Opinions

Heat (1995)

Niet alleen brengt het zeer sterke Heat steracteurs Robert de Niro en Al Pacino voor het eerst samen, zij spelen tevens, als toegewijde tegenstrevers, personages die morele weerspiegelingen zijn van elkaar. Zij vertolken de rollen van respectievelijk behoedzame, professionele dief Neil McCauley en gedreven, door zijn werk geobsedeerde politie-inspecteur Vincent Hanna.

Opererend aan weerszijden van de wet zijn beide mannen totaal toegewijd aan hun professie. In een eerdere scène hebben Hanna en McCauley elkaar reeds ontmoet en hun houding ten opzichte van elkaar en het leven dat ze hebben gekozen uiteengezet. In beider levens is professionaliteit allesbepalend, een gegeven dat deze mannen delen met vele protagonisten uit de films van Jean-Pierre Melville, Sam Peckinpah, Samuel Fuller en Howard Hawks, regisseurs bij wie het vasthouden aan professionele en persoonlijke morele codes hoekstenen van hun oeuvre vormden.

Regisseur Michael Mann verfilmde het verhaal van Heat al eerder als de televisiefilm L.A. Takedown (1989) maar kon, na het succes van films als Last of the Mohicans (1992) en televisieseries als Miami Vice (1984-1989) en Crime Story (1986-1988), waarvoor hij als regisseur en uitvoerend producent optrad, voor Heat beschikken over steracteurs en een veel ruimer budget. Dit stelde hem in staat deze productie op een welhaast epische schaal te verfilmen. Mann en zijn cameraman Dante Spinotti laten de stad Los Angeles in de film figureren als een strak gestileerde metropool, die even uitgestrekt als sociaal en cultureel divers is.

Daarnaast benadrukt de veelvuldig in beeld gebrachte modernistische, abstracte architectuur de anonimiteit en eenzaamheid die gepaard gaan met het leven in een grote stad. De met staal, glas, lichte oppervlakken en scherpe hoeken gevulde ruimten, door Hanna misprijzend ‘dead-tech, post-modernist bullshit‘ genoemd, weerspiegelen het emotionele vacuüm waarin veel van de personages zich bevinden. Door Los Angeles in beeld te brengen als een gevoelsmatig desolate plek, waar het moeilijk is om contact te maken met anderen, zet regisseur Michael Mann in Heat de Stad der Engelen bewust in als een extra personage, bedoeld om de ongeworteldheid van met name de hoofdfiguren te verbeelden. In zijn latere film Collateral (2004) wordt deze thematiek voortgezet, en op een meer persoonlijk niveau uitgewerkt.

Mann baseerde Heat op bestaande figuren - Neil McCauley was de naam van een professionele misdadiger die in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw actief was in Chicago; het personage van Vincent Hanna is gebaseerd op Chuck Adamson, de politieman die jacht maakte op McCauley en zijn bende, en die voor Heat tevens als technisch adviseur optrad. Ondanks het feit dat beide mannen elkaar in de loop der jaren hadden leren kennen en respecteren, verhinderde dit Adamson niet McCauley uiteindelijk te doden tijdens een overval op een geldtransport in 1964.

Deze combinatie van respect en professionaliteit, ook al maakt dit een confrontatie onvermijdelijk, fascineerde Michael Mann. In zijn ogen zijn Hanna en McCauley meer dan morele reflecties van elkaar. Zij zijn mannen die zichzelf en elkaar kennen, maar in hun levens eigenlijk ontheemden zijn, daar hun levenshouding contacten uitsluiten die hen werkelijk wortelen in hun wereld. Zij zijn alleen toegewijd aan het leven dat ze hebben gekozen, en het einde waarvan ze weten dat hiervan in het verlengde ligt. Een einde dat perfect in balans is met het leven dat eraan vooraf ging, maar waarvan de uiteindelijke opbrengst precies nul is. Iets dat met name de vrouwen in Heat maar al te goed lijken te beseffen. Heat bereikt thematisch en stilistisch een bijna Zen-achtige perfectie - Michael Mann’s universum was nog nooit zo eenvoudig, en toch zo complex.

Begrijp me niet verkeerd: ik legitimeer hetgeen seriemoordenaars doen zeker niet, en wil ze ook niet gemakshalve neerzetten als slachtoffer. Ik vind alleen de overweldigende belangstelling voor dit soort criminelen in fictie en in de media behoorlijk verdacht. Blijkbaar appelleert hetgeen seriemoordenaars doen, en dat ze hier vaak nog lang ongestraft mee wegkomen ook, aan iets heel duisters in onszelf. Daarom wil het grote publiek wel alles van en over ze weten, maar moet men ze tegelijkertijd ook moreel kunnen veroordelen en brandmerken als 'de ander'. Terwijl de voornaamste reden dat brave burgers niet toegeven aan agressieve of moorddadige impulsen, gelegen is in het feit dat dit juridische consequenties voor hen zou hebben. Psychopaten (een classificering die van toepassing is op de meeste seriemoordenaars) laten zich hierdoor niet afschrikken, en juist dat aspect fascineert Henk en Ingrid mateloos.

Mbt Henry... vertelde regisseur McNoughton in een later interview dat hij de portrettering van de meeste seriemoordenaars in de talloze slashers van de jaren 80 volkomen onrealistisch, inwisselbaar en niet memorabel vond: men was ze vergeten zodra men de bioscoop verliet. Met Henry... wilde hij, evenals makers en cast, voorbeelden van seriemoordenaars neerzetten die wél geënt waren op de realiteit, en die je buiten de bioscoop tegen het lijf zou kunnen lopen - hoogstwaarschijnlijk voor het laatst.

Heerlijke jaren 80 schlock die toch verrassend goed uitpakt. De opening zet meteen ijzersterk de toon: een doorgedraaide braverik overvalt een bank, om daarna in een Ferrari de stad onveilig te maken. Uiteindelijk wordt een regen van politiekogels de man fataal (en helaas de Ferrari ook). Niet lang daarna doen zich soortgelijke voorvallen voor waarbij gezagsgetrouwe burgers ontsporen en keihard de confrontatie met de politie aangaan. Rechercheur Tom Beck (Michael Nouri) krijgt versterking van de mysterieuze agent Lloyd Gallagher (Kyle MacLachlan), die meer lijkt te weten over wat hier precies aan de hand is.

Zag deze film als 17-jarig jochie op video, en was er meteen weg van. Alles wat zo fantastisch is aan jaren 80 films is aanwezig: veel kinetische actie (de schietpartijen en explosies zijn niet van de lucht; let vooral op de scène met Claudia Christian!), goede muziek, veel schreeuwende kleuren (de scène in de platenzaak!) en een bij vlagen hilarische plot die toch solide genoeg wordt uitgewerkt om voor spanning te zorgen.

Dit soort films zijn tegenwoordig helaas een zeldzaamheid geworden. Niet zo verbazingwekkend, want

The Hidden is bij uitstek een exponent van de voorbije jaren 80. Diegenen die houden van een prima SF-thriller met horror-elementen zullen zich met deze film niet vervelen. Voor anderen (waaronder ondergetekende) is het heerlijk pretentieloos, pulpy jeugdsentiment.

En ik noemde de scène in de platenzaak al; let vooral op de posters om te spotten wat er in de Amerikaanse alternatieve muziekscene in de jaren 80 hot was. Net zo vermakelijk als de slaapkamer van Ferris Bueller!

Jim Halsey: "Why are you doing this to me?"

John Ryder: "You’re a smart kid – figure it out"

Toen ik las dat een blueray-release van deze moderne klassieker nu dan ein-de-lijk aanstaande is, maakte mijn hart een klein sprongetje. Sinds de allereerste keer dat ik dit deze film zag heb ik er een zwak voor, niet in de laatste plaats vanwege de fenomenale rol die Rutger Hauer hier neerzet. Hij speelt de rol van John Ryder, een liftende seriemoordenaar, wiens naam ontleend is aan The Doors’ Riders on the Storm.

Maar het is meer dan dat: het is ook het uitgebleekte, stoffige en verlaten landschap waarin Jim Halsey

(C. Thomas Howell), een tiener die een leenauto naar Californië rijdt en die Ryder een lift aanbiedt, de confrontatie moet aangaan met zijn Nemesis. Het is tevens het sterke camerawerk van John Seale dat dat landschap schitterend laat uitkomen en de sublieme, spaarzame score van Mark Isham, even kaal en uitgebeend als botten in de Texaanse zon.

Maar bovenal is het de vreemde relatie tussen Halsey en Ryder: terwijl laatstgenoemde onschuldige mensen doodt en de verdenking op Halsey laadt lijkt hij hem, door hem tot het uiterste te tergen,

te helpen om diep in zichzelf naar kracht te reiken. Vooral wanneer Nash (Jennifer Jason-Leigh), een jonge meid die gelooft in Halsey’s onschuld, op gruwelijke wijze door Ryder gedood wordt.

Eén shot in The Hitcher is onvergetelijk: nadat Jim Halsey Ryder te slim af is geweest en hem de auto uitgooide, maakt de camera een rijder laag over de weg naar de opkrabbelende Ryder – die uiteindelijk, staand, in volle lengte het beeld volledig domineert. Even simpel als doeltreffend maken DOP Seale en regisseur Robert Harmon hier duidelijk dat Ryder een bijna onwereldse tegenstander is, die zojuist is uitgedaagd. Een dodelijke confrontatie kan niet uitblijven.

Rutger Hauer speelt John Ryder op onderkoelde wijze, met een zachte stem maar priemende ogen die niets missen, en in staat tot nietsontziend geweld. Desondanks is hij zelfdestructief, en naarstig op zoek naar een prooi die de jager in hem uitdaagt. In de jonge Jim Halsey vindt Ryder zijn gelijke.

The Hitcher is een sublieme film die ver uittorent boven de hersenloze actiefilms die de jaren 80 domineerden. En één die je kijk op friet voorgoed zal veranderen. Vermijd de bloedeloze remake uit 2007, met Sean Bean in de rol van de liftende psychopaat. Harmon’s klassieker is even onvergetelijk als onnavolgbaar.