Opinions

Onlangs Dune gezien, en was niet teleurgesteld. Regisseur Denis Villeneuve is een kenner en groot liefhebber van Frank Herbert’s Dune-serie, en dat is te merken. Hij bewijst opnieuw dat, samen met Neil Blomkamp, hij de meest vooraanstaande SF-regisseur van dit moment is die het genre niet alleen tot in de finesses beheerst, maar ook zijn tijd neemt om het verhaal goed tot zijn recht te laten komen. En Villeneuve pakt met Dune groots uit – locaties, voertuigen, planeten, personages (baron Harkonnen!): alles is ‘larger than life’. Tegelijkertijd probeert Villeneuve recht te doen aan de complexe (geo)politieke situatie die de grondslag vormde voor Herbert’s magistrale serie. Geen geringe opgave, daar deze maar liefst zes lijvige boekwerken omvat waarin veel gebeurd, en nog veel meer wordt gezegd. Onvermijdelijk dus dat Villeneuve keuzes heeft gemaakt, en deze film duidelijk bedoeld heeft als opmaat naar een tweede film, die hopelijk binnen een aantal jaren zal verschijnen.

Het zien van Villeneuve’s film heeft me ook het project van Alejandro Jodorowsky, die in de jaren 70 Dune wilde verfilmen, en de versie van David Lynch meer laten respecteren, daar zij in hun films wél het hele verhaal probeerden te vertellen. Jodorowsky’s film is er nooit gekomen (hoewel de visuele stijl van zijn project wel degelijk een belangrijk stempel drukte op Star Wars (1977)), en de versie van Lynch’ film die uiteindelijk in 1984 te zien was, was een ernstig verminkte versie van de oorspronkelijke drie uur durende film die Lynch voor ogen stond. Helaas gingen distributeur Universal Pictures en producent Dino de Laurentiis hier om commerciële redenen voor liggen. Zij wilden een film van maximaal twee uur en 17 minuten, om zo meer voorstellingen op een dag te kunnen houden en een grotere recette te behalen. Dus werd de film ingekort en ‘versimpeld’, hetgeen ten koste ging van de film. Lynch werkte oorspronkelijk nog aan scenario’s voor vervolgfilms van Dune, maar zag daar uiteindelijk vanaf.

Het grootste verschil tussen Lynch’ Dune en Villeneuve’s film is dat deze laatste voor mij realistischer aanvoelt: met name de weergave van zandplaneet Arrakis (opgenomen in Jordanië en Abu Dhabi, VAE) brengt dit over: je voelt als het ware het zand onder je voeten en de hitte op je huid. Ook hebben Villeneuve, cameraman Greig Fraser en production designer Patrice Vermette een scherp oog voor sets en de vele details die Herbert’s universum tot leven brengen. Zo krijgt de rivaliteit tussen het statige Huis Atreides, de nieuwe rentmeesters van Arrakis, en het brute Huis Harkonnen, die met het verlies van Arrakis zowel aanzien als een belangrijke inkomstenbron (de specie-winning) zien verdampen een extra dimensie – licht dat zegeviert over duisternis, rede die zegeviert over macht. Al beklijven die momenten waarop deze tegenstellingen worden genuanceerd en vermengd, het meest. Toegegeven, deze nuancering is voor het merendeel afwezig, of in ieder geval minder voelbaar dan in bijvoorbeeld Villeneuve's meesterlijke Blade Runner 2049 (2017).

Desalniettemin, bijdragend aan het realistische gehalte van de film is het prima spel van de acteurs: Oscar Isaac, Josh Brolin, Javier Bardem, Timothée Chalamet, Rebecca Ferguson en Sharon Duncan-Brewster overtuigen allemaal in hun rol, waarbij met name Ferguson en Duncan-Brewster excelleren. De jeugdigheid van Chalamet past goed bij het personage van de jonge Paul Atreides, die gaandeweg steeds meer over zichzelf en zijn betekenis voor Arrakis zal leren. Helaas is Zendaya in haar rol als Chani, één van de Vrijmans die de woestijnwereld bevolken, in deze film bijna louter decoratief. Jammer. Ook aardig is Charlotte Rampling in haar rol als Bene Gesserit-hogepriesteres Gaius Helen Mohiam (al is ze bijna onherkenbaar gesluierd), die in Jodorowsky's film de rol van Vrouwe Jessica Atreides wilde vertolken, maar daar naar verluidt vanaf zag vanwege een scène waarin 2000 figuranten zich tegelijkertijd ontlastten. Al heeft ze welgeteld slechts één scène in Dune, hierin overtuigt zij ten volle - wederom een bewijs van Rampling's doorgewinterde kwaliteit.

De plot van de film mag zo langzamerhand als bekend verondersteld worden (zo niet, begin dan zsm met het lezen van Frank Herbert’s Dune (1965)), dus daar zal ik verder niet over uitweiden. Behalve dan door te zeggen dat Villeneuve met deze film pas de eerste helft van het eerste boek heeft verfilmd. Wil hij inderdaad recht doen aan het epische karakter van de Dune-serie, dan staat hem dus nog flink wat werk te wachten.
Messias-verhaal, Jihad, de Vrijmans als metafoor voor de onderdrukten in het Midden-Oosten, de specie melange als metafoor voor olie en de globale economische, geopolitieke en militaire strijd als gevolg hiervan, de strijd tussen determinisme en persoonlijke vrijheid: het passeert allemaal de revue in Dune. Om te zeggen dat dit een herculische taak zal blijken is een understatement. Maar ook een taak die, getuige de toonzetting en overtuigingskracht van deze eerste film, aan Denis Villeneuve meer dan toevertrouwd is.