Opinions

Zojuist gezien in LHC in Utrecht. Ik sta altijd wat sceptisch tegenover hypes en dat gold dus ook voor de hoge scores. Maar ik moet zeggen: ik ben erg onder de indruk. Lang geen film gezien die onze tijdsgeest zo goed samenvat als deze film. De film speelt ogenschijnlijk in de jaren '70 af, maar er zijn super veel thema's die een brandende urgentie kennen. Onze huidige maatschappij wordt tegen het licht gehouden en veel onderwerpen worden aangestipt (inderdaad niet allemaal diep geanalyseerd). Het betreft hier problemen die geen makkelijke oplossing kennen, ambivalent zijn. Het knappe is dat Phillips diverse kanten weet te belichten en het publiek laat identificeren met de verschillende kanten, en daarmee de tegenstrijdigheden in henzelf.

Wij hameren allemaal op individualiteit, wees je unieke zelf. Maar het is overduidelijk dat dit niet kan. De norm normaal is daarentegen heel moeilijk vol te houden. Wie bepaald dat iemand gek wordt? De maatstaf is kunstmatig (pak Foucault er maar even bij). We vinden het allemaal zielig voor deze 'verwarde' (wat een mooi eufemisme is dat toch) man, terwijl we onze eigen handen niet vuil willen maken. Naastenliefde, een beetje aardig zijn voor je buur is er niet bij. Wij kijkers vervallen tot hypocrieten. Geweld keuren we af, we zetten deze verwarde mensen weg. Maar Joker is ook een slachtoffer, we voelen met hem mee. Ja, ik was erg tevreden toen hij overging tot zijn gewelddadige acties. En houden we geweld, eenzaamheid en onbegrip niet zelf in stand? Terwijl we Joker zielig vinden lachen we morgen weer om 'Dumpertgekkies'. Wij zijn ook het publiek dat lacht als de applausborden omhoog worden gehouden. Volgen de punchline, worden gevoed met hapklare brokken komedie. Een gegeven dat ook voor veel andere cultuuruitingen geldt. Herkenning en begrijpelijkheid is wel zo fijn. Toch willen we zo graag anders zijn, maar in de pogingen hiertoe zijn we tegelijkertijd gedoemd onszelf weer naar beneden te trekken. Omdat er een midden moet zijn dat 'normaal' heet. Een grens waar we inderdaad niet zonder kunnen leven, want een compleet waardenrelativisme ligt altijd op de loer.

Mooi ook dat er zoveel ophef is over deze film en de vertoning van geweld. Het geeft de relatie weer tussen kunst ter promotie van een ideaal (bijv. een vredige wapenvrije wereld) en zogenaamd onbaatzuchtige kunst, die meerdere interpretaties kent en de vrijheid opzoekt. Afvragen wat die vrijheid is. Tot de rand van het ravijn lopen en hopen dat je tijdig omdraait. Wat ik zo mooi vind is de zwartgalligheid. Nee, je kunt nooit alle mensen verenigen. Iedereen is iemand anders zijn kwaad. En op een gegeven moment als het onheil te groot wordt, dan is er geen weg meer terug. Bij de rellen uit de film moest ik denken aan de ras getinte demonstraties in Amerika. Geen enkel woord of daad kan de boel sussen. Er is alleen onbegrip.

En hoe geraken we hier uit? Als alles ambivalent is, alles maakbaar, dan zijn er een hoop dingen te overdenken. De film geeft daar een mooie aanzet toe.

En dan heb ik het nog alleen over enkele morele boodschappen. Want er zit ontzettend veel mooie symboliek in deze film. Denk aan de rol van afval, en het dragen van maskers. Sinistere vormgeving met al dat lelijke nachtlicht. Filmreferenties zijn vaak leuk voor de kijker maar voegen weinig toe. Hier wel. Andere films lijken als het ware ingelijfd te worden, hun betekenis een surplus zijnde aan de boodschap van The Joker. Denk aan Taxi driver en De Niro. Vergelijk Travis en de tv-man. Hoe een mens wordt wat hij eigenlijk haat. Kijk ook Requiem for a Dream, en de overeenkomsten met Ellen Burstyns karakter. Zie the French Connection en de The Exorcist trap (een referentie?).

Genoeg te bespreken in ieder geval. Ik zal morgen mijn glimlach dragen.