij lijkt het in dat opzicht dat Kubrick het idee van god hier koppelt aan buitenaards leven: een extreem vergevorderde beschaving zou ten opzichte van ons overkomen als goden. Hun beweegredenen zijn voor ons onbegrijpbaar: aan een mier kan je niet uitleggen hoe de menselijke wereld is georganiseerd, aan een mens kan je ook niet uitleggen hoe de kosmos is georganiseerd.

En ga zo maar door...

Kunst hoeft geen rationele verklaringen te bieden, maar kan wel aanzetten tot nadenken, en ervoor zorgen dat we onze wereld in een ander daglicht zien. Iets waar deze film wat mij betreft zeer goed in slaagt, op een meer fundamenteel niveau dan het gros van andere kunst zelfs.