Log

Samim is echt een mannetje. Haren en baard altijd glanzend zwart, randje eyeliner op, matchende outfits, tulband onberispelijk gevouwen, motorfiets geblingd met extra lampen en speakers. En dan met de motorgang 's nachts met al die lampen breeduit over de weg rijden, een machtig gezicht.

Samim is ook een Taliban-strijder. Wel eentje ergens onder aan de totempaal: hij is wacht bij een checkpoint bij een marktterrein in Kaboel. Dat doet hij beheerst en met gevoel voor conflictdescalatie bij kleine opstootjes, maar wel met een enorm machinegeweer. Hij zingt ook graag Taliban strijdliederen tijdens het werk, dagdromend dat hij zelfmoordcommando mag worden. Het hoogst haalbare voor deze 23-jarige die nooit iets anders heeft gekend dan oorlog, is de martelaarsdood. Hij schiet wel vol als hij tijdens het bidden zijn vrienden noemt die hem voorgingen en dat is niet uit trots.

Samim ligt ook in scheiding. Zijn vrouw schenkt hem geen kinderen en lijkt ook mentale problemen te hebben, misschien een drugsverslaving? (Heroïne is een enorm probleem in het gebied.) Hij denkt aan een tweede vrouw, maar dat moet nog wel met de geestelijke en zijn meerderen besproken worden. Die houden dat af, maar tegen het einde van de film heeft Samim wel een erg flirterig telefoongesprek met een vrouw. Hoe het precies zit, vertelt de documentaire niet. Ik denk omdat het niet de hoofdzaak is, maar ook te illustreren hoe dat soort zaken letterlijk buiten beeld blijft; de enige vrouwen die we in de film zien, zien we op grote afstand op straat.

Samim heeft ook twee jongere broers die nog op de boerderij bij hun ouders wonen: Rafi (14) en Elyas. Die laatste heeft maar een kleine rol, maar via Rafi leren we hoe het systeem van indoctrinatie werkt. Tussen de kinderspelletjes door, leert hij zaken als de Koran te reciteren uit zijn hoofd, zonder te weten wat hij zegt, schieten en dat het allemaal gaat om het hiernamaals. Rafi is een stuk introverter dan Samim en maakt vaak de indruk diep in gedachten te zijn. Hij reageert extreem vertederend als hem wordt gevraagd of hij verliefd is, maar vertelt ook dat vrouwen geen eer hebben en dat hij wil meedoen aan oorlog. Iets dat zelfs Samim geen goed idee lijkt, want die blijft maar hints aan Rafi geven richting een carrière in de theologie.

Dit alles wordt heel erg show, don't tell gebracht. Waar ik een verhaal zie over indoctrinatie en een doodscultus, zal een Taliban-kijker dit waarschijnlijk een prima film vinden over de dagelijkse gang van zaken in het land, de eer die wordt gegeven aan de martelaren en de gedegen opvoeding van de jeugd, hoewel de regisseur denkt dat ze hem vooral saai zullen vinden.

Het verhaal van de totstandkoming van Kabul, between Prayers is ook heel interessant. Regisseur Aboozar Amini vluchtte in zijn jeugd naar Nederland, ging weer terug naar Afghanistan om les te geven op de filmacademie, maar moest terug toen de Taliban aan de macht kwam. Amini is namelijk een Hazara, een bevolkingsgroep die niet goed ligt bij het overwegend uit Pasjtoen bestaande Taliban regime. Amini regisseerde daarom vanuit Nederland per telefoon cameraman Ali Agha Oktay Khan, die hij kende van zijn tijd op de filmacademie. En dan moest ook nog het eerste anderhalf jaar film weg worden gedaan, omdat Samim zich te bewust was van de camera en er overduidelijk een goednieuwsshow van ging maken. Dit alles heb ik uit een erg interessant interview met Amini in De Volkskrant, dat ik je als je een DPG-account hebt zeker kan aanraden.

Des te bijzonderder dat deze vanaf duizenden kilometers afstand geregisseerde documentaire niet alleen erg interessant is, maar ook visueel één van de beste films die ik dit jaar heb gezien. Er zitten werkelijk schitterende beelden in van ruige berglandschappen, groene appelboomgaarden en juist heel intieme scenes van gezichten. Gecombineerd met de sterkte inhoud maakt die Kabul, between Prayers één van de beste films van het jaar tot nog toe voor mij.

(Gezien op Human/NPO Plus)

Een naamloze vrouw van middelbare leeftijd (Jiřina Bohdalová) heeft een mooi appartement, hoogtepunt van psychedelica op zijn Slavisch, en kan prima koken. Alleen ze is eenzaam. Dan belt ing. Čert (Vladimír Menšík), die ze zich herinnert als de meest begeerlijke man uit de omgeving, voor een date. Een etentje bij haar thuis? De vrouw gaat fanatiek aan de slag. Als de man dan komt, blijkt hij vrij buikig geworden en een kapot pak aan te hebben. En hij heeft geen bloemen of wat voor cadeau wat dan ook meegebracht. Hij schrokt in no time zonder tafelmanieren alles naar binnen en slaat dan aan het mansplainen. Ze zou Freud eens moeten lezen, of misschien toch niet, want dat zou ze toch maar niet snappen. Zo gaat dat een flink aantal dates door. De vrouw laat zich heel erg aan het lijntje houden, maar dan gebeurt er iets waardoor ze knapt. Haar meubels!

Vražda ing. Čerta houdt het midden is een mix tussen een volksverhaal en een feministische komedie. Een čert is een duiveltje in Slavische folklore, een soort trickster figuur. Alleen hier is zijn vuile streek gewoon 'het patriarchaat'. Zo een figuur heeft ook altijd een zwakheid, die je kan gebruiken. In dit geval: rozijnen.

Zoals veel films uit de Tsjechoslowaakse new wave is ook hier het luchtige, sprookjesachtige de grote kracht. Het gaat niet heel diep, maar het wordt lekker losjes en met veel flair gebracht en is vooral gewoon erg grappig. Qua toon kan je er in de verte wel een soort voorloper van Barbie in zien.. En 72 minuten, precies goed voor het soort film dat het is. Prima gespeeld ook door Bohdalová en Menšík. De andere hoofdrolspeler is de vormgeving. Die is vaak natuurlijk heel goed bij Tsjechoslowaakse new wave en dat komt dan vaak door kostuums of art direction van Ester Krumbachová (online archief), die met Vražda ing. Čerta haar enige speelfilm afleverde.

(Gezien in Filmhuis Cavia)

Nog een oudje van Alfred Hitchcock uit de krochten van Netflix, maar net als Rich and Strange, de film die hij ervoor maakte, is het helaas meer een jeugdzonde dan een vergeten klassieker. De film duurt net iets langer dan een uur, maar het voelde als een hele zit.

Gelukkig is Number 17 niet zoals Rich and Strange een klucht met ouderwetse seksistische en racistische humor, maar gewoon een misdaadfilm. Een aantal mensen treft elkaar in een leegstaand huis op nr. 17. Eerst een zwerver, genaamd Ben (Leon Lion), die op zoek was naar een slaapplaats en een toevallige(?) voorbijganger (John Stuart) die geïnteresseerd is in het huis. Die vinden een lijk, dat geen lijk blijkt te zijn. Later volgen er meer mensen en blijkt het huis een rendezvouspunt voor een aantal misdadigers te zijn.

Dit verhaal wordt heel rommelig verteld, met een extreem chaotische en schokkerige montage waar een videoclipregisseur uit de jaren 90 trots op zou zijn. Alfred was zijn tijd vooruit. Zoals de speelduur doet vermoeden, wordt het af en toe behoorlijk afgeraffeld. Er is wel wat redelijke noir cinematografie, maar dat maakt al die mannen in identieke pakken met identieke dunne snorretjes nog lastiger van elkaar te onderscheiden in het toch al lastig te volgen verhaal. Wie je er wel zo uitpikt is Leon Lion als Ben, die de vetst mogelijke vaudeville vertolking van een zwerver geeft die je je kunt indenken, guv'nor (zie poster). Heel irritant.

Op het einde gaan we uit het huis en krijgen we een grote finale, die voornamelijk bestaat uit versneld afgespeeld beeld van modeltreintjes en -autootjes. Dat is dan wel weer charmant. Ook grappig is dat in 1932, kort na de uitvinding van de geluidsfilm, blijkbaar nog niet helemaal gestandaardiseerd wordt hoe een foley artist werkt, waardoor een groot vuistgevecht grotendeels in stilte plaatsvindt, in plaats van met een geluid voor elke klap.

(Gezien op Netflix)

Weet je waar ik dus helemaal klaar mee ben? Van die biopics of documentaires over artiesten die het geijkte stramien volgen van: opkomst - roem - verval in decadentie - wederopstanding - triomfantelijk slot. Wie daar ook helemaal klaar mee zijn, zijn de leden van De Jeugd van Tegenwoordig. Als scriptschrijver Jan Hulst voorstelt deze opzet te gebruiken voor een documentaire rond het 20-jarig bestaan van de band met acteurs die de bandleden naspelen in reconstructies van sleutelmomenten uit het bestaan van de band rond deze punten, steigeren ze eerst en gaan ze vervolgens de opzet saboteren. Aan het einde van de film zelfs zeer expliciet: "Fade to beige."

Tenminste, zo wordt het gepresenteerd, maar het lijkt me eerder dat dat gewoon meteen al de opzet was en dat dit dus eigenlijk een mockumentary is. Wel één die geïmproviseerd lijkt vanaf een simpel opzetje met wat losse ideeën, een beetje de Curb Your Enthusiasm aanpak, zeg maar. Het woord 'mystificatie' valt ook gewoon een aantal maal.

The Making of de Jeugd van Tegenwoordig is daarmee vooral een soort deconstructie van de standaard hero's journey uit muziekdocu's, doorspekt met de gekende anarchistische en ontregelende humor van de band. Hoewel die humor vaak ongein lijkt, is die sowieso al vaak gebaseerd op de aloude kernvragen van de satire: "Waarom doen we dat eigenlijk altijd zo?" en "Is het niet raar dat we dit normaal vinden?" Dus wat dat betreft is dit een goede en ook weer grappige aanvulling op het oeuvre van de multimediakunstenaars tegen wil en dank die De Jeugd van Tegenwoordig zijn.

Dat betekent wel dat je hier aan het verkeerde adres bent voor enig inzicht in het muzikale proces van de groep of diepere inzichten in de groepsdynamiek, behalve dan wat je kan afleiden uit hoe de bandleden met elkaar omgaan tijdens het geklooi (en dat is eigenlijk best veel). De muziek speelt sowieso wel een erg kleine rol. Daar had zelfs in de gekozen aanpak best wat meer ruimte voor gemaakt kunnen worden.

(Gezien op NPO Plus/VPRO)

Tijdreis- en vooral tijdlusfilms zijn altijd welkom bij mij. Dus de Japanse animatiefilm The Girl Who Leapt Through Time (originele titel: Toki o Kakeru Shōjo) uit 2006 die nu in gerestaureerde versie draait (volgens mij niet eerder in Nederland in de bioscoop uitgebracht) maar eens met een bezoek vereerd op de dag van WK-wedstrijd Nederland-Japan. (Deze recensie is een beetje vertraagd.)

De titel moet je letterlijk nemen: hoofdpersoon Makoto moet daadwerkelijk springen om door de tijd te reizen. Dat doet ze meestal niet voor belangrijke zaken, maar ten behoeve van highschool drama. Maar de inzet wordt wel steeds hoger.

De charme van deze film zit vooral in het karakter van de hoofdpersoon Makato, een tomboy en tekstboekgevalletje ADHD. Makato is lekker rommelig en spontaan en komt erg overtuigend als een echt tienermeisje over. De karaktereigenschappen geven ook de mogelijkheid voor veel kleine grapjes, die bijna allemaal goed aankomen. Door dit alles was ik vrij zeker dat deze film door een vrouw geschreven moest zijn. Dat blijkt te kloppen: het is van Satoko Okudera, die ook het script schreef voor Moving uit 1993, die in Nederland vorig jaar ook met jaren vertraging alsnog werd uitgebracht en goede recensies kreeg voor de weergave van het leven van een tienermeisje. Maar het boek waarop Toki o Kakeru Shōjo is gebaseerd is van Yasutaka Tsutsui, ook verantwoordelijk voor het boek Paprika, één van de absolute klassiekers van de Japanse animatie.

Een ander goed punt is de animatie. Die is een combinatie van een verzorgde, maar vrij standaard Japanse stijl afgewisseld veel wat meer schetsmatige elementen. Toki o Kakeru Shōjo heeft daardoor een lekker schwung. De stijl past ook goed bij het karakter.

Het plot is wat minder; dit is zo een tijdreisfilm die zichzelf langzaam in de knoop draait in zijn eigen complexiteit. Het is niet dodelijk voor de film, maar uiteindelijk zijn het daarom wel meer de sfeer en karakterisaties die de film overeind houden dan het verhaal. Ook worden we getrakteerd op wat van die tandglazuur vernietigende sentimentele ballads die helaas vaker opduiken in Japanse animatie.

(Gezien in Lab111)

In Bi Gans Kuáng yě shí dài (letterlijk volgens de vertaalrobot De Wilde Tijd of Het Wilde Tijdperk, maar uitgebracht als Resurrection) hebben mensen de mogelijkheid te dromen ingeleverd voor eeuwig leven. Zij die tegenstribbelen en hun dromen niet willen opgeven heten delirianten en moeten opgespoord worden, want ze veroorzaken problemen. Een vrouw (Shu Qi) moet zo een deliriant (Jackson Yee) opsporen en dat doet ze door vijf dromen.

Dit klinkt als een scifi-film (Inception!) of misschien fantasy, maar het is meer het filmisch equivalent van iets dat het midden houdt tussen een vuistdikke laat-19e-eeuwse Symbolische roman en een conceptdubbelalbum van Yes. Het is heel veel, het is heel ambitieus, het is technisch heel indrukwekkend, maar naar mijn mening ook nogal overrijp en bombastisch. De pianosoundtrack van M83 zette dat allemaal nog eens aan.

Maar er is ontegenzeggelijk wel heel veel moois te zien. Vooral het eerste deel, dat teruggrijpt op de beeldtaal van de expressionistische stille film en het laatste deel, dat meer een Wong Kar-wai vibe heeft.

Eigenlijk lijkt nu ik er over nadenk Resurrection qua structuur nog het meest op 2001: A Space Odyssey. Dat is ook een favoriet van veel mensen, in verschillende episoden verteld, waar ik niet veel mee heb als geheel, hoewel er wel geweldige momenten in zitten. Beiden zijn het films waar studie vooraf over wat het nu allemaal betekent aan te raden is.

De vijf subfilms in Resurrection vertegenwoordigen elk één van de zintuigen, maar belangrijker: ze zijn een allegorie voor de ontwikkeling van China, met stappen van ongeveer 20 jaar. In de recensie van De Filmkrant wordt het haarfijn uitgelegd. Dat zijn spoilers, maar ik denk wel spoilers die, als je ze vooraf leest, de film meer doen waarderen als je hem kijkt.

Want ik moet eerlijk zeggen: het meeste van dit had ik gemist. Dat van die zintuigen had ik nog wel opgepikt en ook dat elk deel moderner was dan het vorige, maar niet dat elk deel een verbeelding was van een periode van de Chinese geschiedenis. Ik was eigenlijk ook gewoon te moe - tijdens het jarentachtigdeel ben ik bijna in slaap gevallen - voor deze zware kost van 160 minuten. Het hielp ook niet dat de zaal van Kriterion waar ik de film zag bovenin het gebouw zit, waar alle warmte naar toe gaat en de airco de slag daarmee verloren had. Maar goed, zelfs onder ideale omstandigheden is het een film die een handleiding nodig heeft, hoewel gewoon genieten van de mooie beelden ook kan. Liefst uitgeslapen en bij een fijne temperatuur.

(Negeer vooral de poster die het in combinatie met de titel doet lijken of het om een goedkope horrorfilm gaat.)

(Gezien in Kriterion)

Klaatu (Michael Rennie), die echt niet Jezus is, de overeenkomsten, inclusief het alias 'mr. Carpenter' zijn puur toeval, echt waar, komt van een andere planeet naar de Aarde, want dat dreigt hier helemaal fout te gaan met die atoombommen. Hij moet hierover de gezamenlijke wereldleiders spreken, maar door onderling wantrouwen lukt dat niet. Bovendien wordt hij na zijn landing ook eens meteen neergeschoten. Naar mijn idee gewoon een hiaat in zijn verder vrij degelijke research, want je weet dat daar dikke kans op is als in je de Verenigde Staten landt. Die houden nu eenmaal van schieten.

Gelukkig herstelt hij snel, maar de eerste indruk is niet goed. Dan maar undercover - als mr. Carpenter dus - de stad in, om te kijken of dat een beter beeld geeft van die rare mensen. Hij huurt een kamer in een pension en het vertrouwen in de mensheid krijgt meteen een boost: bewoner Helen Benson (Patricia Neal) laat 'mr. Carpenter', die de vorige dag midden in de nacht onaangekondigd aan de deur stond, op haar zoontje Bobby (Billy Gray) passen. Dat is nog eens goed van vertrouwen zijn! Helen, die oorlogsweduwe is, gaat uit met haar huidige vriend, Tom (Hugh Marlowe). Marlowe is mijn favoriete acteur in deze film; hij maakt van Tom een erg fijne gladjakker.

Bobby is een typische jarenvijftigfilmkind, de ene "Gee mister, that is very nice of you!" na de andere rolt van zijn Amerikaanse wittebuitenwijkwelvaart uitstralend gezichtje. Hij beleeft allerlei avonturen met Klaatu/mr. Carpenter in Washington. Klaatu krijgt ook een idee om de Aarde toch nog te kunnen informeren, maar het leger is hem ondertussen ook op het spoor. Zal Klaatu slagen in zijn vreedzame opzet of moet toch zijn proto-Terminator robot Gord met grof geweld ingrijpen?

The Day the Earth Stood Still, een vroeg werk van Sound of Music en West Side Story-regisseur Robert Wise is een fijne combinatie van een moralistisch, maar wel met sjeu verteld Frank Capra-achtig verhaal in Koude Oorlog-setting, gecombineerd met heerlijke retro-scifi-effecten en jarenvijftigvormgeving. Verrassend goed gefilmd ook en die Bernard Herrmann soundtrack is al helemaal niet te versmaden.

(Gezien in Lab111)

Veel juichende recensies voor deze film, maar ik vond het allemaal een beetje gekunsteld. Het is een semi-autobiografische film van Sophy Romvari over haar halfbroer met opvoedproblemen, die na een hoop ellende voor hem en zijn familie overleden is.

Het eerste deel van de film is een reeks herinneringen aan een zomervakantie. De stand-in voor Romvari hier heet Sasha (Eylul Guven). Met haar verder uit moeder (Iringó Réti), vader (Ádám Tompa), twee broertjes en veel oudere halfbroer Jeremy (Edik Beddoes) bestaande familie van Hongaarse immigranten betrekken ze een nieuw huis op Vancouver Island tijdens de zomervakantie. Dat levert voor Sasha een reeks mooie zomeravondherinneringen aan het mooie Vancouver Island op. Jeremy is alleen nogal vervelend.

Nou zijn de manieren waarop hij vervelend is in dit deel mijn inziens niet zo bijzonder voor een puberjongen die zich dood verveelt op een zomervakantie, zeker omdat hij telkens mee moet met alle puberonvriendelijke uitstapjes met het kleine grut en zijn moeder, omdat zijn stiefvader vanuit huis werkt (iets met computers.) Jeremy stuitert irritant met een bal tegen de muur, pest zijn broertjes, klimt op het dak, loopt weg om fris te kopen bij een benzinestation zonder het te zeggen en wordt gepakt voor een winkeldiefstal. Eén keer is de misdaad zelfs: "raar zonnen". Ma helpt niet mee door geen enkel inzicht te tonen in deze toch vrij duidelijke situatie en moedigt Jeremys gedrag zelfs onbedoeld aan door te happen op elke provocatie. Pas helemaal op het einde gebeurt iets wat redelijk schokkend is.

Maar dit is wel allemaal erg mooi gefilmd - nogmaals: zomeravonden, Pacific Northwest - en ook goed geacteerd. Eylul Guven is erg goed als de jonge Sasha, net als Iringó Réti als de gestreste moeder en Edik Beddoes als getroebleerde jongere. Op basis daarvan toch nog een voldoende voor de film als geheel.

Maar dan wordt het ineens een fictieve documentaire over de volwassen Sasha (Amy Zimmer) die probeert te achterhalen wat nu eigenlijk het probleem met Jeremy was. Dat levert niet echt geweldig filmmaken op als "maatschappelijk werkers bediscussiëren het dossier van Jeremy in een vergaderzaaltje" en "volwassen Sasha leest een bericht achter dat een oude vriend van Jeremy die ze nooit gekend heeft, heeft achtergelaten op Facebook". Ook veel sfeervulling als volwassen Sasha die ergens naar toe rijdt of ontbijt voor zichzelf en haar hond maakt. Wat ik dan op zich wel kon waarderen, omdat Amy Zimmer een Kate Bush-achtige schoonheid heeft.

Maar het belangrijkste: we leren we pas uit dat dossier dat Jeremy wel degelijk echt heel erg een probleemjongere was, met een aantal schokkende voorbeelden die worden genoemd. Die zitten alleen dus allemaal niet in het eerste deel van de film, dat daarmee toch wel een incompleet beeld blijkt te hebben geschapen. Op zich logisch, want het is gebaseerd op de persoonlijke herinneringen van de jonge Sasha. Die kon het waarschijnlijk niet overzien, ouders houden kleine kinderen sowieso meestal toch weg van problemen en ze heeft het ook niet allemaal onthouden. Maar daardoor kwam het eerste deel voor mij wel erg los te staan van het tweede deel.

En hij is wel al overleden, toch knaagde het een beetje aan me dat de echte Jeremy het naar mijn idee vreselijk gevonden zou hebben dat deze film over hem gemaakt is.

(Gezien in Eye Filmmuseum)

Heerlijk stukje vakwerk, dit. Jean-Paul Salomés vorige film La Syndicaliste viel ook op door zijn grote ambachtelijkheid en was het kijken meer dan waard, maar dit is nog net iets beter. (Ik vind 'Jean-Paul Salomé' ook wel een naam die degelijkheid uitstraalt.)

Het is een policier de la vieille école. Dus tempo niet al te hoog en alles wordt heel methodisch en solide neergezet. Dat past ook heel goed bij deze film over het kat-en-muisspel tussen de briljante en dus heel precieze valsemunter Jan "Mijn biljetten zijn mooier dan die van de Banque de France" Bojarski (Reda Kateb) en commissaris Mattéi (Bastien Bouillon), de man die alle hoon van het land over het niet vangen van de dader over zich heen krijgt. Dit is de rol die Alain Delon gespeeld zou hebben als dit echt een film uit 1976 was en niet één die zo voelt. Bouillon ziet er ook goed uit in een double breasted pak en paft net zo enthousiast zijn sigaretten weg, maar zo goed verongelijkt kijken en toch très cool zijn als Delon kan natuurlijk niemand. Die manier van vertellen waarbij je telkens heen en weer gaat tussen de dader en de politie bevalt me sowieso altijd wel goed.

Ook het verhaal van huwelijk van Bojarski met zijn vrouw Suzanne (Sara Giraudeau), aan wie hij niets vertelt, krijgt alle ruimte om zich te ontwikkelen. Hoe het zich ontwikkelt is wel wat voorspelbaar.

Er is zelfs nog ruimte voor een grappig subplot waarin Bojarski onder zijn dekmantel van uitvinder daadwerkelijk allerlei geweldige uitvindingen doet.

De film ziet er ook nog eens om een door een ringetje te halen uit. Door hoe de overval in de openingsscene is gefilmd zit je er meteen lekker in.

(Gezien in Cinecenter)

Ali Asgari's Ayehā-ye Zamīnī (Terrestrial Verses) was een favoriet in 2023. Een serie kafkaëske "paarse krokodil"-sketches, maar dan met de extra absurditeit van een hypocriet autoritair regime. Ik houd heel erg van die lichte absurdistische, waar het net niet echt iets is dat je echt grappig kan noemen, maar wel een soort humor is. Maar de frustratie van botsing met autoriteitsfiguren van wie je niet kan winnen, ook al heb je nog zo gelijk, was ook gewoon heel herkenbaar, zelfs als het in Iran natuurlijk veel sterker is dan in Nederland.

Komedi-ye Elāhi (Divine Comedy) gaat op dezelfde voet verder. Filmmaker Bahram Ark (Bahram Ark) wil zijn nieuwe film vertonen, maar hij komt niet langs de censuur, want de film is in het Turks, niet Perzisch, en er zit een onreine hond in. (Dat 'Turks' dat consequent in de ondertiteling werd gebruikt was een beetje verwarrend, want het klonk best wel anders dan Turks. Het blijkt om Azerbeidzjaans te gaan, een zustertaal van Turks, die ook wel Azeri-Turks wordt genoemd. Er wonen veel Azeri in Iran. Volgens Wikipedia: "Most of the Iranian Azerbaijanis call themselves and are referred to as "Turks" but also insist on their Iranian identity." Tot zover het educatieve intermezzo.) Dus gaat Bahram achterop de Vespa bij zijn vriendin annex producent Sadaf (Sadaf Asgari) door de stad om dan maar illegaal een vertoning te organiseren. Zoals de titel als suggereert is het een soort tocht door het vagevuur, met steeds absurdere trekjes. Mijn favoriet was een ontmoeting met een soort geheimediensttype in cocktailbar Dante (er zijn cocktailbars in Teheran?!) die bleef aandringen dat Bahram een film over Jonas in de walvis moest maken in Syrië met AI. (De film speelt voor de val van het door Iran gesteunde Assad-regime. Dat speelt later nog een rol.)

Net als Ayehā-ye Zamīnī is ook Komedi-ye Elāhi een uitstekende geval van licht absurdistisch, niet echt standaard grappig, maar toch heel humoristisch filmmaken. Ik weet uit ervaring met het aanraden van dit soort films dat dat enorm smaakgevoelig is; je vindt het of geweldig (zoals ik) of je kunt er helemaal niets mee, dus kijken is op eigen risico. Net als Ayehā-ye Zamīnī is ook Komedi-ye Elāhi erg praterig, maar het is wel wat meer visueel door het doorkruisen van de stad op de Vespa als verbindend element. Iets anders dat beide films verbindt, is dat ze na alle problemen voor de hoofdpersonen, toch positief eindigen met een mokerslag voor het bewind door een externe factor.

Door het onderwerp miste ik wel de herkenbaarheid van Ayehā-ye Zamīnī; ik voelde deze film niet zo in mijn botten als die film. Maar als mede-cinefiel deel ik wel Bahrams ergernis over slechte komedies en vervolgen als 2 Fast 2 Furious. Dan liever Bergman in 4K. Of 2K.

(Gezien in Het Ketelhuis)

Af en toe slinger ik op goed geluk één van die ouderwetse Engelse misdaaddrama's aan die op Netflix staan. Meestal oerdegelijk vermaak in minder dan anderhalf uur. De titel An Inspector Calls kwam me vagelijk bekend voor, dus die maar gekozen. Waarschijnlijk is het omdat het een klassieker is in het Engelse onderwijs en ook behoorlijk vaak is verfilmd. Het is ook niet zozeer een misdaadfilm uit de Agatha Christie-school, maar meer een parabel in de lijn van A Christmas Carol. Des te toepasselijker dat de inspecteur uit de titel wordt gespeeld door Alastair Sim, die Scrooge speelt in de bekendste Britse verfilming van dat verhaal.

Die inspecteur Poole valt binnen bij een etentje van de familie van rijke industriëlen, de Birlings. De arme vrouw Eva Smith (Jane Wenham) heeft zelfmoord gepleegd of is vermoord door een grote hoeveelheid bleekwater te drinken. De Birlings vragen zich af wat nette mensen als zij daar mee te maken hebben. De inspecteur legt het ze één voor één uit. Toch niet zulke nette mensen.

Regisseur Guy Hamilton (vooral bekend van Goldfinger en nog drie James Bond-klassiekers) weet het toneelstuk prima naar film te vertalen, maar het is vooral de cast die de film naar een hoger plan tilt. Iedereen is goed, maar naast Sim zijn de uitblinkers voor mij Olga Lindo als de ijzige kakmadam mrs. Birling en Bryan Forbes als de op het eerste gezicht charmante losbol van een jongste zoon Eric Birling.

(Gezien op Netflix)

Deze film over Emma Nieuwenhuis, een redacteur bij een uitgeverij die op de PAAZ-afdeling belandt met een zware burnout, tot op het suïcidale aan toe, maar zwaar in de ontkenning zit, begint prima. Een sterke vertolking van Emma door Gaite Jansen, soepele en geloofwaardige dialogen (met ook wat slap geouwehoer, een essentieel iets dat in Nederlandse films vaak vergeten wordt) en lekker vlot gefilmd, zij het wel in een wat prozaïsche tv-filmstijl. Het karakter van Emma is wat vermoeiend, maar dat is inherent aan het soort van manische ontkenningsstaat waarin ze zichzelf brengt. Ook goed om eens een wat meer realistische verbeelding van een psychiatrische afdeling en de patiënten te zien.

Maar hoe meer de film vordert, hoe meer hij in een soort trechter belandt van feel good romcomclichés. Het eindigt zelfs in kerstsferen. De vlotte dialogen ruimen ook het veld voor stijve, van dik hout zaagt men planken Uitwisseling van Diepe Waarheden, inclusief dik aangezette soundtrack.

Ik heb het boek waarop de film gebaseerd is jaren geleden gelezen en ik weet er niet veel details meer van, maar een romantisch subplot herinner ik me niet, terwijl het hier op een gegeven moment de hoofdzaak wordt. Het genezingsproces van Emma wordt aan het einde een beetje afgeraffeld.

In mijn herinnering was het boek meer een soort documentair verslag van het leven op een PAAZ-afdeling, met juist de alledaagse gang van zaken als uitgangspunt; ik herinner ik me dat er vooral heel veel gepuzzeld werd (eerlijk is eerlijk: dat wordt ook even aangestipt en ik weet dat het niet bepaald filmisch is.) Het was ook veel meer een verhaal over collectief van de bewoners en medewerkers, terwijl in de films die niet meer dan aankleding zijn. Jammer, want de cast was er om die ensemblefilm te maken. Zeker Bianca Krijgsmans Marja had veel meer aandacht verdiend, maar ook Emma's kamergenoot Kim (Laura Bakker).

(Gezien op Netflix)

Joe Lampton (Laurence Harvey) arriveert uit een klein industriestadje Dufton in Yorkshire in een wat grotere industriestad Warnley voor een nieuwe baan als boekhouder bij de gemeente. Joe heeft grote plannen. Hij weet dat hij er goed uit ziet en gaat dat ook schaamteloos gebruiken. Pas op, dames van Warnley! Hij laat meteen zijn oog vallen op Susan Brown (Heather Sears), de dochter van de grootste industrieel (Donald Wolfit) en probeert haar vrij lomp het hof te maken. Haantjesgedrag alom trouwens; dit is nog een door en door patriarchale wereld. Probleem voor Lampton is de Britse klassenmaatschappij: hij moet als middenklasse jongen niet denken kans te kunnen maken bij de meisje uit de hogere klasse. De andere gegadigde voor Susan, Jack Wales (John Westbrook), wrijft hem dat ook telkens in.

Eén van de dingen die Joe doet om in contact te komen met Susan is zich aansluiten bij de toneelvereniging. Daar ontmoet hij ook Alice Aisgill (Simone Signoret), een oudere Française die vastzit in een liefdeloos huwelijk. Joe kan goed met haar praten. Eerst vindt hij haar te oud voor een relatie, maar langzaam en met horten en stoten wordt hij volwassener in zijn gedrag en inzichten en uiteindelijk valt hij als een blok voor Alice. Dus moet hij kiezen.

Klassieker uit 1959 met zes Oscar-nominaties, waarvan er twee verzilverd werden: die voor beste afgeleide script en beste actrice voor Simone Signoret. Allebei terecht. Maar de originele impact van dit voor 1959 voor Engelse begrippen vast nog vrij scandaleuze verhaal - en over Hollywood en zijn ultra preutse Hays-code hebben we hebben we het dan maar helemaal niet - is nu natuurlijk voor een flink deel weg. Ik vond de film met name verrassend modern in het weergeven van de seksistische wereld van die tijd, af en toe leek het zelfs wel wat op de eerste seizoenen van Mad Men wat dat betreft.

In tegenstelling tot veel anderen - waaronder The Academy, die hem nomineerde voor een Oscar - vond ik hoofdrolspeler Laurence Harvey niet altijd even sterk. Hij kan goed kwaad en arrogant zijn, maar de tedere momenten gaan hem minder af, zeker als hij ook nog tekst moet zeggen. Die komt altijd wat verongelijkt uit zijn mond. Signoret acteert hem in die scenes echt de film uit. Zijn accent zwabberde ook een beetje tussen Yorkshire en toneel-Engels, hoewel daar ook wel een deel code switching bij lijkt te zitten.

Redelijk fraaie zwart-wit cinematografie ook, maar Clayton zou dat twee jaar later nog veel beter doen in The Innocents, een film die tegenwoordig hoger wordt aangeslagen, ook door mij.

(Gezien op Netflix)

Amalie Atkins maakt een documentaire over haar oude tante Agatha Bock, die ergens in de buurt van Winnipeg op de oude familieboerderij een moestuin onderhoudt. Het zijn een soort rustige zomeravondbespiegeling op leven in en met de seizoenen en over ouder worden en zo. Ik heb niet zoveel met tuinieren (dat constante bukken! Ik kreeg al rugpijn en zwarte sneeuw van het kijken) en ook niet met dat soort nadruk op de kleine dingen van het leven. Het was dan ook niet mijn keuze, maar van een vriend, die meer van dat soort dingen houdt. Die was ook veel gecharmeerder van die havermoutdocu van vorig jaar. Het leek ook wel op die Nederlandse docuhit van een aantal jaar terug, Het is een schone dag geweest. (Oké, die blijkt uit 1993, dus een beetje ruime definitie van 'een aantal jaar terug' aanhouden.)

Het zag er wel bij vlagen mooi uit, met veel gouden uur zomerlicht op wat 16mm film leek, maar dat is misschien wel goed nagedaan op digitale video; IMDb heeft geen technische info.

(Gezien in FilmHallen)

vote posted

In het kader van de 100e verjaardag van Marilyn Monroe vertoonde Eye The Seven Year Itch. Je weet wel, van de opwaaiende jurk. Maar die foto komt dus niet uit de film leer ik van Eye:

(reactie op ander bericht)



Maar eigenlijk ben ik dus helemaal geen grote fan van Marilyn Monroe. Ze speelt in alle films ik die met haar gezien heb ongeveer hetzelfde karakter, een extreem naïeve seksbom met een gouden hart, en doet dat met veel maniertjes. Heel veel maniertjes. Het irriteert me behoorlijk snel en ik verwonder me altijd hogelijk dat dit ooit aantrekkelijk of sexy gevonden werd. Maar ik ben wel een fan van Billy Wilder en The Seven Year Itch was één van zijn klassiekers die ik nog niet gezien had, dus toch maar gaan.

Ik moet ook zeggen: topregisseurs als Wilder (naast The Seven Year Itch ook Some Like It Hot), Howard Hawks (Gentlemen Prefer Blonds) en John Huston (The Misfits) hebben allemaal klassiekers gemaakt met Monroe, dus die zagen wel iets in haar, dus wie ben ik om wat anders te vinden? En ik moet toegeven ook dat hoewel ik in die films Monroe ook vaak vrij irritant vind, die soort eindeloze positieve naïeve energie in films met toch een wat cynische ondertoon toch wel een soort positief contrasterende effect heeft, een beetje zoals Todd in BoJack Horseman. (Zou ik de eerste zijn die die vergelijking maakt?)

The Seven Year Itch is ook weer precies zo. Richard Sherman (Tom Ewell, erg goed) stuurt zijn vrouw (Evelyn Keyes) en kind naar Maine voor zomervakantie, terwijl hij in het smoorhete New York achterblijft omdat hij moet werken. Dat was blijkbaar een gebruikelijk arrangement in die tijd, net als dat het als een algemeen bekend gegeven wordt gepresenteerd dat de mannen dat gebruikten om eens flink de bloemetjes buiten te zetten. Richard neemt zich voor dat niet te doen, maar heeft wel heel veel fantasieën waarin hij van middelmatige salaryman verandert in onweerstaanbaar alfmamannetje. Hoewel die fantasieën dan meestal worden gestoord omdat realiteitsbesef zich er in opdringt, vaak in de vorm van zijn vrouw. Die fantasieën zijn het sterkste deel van de film.

Maar dan lijkt zijn fantasie werkelijkheid te worden, want het appartement boven het zijn blijkt voor de zomer te worden gehuurd door Marilyn Monroes karakter, van wie we nooit de naam te weten komen, waarschijnlijk om het soort 'generieke mannenfantasie'-gehalte te benadrukken. Ze komen in contact omdat ze Sherman bijna vermoordt met een tomatenplant die van het balkon valt door haar onhandigheid.

Dit is het punt waarop Monroe vol op het orgel gaat met hele act. En dat was toch weer even doorbijten voor me. Maar inmiddels weet ik: op de langere termijn werkt het en Wilders films lijken in het begin ook vaak wel erg kluchtig en flauw, maar langzamerhand krijgen ze heel stiekem inhoudelijk substantie en blijken ze slim in elkaar te zitten en ze worden daardoor eerder grappiger dan minder grappig dan in hun kolderieke begin.

Dat geldt ook weer voor The Seven Year Itch. Dus gewoon weer geslaagd, hoewel luchterige films als deze en Some Like It Hot het toch voor mij toch nooit zullen halen bij Wilders toppers als Sunset Boulevard, Ace in the Hole of The Apartment.

Oh, en hoe middelmatig Richard Sherman ook mag zijn, hij was wel zijn tijd ver vooruit op het punt van het inzien van de gevaren van frisdrank met nul natuurlijk ingrediënten en hij heeft een goede smaak in muziek. Dat 2e pianoconcert van Rachmaninov moet ik toch echt een luisteren.

(Gezien in Eye Filmmuseum)

Leuke ouderwetse mainstream misdaadfilm. Een aanrader voor wie bijvoorbeeld vorig jaar Roofman ook al een verademing vond tussen alle vervolgen en reboots vol computeranimatie. Gemaakt door nota bene de regisseur van Navalny.

Niki (Leo Woodall) is een voormalig pianowonderkind dat is getroffen door de oorziekte hyperacusis, waarbij je extreem gevoelig wordt voor geluid. Nu is hij pianostemmer in dienst bij oude rot Harry Horovitz (Dustin Hoffman), dé vakman in New York. Hij is ook een soort pleegvader voor Niki, op een typische "oude joodse New Yorker met het hart op de tong"-manier. Zo koppelt hij Niki, die door zijn ziekte een beetje in een isolement zit, aan de getalenteerde compositiestudente Ruthie (Havana Rose Liu). Dan krijgt Harry een beroerte (denk ik?) en blijkt dat hij gestopt is met het betalen van zijn premies voor Medicare omdat hij het ergens niet mee eens was. Maar Niki heeft bij een klus 's avonds in een enorme villa last van geboor en dat blijkt een bende Israëlische dieven. Niki kan de kluis die ze open willen breken openen op het gehoor (luisteren of de pin in het mechanisme valt), wat hem op een aanbod van de bende komt te staan, wat hij aanneemt om Harry te helpen. Alleen samenwerken met zware criminelen is nooit een goed idee.

Dit is allemaal vlot gemaakt (107 minuten en er zit ook een ouderwetse montage in om een stukje vooruit te gaan in de tijd!), met lekkere dialogen en af en toe ook wat spanning. Geen grote actiescenes, gewoon mensen die onder schot worden gehouden. Zelfs het romantische subplot, meestal toch het zwakke punt in dit soort films, is overtuigend, zowel door hoe het geschreven is (overtuigende link door de muziek) als door de acteurs. De muziek van Marius De Vries (recent ook musical The End), gezien het onderwerp van de film bijna een extra rol, is ook goed. Ook veel jazzklassiekers - Harry is een jazzliefhebber - en nog een rolletje voor Herbie Hancock als favoriete klant.

Leo Woodall kende ik nog niet, maar ik zie dat hij al behoorlijk aan de weg getimmerd heeft met een grote rol in die laatste Bridget Jones film en Nuremberg. Ik vond hem hier goed gecast. Hij heeft voor mij wel een beetje de vibe van de vroege Ryan Gosling van Place Beyond the Pines en Drive. Liu is ook een prima chique pianiste die valt voor de mysterieuze zwijgende bad boy die muzikaal begaafd blijkt te zijn. Lior Raz is ook prima gecast als bendeleider Uri. Als er weer eens verkiezingen zijn in Israël en ze gaan een hardcore Nethanyahu-stemmer interviewen, dan komen ze vaak uit bij een gast met veel gouden kettingen op het strand van Tel Aviv met een pot bier in de ene en falafel in de andere hand. Vaak heten ze ook echt Uri, dat lijkt een soort Israëlische versie van het Amerikaanse Vinnie of Nederlandse Maikel te zijn. Zo speelt Raz hem.

Maar de grote ster is toch de bijna 90-jarige Dustin Hoffman. Geen grote rol qua schermtijd, maar wel echt zo een bijrol die de hele film overneemt. Je bent een grote filmster of je bent het niet.

Het script had wel nog even bijgepunt moeten worden, want er hangt te veel af van enorme toevalligheden in en er zijn te veel dingen waarvan je denkt: "Waarom gaat dat zo?" en "Waarom wordt dit geen probleem later?" Absoluut gehoor en talent voor het luisteren naar kleine geluidjes in een slot lijken me bijvoorbeeld toch echt twee heel verschillende gaven die beiden dan weer niets van doen hebben met hyperacusis. En zo zijn er meer dingen. De opeenstapeling van dat soort zaken maakt dat de film aan het einde nogal in elkaar zakt. Jammer, want zo zakt Tuner van potentiële kraker naar 'leuk entertainment'.

(Gezien in Cinecenter)

Bryansk (dat is in het huidige Rusland, ongeveer halverwege op de lijn Kiev - Moskou), Sovjet-Unie, 1937. De jonge, net afgestudeerde procureur Kornyev (zei de Engelse ondertiteling - expatavond - maar IMDb zegt 'Kornev', Alexander Kuznetsov) ontvangt een met bloed geschreven bericht dat uit de gevangenis is gesmokkeld dat ene Stepniak (Aleksandr Filippenko) iemand van het procureursbureau wil spreken met belangrijke informatie. Dat kost nog behoorlijk wat moeite - heel veel hints worden gedropt dat dit geen goed plan is en echt heel veel deuren moeten van het slot worden gehaald - maar de koppige en idealistische Kornyev lukt het uiteindelijk.

Stepniak blijkt ook een procureur en een veteraan uit de revolutie. Hij is oud, maar blijkt nog net zo idealistisch als Kornyev. De informatie die hij heeft is dat de NKVD (de voorloper van de KGB) hem gemarteld heeft. Er wordt zelfs op grote schaal gemarteld! Het lijkt er op dat fascistische, antirevolutionaire elementen binnen de NKVD proberen de macht over te nemen in Bryansk! De idealen van de revolutie worden verkwanseld! Kameraad Stalin moet dit te weten komen! Of anders iemand anders binnen het Politburo! Kornyev moet met spoed naar Moskou!

Dat gebeurt en zo wordt Two Prosecutors het verslag van een man die in slow motion zijn eigen doodsvonnis tekent. Heel erg Russisch tragisch absurd. En ook met nadruk op dat slow motion, want deze film neigt naar Béla Tarr territorium qua tempo. Elke deur die van het slot moet worden gehaald, elke minuut die Kornyev in een wachtkamer moet doorbrengen om een bureaucraat te spreken die daar helemaal geen zin in heeft, wordt nadrukkelijk in beeld gebracht. Elke keer moet Kornyev moeite doen om zijn eigen ondergang te bewerkstelligen en elke keer doet hij die moeite. Tot hij op het einde actief een lift in de NKVD-auto vraagt.

Dit is meer een niet-praat- dan een praatfilm die het moet hebben van de kracht van de beelden, hoewel er nog wel als intermezzo een soort parabel in de film zit van een oude soldaat in de trein (ook Filippenko) die vertelt hoe hij probeerde een invalidenpensioen van Lenin te krijgen. Ik vond het cinematisch erg overtuigende slow cinema.

Er is wat discussie rond de film of mensen werkelijk zo naïef kunnen zijn, maar naar mijn mening hoeft je maar naar iets als QAnon te kijken om te weten dat het nu nog zo zou kunnen zijn. En Kornyev is zijn hele leven lang ondergedompeld in Sovjet-propaganda met waarschijnlijk weinig kans op andere informatie.

Dan nog de titel: je verwacht een Russische titel, maar deze film kon natuurlijk niet in het land van oud-KGB'er en hardcore-fan van de organisatie Poetin gemaakt worden. De producent is een Fransman, de regisseur is een in Belarus geboren en in Litouwen wonende Oekraïner die overhoop ligt met de Oekraïense filmacademie en het geld komt werkelijk overal vandaan, met uiteraard ook het Nederlands Filmfonds weer van de partij. De titelrol zei Deux Procureurs, IMDb zegt zelfs Zwei Staatsanwälte, hoewel er geen woord Frans of Duits in de hele film gesproken wordt. Dus ik houd het bij Two Prosecutors.

(Gezien in Rialto De Pijp)